Στον αστερισμό {LF}της αναπαλαίωσης

Ο θάνατος του Θάνου Μικρούτσικου επιτρέπει να ανασυρθεί στη δημόσια συζήτηση ένα ουσιαστικό πρόβλημα που έχει να κάνει με το τραγούδι. Εδώ και τουλάχιστον 20 χρόνια, με την έκλειψη της δισκογραφίας που την αντικατέστησε το Ιντερνετ, το TouTube και οι διάφοροι πάροχοι δωρεάν μουσικής, οι δημιουργικές δυνάμεις του τραγουδιού συρρικνώθηκαν έως και εξαφανίστηκαν. Το δημιουργικό κενό που έχει δημιουργηθεί δεν το καλύπτουν νέες μουσικές εκφράσεις και, κυρίως, δεν είναι ποικιλότροπο και πολυσύνθετο.

Το αποτέλεσμα είναι οδυνηρό. Καινούργια τραγούδια γράφονται πια πολύ λιγότερα και, παρά τον εκδημοκρατισμό της πληροφορίας, παρά τη δυνατότητα που δίνει το Ιντερνετ της διάδοσης και των μουσικών προϊόντων, τα περισσότερο ιδιότυπα, τα πιο προσωπικά νέα τραγούδια δυσκολεύονται να βρουν ακροατήριο και, συνήθως, χάνονται μέσα στον ωκεανό της πληροφορίας.

Οπότε δεν μένει παρά η πεπατημένη. Η αναπαραγωγή και η επανανακάλυψη παλιών καλλιτεχνών και των τραγουδιών τους. Η τάση αυτή, ενισχυμένη από τη διάχυτη νοσταλγία που επιχειρεί να χρυσώσει το χάπι του παρελθόντος όπου «όλα ήταν υπέροχα» (ενώ το μόνο σίγουρα υπέροχο ήταν ότι απλώς ήμασταν νεότεροι), κυριαρχεί σήμερα κατά κόρον. Και καταναλώνουμε τραγούδια του παρελθόντος, αυτά μονοπωλούν τα γλέντια μας, αυτά ψιθυρίζουμε στο μπάνιο και στις διαδρομές μας, αυτά ακούμε στο YouTube, αυτά επανεκτελούνται με σύγχρονες ενορχηστρώσεις, αυτά παίζουν και ξαναπαίζουν οι εκπομπές τύπου «Στην υγειά μας ρε παιδιά». Ζούμε στον αστερισμό της αναπαλαίωσης.

Μιας αναπαλαίωσης ήδη μονόχορδης και μονοδιάστατης. Διότι από την ποικιλομορφία του παρελθόντος επιλέγεται κυρίως ένα ιδίωμα: το σκυλέ. Ο,τι ανακαλείται από το χθες είτε είναι της μπουζουκοκουλτούρας είτε εκτελείται με αυτή τη δεσπόζουσα – κι όταν τα προϊόντα των ανακλήσεων αυτών χορεύονται δεν υπάρχει καμία αμφιβολία. Ακόμα και τα λεγόμενα έντεχνα, κι αυτά προέρχονται από μια δεξαμενή σκυλέ για κουλτουριάρηδες. Η μπουζουκλερί είναι η βασική πολιτιστική αξία της εποχής μας, υποτίθεται ως συνέχεια του παρελθόντος.

Γιατί συμβαίνουν όλα αυτά; Επειδή οι πολύ κακές εταιρείες δίσκων, που «καλλιεργούσαν αλλοτριωτικά το μαζικό γούστο» αφήνοντας πίσω τους «καρυδωμένα λαρύγγια» (σύμφωνα με τις αριστερής κοπής καταγγελίες μιας παλαιάς πλέον εποχής), εξέλιπαν. Επειδή το Ιντερνετ κατέστρεψε τη μουσική βιομηχανία.

Αυτή η βιομηχανία, που κατηγορήθηκε ότι μας στερούσε τα λαϊκά μουσικά ιδιώματα και την αβανγκάρντ, επειδή δεν της απέδιδαν στην αγορά, αποδείχτηκε εμπνευστική υποστηρίκτρια του μουσικού πλουραλισμού. Υπήρχαν λογής μουσικές σκηνές, δίσκους εξέδωσαν και απολύτως δυσπρόσιτοι καλλιτέχνες και, πάντως, χάρη σε ανήσυχους παραγωγούς και στις επενδυτικές προθέσεις των εταιρειών να παράγουν νέα προϊόντα που θα τους απέφεραν κέρδη, το τραγούδι για πολλές δεκαετίες ήταν υπόθεση ζωηρού ανταγωνισμού καλλιτεχνών αλλά και ιδιωμάτων. Ηταν μια ζωντανή τέχνη που χωρούσε τους πάντες – και φρόντιζαν γι’ αυτό συστηματικά και οι εταιρείες. Ενώ τώρα, με την έκλειψη του εμπνευστικού ρόλου εκείνης της αγοράς, κηδεύονται με σκυλέ περιτύλιγμα στο YouTube όλες οι εκδοχές λαϊκότητας του πρόσφατου παρελθόντος.