Αγωγός διπλωματικών εξελίξεων

Με την επιστροφή του από τις ΗΠΑ και τη συνάντηση με τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα προσκαλέσει τους πολιτικούς αρχηγούς για μια εφ’ όλης της ύλης ενημέρωση για τα εθνικά – και με ζητούμενο τη διαμόρφωση μιας συναινετικής ατζέντας. Πρόκειται για κίνηση που αναδεικνύει ακόμα περισσότερο τον διπλωματικό πυρετό της τρέχουσας περιόδου και τις κυβερνητικές ανησυχίες. Η αυλαία του 2020 ωστόσο άνοιξε με την υπογραφή της ιστορικής – όπως χαρακτηρίζεται – συμφωνίας για τον EastMed, με την ελληνική κυβέρνηση να επιχειρεί να θεμελιώσει και εμπράκτως τα τείχη προστασίας που θέλει να υψώσει απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα.

Η υπογραφή της συμφωνίας από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, τον ισραηλινό ομόλογό του Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Αναστασιάδη στην Αθήνα θεωρείται ένα σαφές μήνυμα στην Τουρκία, που επιβεβαιώνει τη συνέργεια των χωρών της τριμερούς και δίνει σάρκα και οστά σε ένα σχέδιο που συζητείται για αρκετό καιρό. Ενα σχέδιο τεράστιου μεγέθους, το οποίο, αν καταστεί εφικτό να ολοκληρωθεί, αλλάζει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και αναβαθμίζει γεωπολιτικά την Ελλάδα, η οποία αποκτά πλέον στρατηγική σημασία ως ενεργειακός κόμβος στην περιοχή. Ο EastMed είναι ένα έργο με μεγάλη σημασία και για την ΕΕ, καθώς επιτρέπει την απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο, δίνοντάς της περισσότερες επιλογές.

ΜΗΝΥΜΑ. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε το δικό του μήνυμα στην Τουρκία, τονίζοντας ότι ο EastMed «δεν αποτελεί απειλή για κανέναν. Η συμφωνία είναι ανοιχτή σε όλους, με την προϋπόθεση ότι σέβονται το Διεθνές Δίκαιο», ενώ χαρακτήρισε τη σχέση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ γεωπολιτική. Ο Αναστασιάδης μίλησε για ένα σχήμα αυτονόητης γεωπολιτικής αξίας, με στόχο την επίτευξη ειρήνης, σταθερότητας και ασφάλειας στην εύφλεκτη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, ενώ ο Νετανιάχου τόνισε ότι το Ισραήλ γίνεται με τη συμφωνία μια πολύ ισχυρή ενεργειακή χώρα, για να προσθέσει ότι Αθήνα, Τελ Αβίβ και Λευκωσία προσκαλούν όλες τις χώρες να συνδράμουν σε αυτό το έργο, κάνοντας ειδική αναφορά στην Ιταλία και στην Αίγυπτο.

Η υπογραφή της Ιταλίας παραμένει άλλωστε  σοβαρή εκκρεμότητα, η οποία φέρεται να αποδίδεται στην περιβαλλοντική νομοθεσία, ωστόσο η Ρώμη δείχνει μια στάση αναμονής που δεν μπορεί να μην τη συνδέσει κανείς τόσο με τις εμπορικές σχέσεις που διατηρεί με την Τουρκία αλλά και τις σχέσεις που αγγίζουν τον ενεργειακό τομέα και αφορούν άμεσα τη διπλωματία των αγωγών. Η εκτίμηση ότι η Ρώμη θα προχωρήσει στην υπογραφή της συμφωνίας το επόμενο διάστημα συνδέεται και με τη στήριξη που φέρεται να έχει το έργο από την ΕΕ, αλλά και  τη συμμετοχή των ΗΠΑ στη διευρυμένη τριμερή Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ που δημιουργεί το σχήμα «3+1». Να σημειωθεί ότι χθες, μία ημέρα μετά την υπογραφή της συμφωνίας, ο Νετανιάχου είχε συνάντηση και με τον υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια.

ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ. Αλλωστε η Αθήνα επιδίωξε να μπουν οι υπογραφές για τον EastMed πριν από το ταξίδι Μητσοτάκη στις ΗΠΑ και τη συνάντηση με τον Ντόναλντ Τραμπ στις 7 Ιανουρίου, θεωρώντας ότι αποτελεί ένα «όπλο» στη φαρέτρα του Πρωθυπουργού. Και ακόμα και αν τα ελληνοτουρκικά δεν είναι το πρώτο θέμα στην ατζέντα της συνάντησης, η θέση που θα πάρει (αν πάρει) ο Τραμπ απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα αναμένεται με ενδιαφέρον… Για τις ΗΠΑ ωστόσο η συμφωνία του EastMed είναι περισσότερο μια συμμαχία διπλωματικού χαρακτήρα και στρατηγικής σημασίας για την περιοχή παρά ένα έργο που μπορεί όντως να λάβει σάρκα και οστά. Ο αμερικανός πρεσβευτής στην Αθήνα Τζέφρι Πάιατ  εξέφρασε επίσης τη στήριξη των ΗΠΑ στη συμφωνία, που έχει εκφραστεί και μέσω του σχήματος «3+1», αναφέροντας ότι η υπογραφή «είναι ένα σημαντικό βήμα ενίσχυσης της τριμερούς», ωστόσο «απέχει πολύ ακόμα από το να είναι σημαντική οικονομικά και ενεργειακά», μέχρι να υλοποιηθεί.

Η κυβέρνηση ωστόσο δεν αναμένεται να μείνει στην υπογραφή της συμφωνίας, καθώς ο διπλωματικός μαραθώνιος για την απομόνωση της Τουρκίας και την ακύρωση της συμφωνίας με τη Λιβύη στην πράξη, προκειμένου να μην υπάρξουν τετελεσμένα, θα συνεχιστεί. Αμέσως μετά την επίσκεψη στις ΗΠΑ προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί η τετραμερής Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου – Γαλλίας, σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών στο Κάιρο, που πήρε λίγες ημέρες αναβολή. Ο λόγος του επαναπρογραμματισμού από τις 5 Ιανουαρίου που ήταν η αρχική ημερομηνία, ύστερα από τέσσερις ημέρες περίπου, είναι η επίσκεψη Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον, που κρίθηκε ότι καλό θα είναι να προηγηθεί. Το Παρίσι αναδεικνύεται σημαντικός σύμμαχος της Αθήνας, τη δεδομένη στιγμή, απέναντι στην Αγκυρα και η συνάντηση Μητσοτάκη με τον γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, στις 29 Ιανουαρίου, επίσης θεωρείται καθοριστική. Αλλωστε η Γαλλία έχει ήδη εμπλοκή στις ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και επιχειρεί αύξηση της επιρροής της.

Στις 8 Ιανουαρίου αναμένεται και η συνάντηση τεχνικών κλιμακίων Ελλάδας – Αιγύπτου για τον καθορισμό ΑΟΖ μεταξύ των δύο χωρών, με την Αθήνα να εμφανίζεται έτοιμη – σύμφωνα με πληροφορίες – να «δώσει» αλιευτικά δικαιώματα στο Κάιρο για να προχωρήσει η συμφωνία, αλλά και να αφήσει – ίσως – εκτός της εν λόγω συμφωνίας οριοθέτησης το θέμα Καστελλόριζου. Οι επαφές των τεχνικών κλιμακίων θα συνεχιστούν, με το ΥΠΕΞ να έχει δηλώσει την πρόθεση της Ελλάδας για επιτάχυνση των διαδικασιών με στόχο τη λύση.

Επισημαίνεται ότι το 2019 έκλεισε και με την πρώτη συνάντηση των τεχνικών κλιμακίων Ελλάδας – Ιταλίας, με στόχο επίσης τον καθορισμό ΑΟΖ, με τις συνομιλίες να έχουν ξεκινήσει σε καλή βάση και να αναμένεται να συνεχιστούν και τους επόμενους μήνες.

ΑΝΗΣΥΧΙΑ. Η Αθήνα περιμένει και τις εξελίξεις της συνάντησης για τη Λιβύη, των χωρών που μετέχουν στη διαδικασία του Βερολίνου, βλέποντας παράλληλα με κάποια ανησυχία την επίσκεψη που προγραμματίζει η καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ στην Αγκυρα για συνάντηση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, καθώς το Προσφυγικό μπορεί να αποτελέσει μοχλό πίεσης της Τουρκίας απέναντι στη Γερμανία.

Με τον Ερντογάν και άλλους τούρκους αξιωματούχους να έχουν ήδη δηλώσει ότι καμία συμφωνία στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να είναι εφαρμόσιμη χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας, η κίνηση της Αγκυρας αναμένεται. Η αποστολή ενός ερευνητικού σκάφους σε περιοχή που θα θεωρείται ότι θέτει σε εφαρμογή το σύμφωνο με τη Λιβύη δεν μπορεί να αποκλειστεί και έχει ήδη προαναγγελθεί από τον τούρκο υπουργό Ενέργειας Φατίχ Ντονμέζ. Το μέγεθος της πρόκλησης εξαρτάται από την περιοχή στην οποία θα επιλεγεί να σταλεί το σκάφος, εάν θα είναι στα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας ή αν θα παραβιάσει την ελληνική κυριαρχία. Σε αυτά αξίζει να προστεθεί και η έγκριση από την τουρκική Βουλή της αποστολής στρατευμάτων στη Λιβύη, που συνδέεται άμεσα με τις εξελίξεις στην περιοχή.

Οι κινήσεις της ελληνικής διπλωματίας το επόμενο διάστημα κρίνονται κρίσιμες, με την Αθήνα να ξεκαθαρίζει τις κόκκινες γραμμές της και να προειδοποιεί την Τουρκία ότι ένα «θερμό επεισόδιο» θα είναι αποκλειστικά εναντίον της Αγκυρας.