Τα μυστικά του αγωγού

Ενας αγωγός, μια συμμαχία και ένα νέο γεωπολιτικό παιχνίδι με πέντε χώρες. Η συμφωνία για τον αγωγό φυσικού αερίου EastMed που επισφραγίστηκε χθες το απόγευμα στο Ζάππειο είναι ιδιαίτερης σημασίας τη δεδομένη χρονική στιγμή, τόσο για την Ελλάδα όσο και για τα συμφέροντα Κύπρου και Ισραήλ, απέναντι στην αναβάθμιση της τουρκικής προκλητικότητας. Μια κίνηση – που θα προσυπογράψει προσεχώς και η Ιταλία – με επιχειρηματικά και γεωστρατηγικά οφέλη απέναντι στις αξιώσεις της Αγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο και την προσπάθεια επιβολής τετελεσμένων μέσω του μνημονίου για τις θαλάσσιες ζώνες με την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Δεν πρόκειται, βέβαια, για μια συμμαχία που χτίστηκε με σκοπό την αντιμετώπιση της Τουρκίας, μιας και βρισκόταν αρκετά χρόνια στα σκαριά. Γι’ αυτό και από την πρώτη στιγμή, όλοι οι εμπλεκόμενοι διευκρίνιζαν πως η συμφωνία δεν ήταν αντίπραξη, ούτε εχθρική πράξη απέναντι στην Τουρκία. Ξεκαθαρίζοντας, μάλιστα, πως η συνεργασία είναι ανοιχτή σε όλους. Η ενόχληση της Αγκυρας, όμως, δικαιολογείται: αν η Ανατολική Μεσόγειος ήταν μια μεγάλη διπλωματική σκακιέρα, η Ελλάδα έκανε μόλις μια κίνηση ματ. Και δεν την έκανε μόνη της. Μαζί με την Κύπρο και το Ισραήλ, αλλά και την Ιταλία που ακολουθεί ως βασική συμμέτοχος, δημιουργούν νέα γεωστρατηγικά δεδομένα και, βέβαια, καινούργια εμπόδια στα σχέδια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν που το τελευταίο διάστημα διεκδικεί σημαίνοντα ρόλο στην ευρύτερη περιοχή.

ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ. Η Αγκυρα επενδύει σημαντικά για την επικράτησή της στην Ανατολική Μεσόγειο στο μνημόνιο με τη Λιβύη για την ΑΟΖ των δύο χωρών. Το πλάνο για τον αγωγό, ωστόσο, στην ουσία του απορρίπτει τη συμφωνία μεταξύ των δύο, καθώς τουλάχιστον τρεις εκ των γειτονικών τους χωρών δεν την λαμβάνουν υπόψη. Πλέον, η Τουρκία βλέπει να αμφισβητείται εμπράκτως ο ρόλος που διεκδικεί στη διαχείριση των ενεργειακών πηγών της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς οι γειτονικές της χώρες μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον EastMed για να την πιέσουν να συμμορφωθεί με το διεθνές δίκαιο και να σεβαστεί την εδαφική ακεραιότητα των ανεξάρτητων κρατών. Αίτημα τόσο της Ελλάδας όσο και της Κύπρου, με το βλέμμα στις μεταξύ τους σχέσεις, στις αξιώσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο, αλλά και στην επίλυση του Κυπριακού -εκκρεμότητες που προκαλούν ακόμα πολιτικές αναταράξεις σε όλες τις πλευρές και θα μπορούσαν να συμβάλλουν στη σταθερότητα και την ειρήνη της ευρύτερης περιοχής. Ηδη, μάλιστα, από τις δηλώσεις όλων των εμπλεκόμενων πλευρών, έγινε σαφές πως η διπλωματική στόχευση είναι ακριβώς αυτή: πέρα από επιχειρηματικό άνοιγμα, ο αγωγός μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης απέναντι στον ανεξέλεγκτο παίκτη της Ανατολικής Μεσογείου σε όλα τα επίπεδα.

Ανεξάρτητα από την Τουρκία, ο EastMed διαμορφώνει νέες δυνατότητες τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η Αθήνα αναβαθμίζεται σε αξιόπιστο παίκτη με ενεργειακές συμμαχίες, δηλώνοντας την παρουσία της ύστερα από μια μακρά περίοδο οικονομικών δυσχερειών. Παράλληλα το όλο έργο προσφέρει ενεργειακές εναλλακτικές για την Ευρώπη, καθώς μέχρι σήμερα εξαρτάται σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα από τη Ρωσία. Και αυτό, με τη σειρά του, προσφέρει στην ΕΕ μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων απέναντι στη Μόσχα, ανοίγοντας ακόμα και το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων.

Η σημασία του αγωγού, βέβαια, εκτός από τα άμεσα πλεονεκτήματα της χθεσινής υπογραφής, έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό και με το κατά πόσο ο αγωγός μπορεί να ολοκληρωθεί. Τα δύο χρόνια μελέτης θα υποδείξουν τον τρόπο επίλυσης των δυσκολιών, όπως η χιλιομετρική απόσταση. Το μέγεθός του είναι μεγάλο, ακόμα και για τα δεδομένα μιας τριμερούς συνεργασίας – γι’ αυτό, άλλωστε, η υπογραφή της Ιταλίας είναι καθοριστικός παράγοντας για την επιτυχία του.