Η δίψα για τις λεζάντες

Θα υπάρχει πάντα αυτή η φωτογραφία να θυμίζει ό,τι θα θέλαμε να είχαμε ξεχάσει: εκείνον τον συνταξιούχο να κάθεται απογοητευμένος στο έδαφος έξω από μια τράπεζα, την πρώτη ημέρα των capital controls. Την πρώτη ημέρα που δεν μπορούσε κανείς παρά να σηκώσει ελάχιστα ευρώ από τα ΑΤΜ κι ενώ σχηματίζονταν τεράστιες ουρές.

Για τον Economist αυτή ήταν μία από τις δέκα φωτογραφίες της δεκαετίας που έφυγε. Αλλά για όσους έζησαν εκείνον τον εφιαλτικό Ιούλιο, όπως ο συνταξιούχος; Τι επίγευση αφήνει σχεδόν πέντε χρόνια μετά αυτή η φωτογραφία; Πόσο μακριά είναι καλοκαίρι; Αλλά και πόσο πιθανό είναι να επαναληφθεί τη δεκαετία που έρχεται για να κοσμήσει ακόμη ένα επετειακό αφιέρωμα σε δέκα χρόνια;

Αξίζει να θυμηθεί κανείς το κλίμα της εποχής. Η αυταπάτη, όπως θα την περιέγραφε αργότερα ο τότε πρωθυπουργός, έφτανε στο τέλος της. Εφτανε στο τέλος του ο αντιμνημονιακός λαϊκισμός. Αλλά όπως κάθε λαϊκισμός, έτσι κι αυτός τελείωνε με οδύνη – την οδύνη που ενδεχομένως τίποτε δεν συμβόλισε περισσότερο όσο η φωτογραφία του απογοητευμένου συνταξιούχου που έχει αφήσει δίπλα του το τραπεζικό του βιβλιάριο και την ταυτότητά του σαν να έχει πάει χαμένος ο κόπος μιας ολόκληρης ζωής.

Αν η κρίση ήταν ένα σοκ, το καλοκαίρι του ’15 δεν προκλήθηκε μόνο μια νέα κρίση μέσα στην κρίση. Προκλήθηκε και ένα νέο σοκ μέσα στο σοκ. Αλλά αυτό δεν ήταν μόνο το σοκ ενός νέου Μνημονίου, του τρίτου στη σειρά. Ηταν το σοκ μιας συλλογικής διάψευσης και του τέλους μιας συλλογικής ψευδαίσθησης. Η φωτογραφία με τον συνταξιούχο αξίζει εκείνες τις χίλιες λέξεις που δεν χρειάζεται να πει κανείς. Αξίζει όμως ακόμη περισσότερο εάν τη βάλει κανείς δίπλα σε εκείνα τα παιδιά που χόρευαν συρτάκι στο Σύνταγμα τη νύχτα του δημοψηφίσματος.

Μόνο έτσι μπορεί να αντιληφθεί πως εκείνη η νύχτα του θριάμβου δεν μετατράπηκε απλώς σε μια ημέρα οδύνης αλλά σε τρία ολόκληρα χρόνια. Οχι απλής «αβεβαιότητας για την οικονομική μοίρα της χώρας», όπως λέει η λεζάντα του Economist, αλλά της τεράστιας απόστασης που έπρεπε να διανύσει ολόκληρη η χώρα για να αποφύγει την καταστροφή.

Το τίμημα ήταν υπερβολικά μεγάλο. Αλλά η μνήμη; Αυτή από τη φύση της είναι κοντή. Δεν θα ‘πρεπε. Η φωτογραφία αυτή δεν είναι ένα απλό στιγμιότυπο, όπως τα capital controls δεν ήταν μια απλή πράξη. Οχι πως οφείλει να θυμάται κανείς τον συνταξιούχο στο έδαφος. Οφείλει όμως να θυμάται τι προκάλεσε αυτήν την ταπεινωτική πτώση. Οφείλει να θυμάται όλα εκείνα που δεν μνημονεύει ποτέ ο Αλέξης Τσίπρας, όπως ένας άλλος πρωθυπουργός, ο Κώστας Καραμανλής, δεν μίλησε ποτέ για τη χρεοκοπία του 2010.

Αν ο ένας επέλεξε την απόλυτη σιωπή, ο άλλος προτίμησε τη μερική αποσιώπηση. Αλλά ένας τρίτος πρωταγωνιστής, πρωταγωνιστής των capital controls και της ταπεινωτικής πτώσης του συνταξιούχου, επιμένει στην πλήρη δικαιολόγηση – όλα έγιναν καλά τότε και θα γίνονταν ακόμη καλύτερα εάν ο πρωθυπουργός του δεν υπαναχωρούσε. Ο Βαρουφάκης λείπει από το κάδρο της φωτογραφίας, δεν θα ήταν σωστό να στηθεί κι αυτός στις ουρές, είχε πει τότε. Σήμερα όμως είναι παρών στη Βουλή. Και εξακολουθεί να διψά για λεζάντες.