Τι θέλουν να πουν {LF}Τσαβούσογλου και Ερτσίγεζ;

Η συμφωνία/μνημόνιο της Τουρκίας με τη Λιβύη συνιστά μια παραβίαση του διεθνούς δικαίου, διότι δεν συνήφθη με σκοπό την ικανοποίηση των συμφερόντων των δύο χωρών, όσον αφορά την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην περιοχή της οριοθετημένης λεπτής λωρίδας υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Συνήφθη για να αποκτήσει η Τουρκία επίπλαστη εξωτερική νομιμοποίηση για ικανοποίηση εξωνομικών σκοπιμοτήτων.

Η Τουρκία αποσκοπεί στο να αποκλείσει την ευλόγως νόμιμη δικαιούχο Ελλάδα να οριοθετήσει και απολαύσει τα δικαιώματά της στην Ανατολική Μεσόγειο με βάση τις προβολές των ακτών των νησιών Ρόδου, Καρπάθου, Κάσου και Κρήτης. Εκμεταλλεύτηκε ένα ευάλωτο καθεστώς της Λιβύης για να εξασφαλίσει τη συναίνεση προκειμένου να τεθεί σε ισχύ μια διμερής συμφωνία/συνεννόηση, δηλαδή το μνημόνιο. Η Τουρκία ενήργησε προδήλως με κακή πίστη αντί να επιδιώκει τη συνολική οριοθέτηση με συμφωνία, όπως άλλωστε προβλέπεται από τη Σύμβαση για το Δίκαιο Θάλασσας στις εθιμικού χαρακτήρα διατάξεις των άρθρων 74 (ΑΟΖ) και 83 (υφαλοκρηπίδα). Μια υποχρέωση που αφορά όλα τα παράκτια κράτη με μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο και των οποίων οι προβολές των αντικείμενων ή παρακείμενων ακτών τους προκαλούν επικαλύψεις αξιώσεων.

Μια συνέντευξη του τούρκου ΥΠΕΞ Μ. Τσαβούσογλου και ένα 28σέλιδο PowerPoint επεξεργασμένο από τον Cagatay Erciyes, αρμόδιο πρέσβη και βαθύ γνώστη των θαλάσσιων ζητημάτων στο τουρκικό ΥΠΕΞ, αναμόχλευσαν τη συζήτηση που προκλήθηκε γύρω από θέματα νομιμότητας και προοπτικής του εν λόγω μνημονίου. Ο Τσαβούσογλου αφήνει ένα παράθυρο ανοικτό για το Δικαστήριο. Ως προσεκτικό το μάτι που ήλεγξε τη συνέντευξη από την πλευρά του τουρκικού ΥΠΕΞ δεν άφησε να εννοηθεί η βούληση της προσφυγής, για να μη χρησιμοποιηθεί από ελληνικής πλευράς ως δυνατότητα – αν προέκυπτε η πρόθεση – δέσμευσης περί προσφυγής, γεγονός που θα διευκόλυνε τη χώρα μας να προσέφευγε και μονομερώς. Επίσης, το Δικαστήριο θα ήταν δυνατόν να αναλάμβανε από τη μικρή αυτή αποστροφή δέσμευσης του τούρκου αξιωματούχου την αρμοδιότητα να εκδικάσει. Ο τούρκος ΥΠΕΞ τόνισε ομοίως ότι η χώρα του δεν αναγνωρίζει την υποχρεωτική δικαιοδοσία του Δικαστηρίου, αλλά επισημαίνει ότι και η Ελλάδα έχει εξαιρέσει προσφυγές που θα κατατίθενται έναντί της για οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Για να μην αποκλείσει τη δυνατότητα της από κοινού προσφυγής, υπερθεμάτισε για την ανάγκη του διαλόγου πριν από οτιδήποτε, ότι από αυτόν τον διάλογο μπορεί να προκύψει επιλογή και αμοιβαία αποδεκτό αποτέλεσμα. Και το πιο σημαντικό είναι ότι εκδηλώνει την ετοιμότητα συζήτησης των θεμάτων της Ανατολικής Μεσογείου. Ωραία, το γεγονός όμως ότι έχει συνάψει μια συμφωνία με τη Λιβύη, αποκλείοντας την Ελλάδα, μετράει;

Από την πλευρά του, στο υπόμνημά του ο Erciyes δεν προσθέτει κάτι περισσότερο από αυτό που συμπυκνώνεται στο μνημόνιο. Απλώς επικαιροποιεί παλαιότερο υπόμνημα συνοδευτικό της προηγούμενης επιστολής της Τουρκίας του Μαρτίου προς τα Ηνωμένα Εθνη. Το παρόν αποτελεί την αιτιολογική έκθεση τόσο της τελευταίας τουρκικής επιστολής προς τα Ηνωμένα Εθνη του Νοεμβρίου όσο και του μνημονίου με τη Λιβύη. Θα εξηγήσει ότι με τις κινήσεις αυτές αντιδρά σε μονομερείς ενέργειες ή σε αδράνεια – απροθυμία άλλων για συνολική οριοθέτηση, λέγοντας πολύ χαρακτηριστικά ότι μόνο η Λιβύη ανταποκρίθηκε. Επειδή θεωρεί ότι οι οριοθετήσεις παραβιάζουν διεκδικήσεις τρίτων κρατών, η Τουρκία αναλαμβάνει δράση σχετικά με την προστασία των κατ’ αυτήν δικαιωμάτων της, τόσο της ίδιας όσο και για λογαριασμό της τουρκοκυπριακής οντότητας. Οι χάρτες που παρουσιάζει είναι η αποτύπωση τόσο του μνημονίου όσο και της λοιπής διεκδίκησης από την Κρήτη μέχρι την Κύπρο.

Αυτό που είναι αξιοπαρατήρητο από τους νέους χάρτες, πέρα από την απεικόνιση της εκμηδένισης της επήρειας των νησιών με μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο, είναι τι θα συμβεί νοτίως της Κρήτης σε σχέση με τις πιθανές αξιώσεις της Λιβύης. Χαράσσοντας μια υποθετική γραμμή η οποία ευρίσκεται πλησιέστερα προς τις ακτές της Κρήτης, μειώνοντας δηλαδή την επήρεια της νήσου νότια και επηρεάζοντας τις αδειοδοτήσεις της Ελλάδας στην περιοχή. Ενα σημείο που απαιτεί προσοχή.

Εξίσου ερμηνεύεται η διάταξη περί οριοθέτησης. Υπουργός και πρέσβης ισχυρίζονται ότι ένα νησί δεν παράγει αυτόματα δικαιώματα. Επ’ αυτού, όμως, θα αντιλέγαμε ότι, αντίστροφα, αυτόματα δεν σημαίνει ότι ένα νησί δεν έχει επήρεια. Οπως τονίζουμε, η επήρεια κάθε νησιού κρίνεται σύμφωνα με τα κριτήρια που η διεθνής νομολογία έχει διαπλάσει. Το τουρκικό επιχείρημα βασίζεται στο ότι η ευθυδικία συλλήβδην, και όχι με την εξέταση των νομολογιακών κριτηρίων, αποκλείει την επήρεια των νησιών από τη Ρόδο έως την Κρήτη. Το Δικαστήριο, όμως, έχει τονίσει ότι κάθε νησί υπολογίζεται στη διαδικασία οριοθέτησης με βάση τα κριτήρια που το ίδιο θέτει για να επιτευχθεί το δίκαιο αποτέλεσμα. Εν προκειμένω η Τουρκία θεωρεί ότι εξ ορισμού κάθε νησί εξαιρείται του υπολογισμού, χωρίς να εξετάζεται υπό τις παρούσες γεωγραφικές συνθήκες αν τηρούνται τα κριτήρια που το Δικαστήριο έχει θέσει και ακολουθεί. Κυρίως, όμως, σε μια οριοθέτηση τις αρχές της ευθυδικίας δεν είναι δυνατόν να τις μεταχειρίζεται η Τουρκία με στόχο να εμποδίσει την Ελλάδα να ασκήσει και να οριοθετήσει τα δικαιώματά της με τα αντικείμενα κράτη, όπως συμβαίνει με τη διαβούλευση οριοθέτησης με την Αίγυπτο, έχοντας ως σημεία βάσης τις ακτές του τόξου αυτών των νησιών, την επήρεια των οποίων εκμηδενίζει η Τουρκία.

Μάλιστα δε, όπως τονίζεται στις ελληνικές επιστολές της 9ης Νοεμβρίου προς τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και το Συμβούλιο Ασφαλείας, η Τουρκία δεν αναγνωρίζει επήρεια στα μεγάλα ελληνικά νησιά, αλλά αναγνωρίζει την επήρεια μικρών νησίδων και βράχων της που επιλέγει να είναι σημεία βάσης για την οριοθέτηση με τη Λιβύη. Τονίζοντας ότι πρόκειται για άκρως αντιφατική και υποκριτική, κακόπιστη θα λέγαμε, συμπεριφορά.

Μια ακόμη παρατήρηση, στην ίδια γραμμή από τον ΥΠΕΞ και τον πρέσβη, είναι ότι τονίζεται η σημασία της παραπομπής σε τρίτο μέρος, δηλαδή σε διαιτησία, δικαστήριο ή συνδιαλλαγή, και εξίσου από τη διάταξη των άρθρων περί οριοθέτησης υπογραμμίζονται τα ακόλουθα που ενδιαφέρουν. Στη γραμμή της σύμβασης υπογραμμίζονται προς τους αποδέκτες (άρα και στην Ελλάδα): η συμφωνία οριοθέτησης, η ευθυδικία ως μέθοδος, η επίλυση μέσω τρίτου μέρους και, τέλος, πολύ σημαντικό να αναφερθεί και να ληφθεί υπόψη, οι επιμέρους προσωρινές διευθετήσεις, ενόψει συμφωνίας, που θα διευκολύνουν και δεν θα διακινδυνεύσουν το να ληφθεί μια οριστική συμφωνία οριοθέτησης.

Από τις επισημάνσεις της Τουρκίας μπορεί κανείς να αντλήσει ή να οδηγηθεί σε συμπεράσματα, αν και η σκιά του μνημονίου είναι βαριά.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς