Τι ήταν, αλήθεια, το «Μανιφέστο {LF}του Εκκεντρισμού»;

Το 1922 τέσσερις νεαροί Σοβιετικοί – ο μικρότερος 17 ετών, ο μεγαλύτερος 27 – αποφάσισαν να γράψουν το «Μανιφέστο του Εκκεντρισμού». Οι Γκριγκόρι Κόζιντσεφ (1905-1973), Λεονίντ Τράουμπεργκ (1902-1990), Σεργκέι Γιούτκεβιτς (1904-1985) και Γκεόργκι Κριζίτσκι (1895-1975) το εξέδωσαν σε 1.000 αντίτυπα. Τέσσερις συνεργάτες, τέσσερα άρθρα στα οποία καταδικάζεται η παλιά κουλτούρα ενώ στη θέση της προωθείται ο «εκκεντρισμός» ως η μοντέρνα καλλιτεχνική αντίληψη. Ενσωμάτωνε όψεις της νέας σοβιετικής πραγματικότητας συνδυάζοντάς τες με «αμερικάνικες» τεχνικές. Το «Μανιφέστο του Εκκεντρισμού» κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις ΚΨΜ, σε μετάφραση και επιμέλεια του Παναγιώτη Μανιάτη, που έχει εκδώσει το λογοτεχνικό δοκίμιο «H Ποίηση στην Οκτωβριανή Επανάσταση» για την εξέλιξη της ποίησης στη Ρωσία από την προεπαναστατική περίοδο μέχρι και την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. «Ασχολήθηκα επειδή είναι στις προθέσεις μου η προβολή ζητημάτων σοβιετικής αλλά και δυτικής καλλιτεχνικής πρωτοπορίας, παρόλο που τα κείμενα ήταν δύσκολα γιατί είχα να κάνω με καλλιτεχνικές διακηρύξεις» λέει στο «ΝΣυν».

Εναν χρόνο πριν από το «Μανιφέστο», στο θέατρο είχε συγκροτηθεί το Εργοστάσιο του Εκκεντρικού Ηθοποιού, το οποίο απέρριπτε την παραδοσιακή θεατρική δράση υπέρ μιας μοντέρνας και φυσικής παράστασης που ενσωμάτωνε σοκαριστικά ακροβατικά του τσίρκου και άλλων δημοφιλών ψυχαγωγικών θεαμάτων. Με αυτή τη λογική γυρίστηκαν και ορισμένες κινηματογραφικές ταινίες με έντονες κινήσεις σώματος, κωμική δράση και ψυχολογία εξωστρεφούς χαρακτήρα. Στο ντοκουμέντο αναφέρονται, μεταξύ άλλων, ο Τσάρλι Τσάπλιν, το γκαγκ (κωμικό τέχνασμα), η αφίσα τσίρκου, η πυγμαχία και οι γαλότσες. Ενδεχομένως, σήμερα το Μανιφέστο του Εκκεντρισμού να έχει ένα ελιτίστικο ενδιαφέρον, αλλά τότε ο στόχος ήταν να δημιουργηθεί μια νέα τέχνη για τη σοβιετική κοινωνία. Η συγκεκριμένη ομάδα «είχε βραχύβια παρουσία και τα ίχνη της χάθηκαν γρήγορα», επισημαίνει ο Π. Μανιάτης. «Γι’ αυτό το ελληνικό κοινό πρέπει να την ανακαλύψει κριτικά. Τα κείμενα εσωκλείουν αιτήματα ατίθασων παιδιών μιας άλλης εποχής. Κάποια από αυτά έμειναν ιστορικά αδικαίωτα. Αφήνω τον αναγνώστη με το ακροβατικό σχοινί της λογικής».

Η ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΤΑΞΗ. Το «Μανιφέστο του Εκκεντρισμού» διατυπώθηκε για να δώσει καλλιτεχνικό όραμα στην εργατική τάξη της, νεαρής τότε, Σοβιετικής Ενωσης. Σήμερα, θα είχε άραγε θέση η (ανα)διατύπωση ενός Εκκεντρικού Πολιτικού Μανιφέστου για την εργατική τάξη;  Ο Παναγιώτης Μανιάτης πιστεύει ότι «δεν πρέπει να ταυτίζουμε τους τομείς της κουλτούρας και της πολιτικής. Η τέχνη χρειάζεται τους πειραματισμούς αλλά και το συνειδητό στοιχείο. Οι καλλιτέχνες πρέπει να βρισκόμαστε οργανικά στο πλευρό της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων. Για την ανατροπή…».

Για την ιστορία, όπως σημειώνει στην εισαγωγή του «Μανιφέστου» ο μεταφραστής: «Οι πωλήσεις… πήγαν άσχημα ενώ αρκετά αντίτυπα καταστράφηκαν σε πυρκαγιά στο σπίτι του κριτικού της εφημερίδας “Πράβδα” Κρισάνφ Κερσόνσκι που είχε αναλάβει να το προωθήσει με τις “άκρες” του. Οσο για τους πρωταγωνιστές, οι Κόζιντσεφ και Τράουμπεργκ αποτέλεσαν σκηνοθετικό δίδυμο σε αρκετές κινηματογραφικές παραγωγές, με πιο γνωστές “Το Παλτό” (1926, βασισμένο σε ιστορίες του Νικολάι Γκόγκολ) και “Νέα Βαβυλώνα” (1929, με θέμα την Παρισινή Κομμούνα). Ο Γιούτκεβιτς γύρισε την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του το 1928, ακολουθώντας σκηνοθετική καριέρα, ενώ η ζωή του Κριζίτσκι σημαδεύτηκε από το θέατρο και το ΤΥΧΑΙΟ».