Το Μουσείο της Μη Αθωότητας

Το πρωί της 16ης Ιουλίου του 1942, ο 14χρονος Μορίς Ραζφίς και η οικογένειά του συλλαμβάνονται στο σπίτι τους στο Ομπερβιλιέ της Γαλλίας από δύο αστυνομικούς. Ο ένας, Μιλό το επώνυμό του, είναι γείτονάς τους – αυτός τους κατέδωσε. Είναι η επονομαζόμενη Επιδρομή του Χειμερινού Ποδηλατοδρομίου: 13.000 Εβραίοι συλλαμβάνονται από τις γαλλικές δυνάμεις της τάξης με εντολή του ναζιστικού καθεστώτος. Λιγότεροι από 100 θα επιζήσουν της εκτόπισής τους. Ο Μορίς Ραζφίς και η αδελφή του σώζονται χάρη σε μία διαταγή που επιτρέπει την απελευθέρωση των παιδιών ηλικίας 14 – 16 χρόνων. Και κυρίως χάρη στη μητέρα τους, που θα τους πει «φύγετε από εδώ», την ώρα που άλλες κρατούν τα παιδιά τους κοντά τους.

Οκτώ ημέρες μετά την Απελευθέρωση, ο Μορίς Ραζφίς γράφεται στην Κομμουνιστική Νεολαία – και οι γονείς του, άλλωστε, που πουλούσαν καλτσάκια για να ζήσουν, αριστεροί ήταν. Το 1946, ωστόσο, θα τον πετάξουν έξω από αυτή, τον υποπτεύονται ως «αστυνομικό προβοκάτορα». «Ηταν η εποχή που, όταν δεν ακολουθούσες τη γραμμή, ήσουν αναγκαστικά μπάτσος», διηγείται ο 91χρονος σήμερα. Ο Ραζφίς θα ασχοληθεί με τη δημοσιογραφία, δεν έχει γίνει ακόμα «ιστορικός της καταστολής», καθώς τα χρόνια περνάνε, ωστόσο, παρατηρεί, και βλέπει: «Στην Απελευθέρωση, δυο – τρεις αστυνομικοί, που αναγνωρίστηκαν ως σημαντικοί βασανιστές, εκτελέστηκαν, δεν υπήρξε όμως δίκη της γαλλικής αστυνομίας. Ορισμένοι αστυνομικοί, μάλιστα, συμμετείχαν, αργότερα, στην καταστολή των Αλγερινών το 1961, κατόπιν σε εκείνη του Μάη του ’68».

Είναι Μάης του ’68, «η επομένη της 3ης Μαΐου, η ημέρα των πρώτων συγκρούσεων στη Σορβόννη. Θυμάμαι, είχα το γραφείο μου στην εφημερίδα όπου εργαζόμουν. Παίρνω το Μετρό και, φτάνοντας στον σταθμό Saint-Michel, οι πόρτες ανοίγουν σε μια ανυπόφορη οσμή δακρυγόνων και ανθρώπους με το πρόσωπο γεμάτο αίματα. Τότε ήταν που άρχισα να κόβω τις εφημερίδες». Από τότε και εξής, για τα επόμενα 46 χρόνια, ο δημοσιογράφος μετατρέπεται για μία ώρα κάθε βράδυ σε «ιστορικό της καταστολής»: κόβει και αρχειοθετεί λεπτομερώς όλα τα άρθρα που έχουν σχέση με αστυνομική βία. «Νιώθοντας ότι απειλείται, ένας αστυνομικός πυροβολεί: ένας νεκρός». «Ενας επιθεωρητής της αστυνομίας συλλαμβάνεται μετά από ληστεία». «Ενας δημοσιογράφος της Libération ξυλοκοπήθηκε από αστυνομικούς». «Οι τρεις αστυνομικοί που δέχθηκαν επίθεση φέρεται να είχαν ρίξει μπουκάλια στα ΜΑΤ».

Τίτλους όπως οι παραπάνω από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, έχει εκατοντάδες στα χέρια του ο Ραζφίς. Με τα χρόνια οι περιστρεφόμενες καρτελοθήκες με τα αποκόμματα πολλαπλασιάστηκαν, σήμερα καλύπτουν ένα ολόκληρο δωμάτιο στο σπίτι του Κασάν, νότια του Παρισιού, όπου ζει μόνος, έχοντας πια χάσει την από 50ετία σύντροφό του. Σαν ένα Μουσείο της Αθωότητας του Ορχάν Παμούκ από την ανάποδη. Οι δημοσιογράφοι της Libération που το επισκέφθηκαν, και μίλησαν μαζί του, μετέφεραν απλώς στο χαρτί μια προφανή διαπίστωση: η καταχρηστική χρήση βίας από τη γαλλική αστυνομία δεν ξεκίνησε «χθες», με το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων, κι ας παίρνουν μεγαλύτερη δημοσιότητα τα κρούσματα.

Το 1987, ο Μορίς Ραζφίς προσπάθησε να έρθει σε επαφή με τον πρώην αστυνομικό Μιλό, τον γείτονα που τους είχε καταδώσει: «δεν ενδιαφέρομαι», του απάντησε εκείνος ξερά στο τηλέφωνο. Μετά τη συνταξιοδότησή του, το 1988, πολλαπλασίασε τις δημοσιεύσεις, αναλύοντας τα δεδομένα που συσσώρευε σε βιβλία, περνώντας από κόσκινο κάθε υπουργό Εσωτερικών από την εποχή του Ρεμόν Μαρσελέν (1968-1974). Εχει σταματήσει να φτιάχνει καρτέλες από το 2014, παρακολουθεί όμως τα πάντα, όλα τα περιστατικά αστυνομικής βίας που καταγγέλλονται, από τον σοβαρό τραυματισμό της 73χρονης διαδηλώτριας Ζενεβιέβ Λεγκέ στη Νίκαια, τον περασμένο Μάρτιο μέχρι τον θάνατο του 24χρονου Στιβ Μαϊά Κανισό, κατά τον βίαιο τερματισμό ενός πάρτι τέκνο μουσικής από την αστυνομία, στη Νάντη, τον περασμένο Ιούνιο. Μιλάει όμως για αυτά με κάποια αποστασιοποίηση, σαν να μην έχουν τίποτα το αξιοσημείωτο σε σύγκριση με όσα προηγήθηκαν, και όσα λογικά θα ακολουθήσουν.

Για εκείνον, δεν πρόκειται για «παρεκτροπές», για «λάθη», αλλά για μεθόδους. «Η αστυνομία της République», λέει, «δεν έχει τίποτα το ρεπουμπλικανικό». «Η αστυνομική βία», επιμένει, «είναι στο DNA του αστυνομικού». Οχι ότι θεωρεί πως δεν θα έπρεπε να υπάρχει αστυνομία, θα ήθελε όμως να μην είναι καριέρα, «να μπορούσε να μπαίνει κανείς για πέντε χρόνια. Δεν θα υπήρχε έτσι χρόνος να αποκτήσει κακές συνήθειες, κι έπειτα θα επέστρεφε σε άλλους φορείς της δημόσιας διοίκησης». Μία «μετριοπαθής ουτοπία».

Ο Μορίς Ραζφίς σύντομα θα εγκαταλείψει τα εγκόσμια. Και η εγκυκλοπαίδεια της γαλλικής αστυνομικής βίας που έφτιαξε πιθανότατα θα καταλήξει στα σκουπίδια – ούτε τα παιδιά ούτε τα εγγόνια του ούτε κάποιος πανεπιστημιακός έχει δείξει ενδιαφέρον να τη συνεχίσει. Από το 1968 και εξής… πόσες καρτέλες θα είχε αρχειοθετήσει ένας έλληνας Μωρίς; Πόσους πρωθυπουργούς και υπουργούς και αστυνομικούς διοικητές θα είχε καταγράψει σε ένα ελληνικό Μουσείο της Μη Αθωότητας να αρνούνται και την έκφραση ακόμη της «αστυνομικής βίας»; Και πόσους θα καταγράψει ακόμα;