Επιστρέφοντας {LF}στην Ελλάδα του 2020

Ηταν τα χρόνια της χαμένης αθωότητας. Ξυπνώντας από το πάρτι με βαρύ χανγκόβερ, η Ελλάδα του 2010 δεν μπορούσε να βρει χρηματοδότηση στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου – παρά μόνο με δυσβάστακτα υψηλά επιτόκια. Η επόμενη ημέρα περιείχε τις ντιρεκτίβες της τρόικας, διαρθρωτικά μέτρα (που έμεναν στα χαρτιά), την εργαλειοθήκη του ΟΟΣΑ και ένα διχαστικό κλίμα, όπου η συχνότερη κατηγορία ξεκινούσε με τη λέξη «γερμανοτσολιάδες». Το πρώτο Μνημόνιο έφερε το δεύτερο (2012) για να φτάσουμε στο πρώτη φορά Αριστερά του 2015. Οι μορφωμένοι και καταρτισμένοι νέοι της εποχής, που είχαν ενηλικιωθεί με την παραμυθία των χαμηλών επιτοκίων, του φθηνού τραπεζικού δανεισμού και της αυξημένης εγχώριας ζήτησης, αναζήτησαν μια θέση στον χάρτη της Ευρώπης. Στην πραγματικότητα, έκαναν χρήση του σημαντικότερου προνομίου που παρέχει το ευρωπαϊκό κεκτημένο από συστάσεώς του: την ελεύθερη μετακίνηση πολιτών, φοιτητών και εργαζομένων εντός της Ενωσης. Είναι, λοιπόν, κι αυτό ζήτημα οπτικής: το περίφημο brain drain μπορεί να ταιριάζει γάντι σε πολιτικές καμπάνιες, αλλά φορτίζεται με αρνητικές παραδηλώσεις υπέρ το δέον.

Από ποια Ελλάδα έφευγαν, αλήθεια, όσοι έφευγαν; Το 49% είχε δηλώσει σε έρευνα της ICAP People Solutions, την περασμένη άνοιξη, ότι βασικός λόγος ήταν «η διαφθορά και η έλλειψη αξιοκρατίας». Τα ιερά σλόγκαν, δηλαδή, που θα χρησιμοποιούσε αργότερα ο ΣΥΡΙΖΑ σαν πολιορκητικό κριό για να εξορίσει το «παλιό σύστημα». Πολλοί από τους εκπατρισθέντες πρόλαβαν το σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας, με τους Αγανακτισμένους να μοιράζονται την άνω και την κάτω Πλατεία Συντάγματος, ενώ από εκείνο τον θίασο των αλλόκοτων οικονομικών θεωριών θα ξεχώριζαν τους Γιάνη Βαρουφάκη, Γιώργο Κατρούγκαλο, Πάνο Καζάκη και Ευκλείδη Τσακαλώτο, όταν στις 5 Ιουνίου 2011 συμμετείχαν σε αυτοσχέδιο πάνελ «διαβούλευσης και ενημέρωσης για το χρέος». Πρόλαβαν επίσης τις παλινωδίες του εγχώριου πολιτικού προσωπικού, το οποίο με εξαιρέσεις απέκρουε την «ιδιοκτησία» του προγράμματος δημοσιονομικής πειθαρχίας, ενώ είδαν να βρίσκουν δίοδο προς το ελληνικό Κοινοβούλιο η λαϊκιστική Ακροδεξιά και ο ανορθολογισμός. Κυρίως, όμως, είδαν να μένει κάστρο απόρθητο το ελληνικό Δημόσιο – με εξαίρεση το πρόγραμμα της κινητικότητας -, την ώρα που ιδιωτικές επιχειρήσεις μετρούσαν λουκέτα και ο τομέας παραγωγής είχε μηδενική συνεισφορά στην οικονομία. Οι επενδύσεις ήταν λέξη με αρνητικό πρόσημο και πίσω από αυτήν πρόβαλλαν όσοι εποφθαλμιούσαν «τον ήλιο και τη θάλασσά μας». Σε ένα από τα αλησμόνητα ενσταντανέ της περιόδου, που πλησιάζει σε νατουραλιστική πυκνότητα τον παλιό ασπρόμαυρο κινηματογράφο, ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας αναφωνεί το 2016 μπροστά στον αγροτοσυνδικαλιστή Βαγγέλη Μπούτα: «Το μόνο που δεν μπορούν να μας πάρουν είναι ο ήλιος και το τσίπουρο».

Σε ποια Ελλάδα, αλήθεια, καλούνται να επιστρέψουν όσοι συμμετέχουν στο πρόγραμμα «Rebrain Greece» που εξήγγειλε ο υπουργός Εργασίας Γιάννης Βρούτσης; Σε μια Ελλάδα που έχει επιστρέψει στην πολυδιαφημισμένη «κανονικότητα», έχει βάσιμες ενδείξεις για το φως το αληθινό της ανάπτυξης και έχει ξεχάσει την κρατικοδίαιτη αποστροφή της για την επιχειρηματικότητα; Θα ήταν ένα θαύμα αν συνέπιπταν όλα – και κανείς δεν έχει περιθώριο για λίγο ανορθολογισμό ακόμη.

Από τον περασμένο Ιούλιο, όταν η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ανέλαβε την εξουσία, υπήρξε όντως μια παραγωγή συμβολισμών που απευθύνονται (και) στους νεομετανάστες του 2010.

Από τις παρεμβάσεις στο ωράριο του μετρό και την εισαγωγή τεχνοκρατών σε διοικητικά συμβούλια ως την επένδυση του Ελληνικού και την επίκληση του rebranding της Ελλάδας. Κάτω από αυτή την ομπρέλα, άλλωστε, ανήκει και το rebraining. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι στην Ελλάδα του 2020, η οποία δηλώνει έτοιμη να υποδεχθεί τους πρώτους 500 ερευνητές, δεν επιβιώνει η Ελλάδα του 2010. Ενα μέρος της ελληνικής Βουλής κινείται και σήμερα στα όρια του ανορθολογισμού, επικαλούμενο μέχρις εσχάτων το «επονείδιστο χρέος». Οι εκφάνσεις του λαϊκισμού διαπερνούν ενίοτε οριζοντίως και καθέτως τα πολιτικά κόμματα, ενώ η ιερότητα του Δημοσίου λειτουργεί ακόμη σε καθεστώς αδράνειας. Στην πλέον συμβολική από τις πρωτοβουλίες που αφορούν τους Ελληνες εκτός Ελλάδας, την ψήφο των αποδήμων, η τελική υπερψήφιση περιείχε περισσότερους συμβιβασμούς απ’ όσους μπορούσε να καταναλώσει η κυβερνητική πλευρά. Η πρόσφατη παραίτηση του υφυπουργού αρμόδιου για τον απόδημο Ελληνισμό Αντώνη Διαματάρη προκάλεσε ρωγμές στην εικόνα της αριστείας, που ήταν συνδεδεμένη με την τωρινή κυβέρνηση όσο ήταν το «ηθικό πλεονέκτημα» με την προηγούμενη. Το ίδιο και η επετηρίδα των άεργων πολιτευτών που βρέθηκαν επικεφαλής σε νοσοκομεία.