Ανθρωπος της αγοράς και των κανόνων

Κατάφερε να ανακόψει το ράλι του πληθωρισμού τη δεκαετία του 1980 βάζοντας τις βάσεις για τη μεγάλη ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας και την άνοδο των χρηματιστηρίων στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Τρεις δεκαετίες μετά διετέλεσε προσωπικός σύμβουλος του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα στο πλαίσιο προσπάθειας να γίνει πιο αυστηρό το κανονιστικό πλαίσιο για τις εμπορικές τράπεζες. Ο πρώην πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (FED) Πολ Βόλκερ απεβίωσε σε ηλικία 92 ετών.

Η καριέρα του διήρκησε πάνω από μισό αιώνα. Στο διάστημα αυτό ο Βόλκερ έφτιαξε φήμη ως άνθρωπος της αγοράς που έβαζε πάνω από όλα την κατάσταση της γενικότερης οικονομίας. Επίσης αντιμετώπισε δραστικά τον πληθωρισμό που έκανε ράλι την περίοδο της δεκαετίας του 1980. Συμμετείχε επίσης στην προσπάθεια να αντιμετωπιστεί το κραχ της αγοράς ακινήτων, των χρηματιστηρίων και ο κίνδυνος για τις τράπεζες, μετά το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008 και μετά. Στο πλαίσιο της τελευταίας αυτής προσπάθειας εκπόνησε τον λεγόμενο Κανόνα Βόλκερ που απαγόρευσε στις τράπεζες να κάνουν επενδύσεις με μεγάλο ρίσκο χρησιμοποιώντας χρήματα από τις καταθέσεις των πελατών τους. Ο Κανόνας Βόλκερ προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις από τους τραπεζίτες αλλά και από τον σημερινό πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Από το 2017 που ανέλαβε καθήκοντα προέδρου ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επιθυμεί λιγότερους κανόνες στη λειτουργία των αγορών, ο Κανόνας Βόλκερ βρίσκεται υπό επανεξέταση.

Ο Βόλκερ που είχε ύψος 2,03 μέτρα, κάπνιζε συνέχεια πούρα, φορούσε παλαιομοδίτικα κοστούμια και μιλούσε με βαριά φωνή είχε επιβλητική παρουσία που έκανε τους αμερικανούς γερουσιαστές και προέδρους να τον ακούνε με προσοχή. Ο Βόλκερ εργάστηκε στο υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, τη FED, ή ως οικονομικός σύμβουλος της κυβέρνησης υπό έξι διαφορετικούς προέδρους.

Μέρος της μεγάλης του δύναμης οφειλόταν στον τρόπο λειτουργίας της FED, όπου ο πρόεδρος ορίζεται από τον αμερικανό πρόεδρο και εγκρίνεται από το Κογκρέσο αλλά ουσιαστικά δεν δίνει λόγο σε κανέναν, όπως ανέφερε το Reuters.

Είναι ενδεικτικό ότι όταν το 2018 ο Ντόναλτ Τράμπ άρχισε να επιτίθεται σε τακτά χρονικά διαστήματα στον σημερινό επικεφαλής της FED Τζερόμ Πάουελ αποκαλώντας τον τρελό που αυξάνει τα επιτόκια, ο Βόλκερ είχε παρενέβη συμβουλεύοντας τον Πάουελ απλά να αγνοήσει τον αμερικανό πρόεδρο.

Σε ηλικία 81 ετών, είκοσι χρόνια μετά την αποχώρησή του από τη FED, εκλήθη στον Λευκό Οίκο από τον Ομπάμα ο οποίος τον όρισε ως επικεφαλής νέας ειδικής υπηρεσίας για την οικονομική ανάκαμψη. Μέσα σε λίγους μήνες από την ανάληψη των νέων αυτών καθηκόντων ο Βόλκερ πρότεινε μερικές από τις πιο ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις. Θέλησε να απαγορέψει στις εμπορικές τράπεζες να κάνουν επενδύσεις με ρίσκο για δικό τους λογαριασμό χρησιμοποιώντας καταθέσεις των πελατών τους και να τους απαγορέψει να επενδύσουν σε hedge funds και σε private equity funds. Ο ίδιος ο Ομπάμα πρότεινε την ιδέα στις αρχές του 2010 και ονόμασε το νέο σετ κανόνων ως Κανόνα Βόλκερ. Ο κανονισμός αυτός περιελήφθη στον νόμο Dood-Frank του 2010, αν και έγιναν ορισμένες αλλαγές προς όφελος των τραπεζών. Ο Βόλκερ εγκατέλειψε το πόστο του αυτό στον Λευκό Οίκο το 2011 ενώ συνεχιζόταν η συζήτηση για το τι θα έπρεπε να περιληφθεί στις μεταρρυθμίσεις. Τελικά η σχετική νομοθεσία ολοκληρώθηκε το 2013 με στόχο να απαγορεύονται οι επενδύσεις με το μεγαλύτερο ρίσκο για τις τράπεζες. Η νομοθεσία άρχισε να εφαρμόζεται το 2015 και το 2017 ο Τραμπ διέταξε τις εποπτικές αρχές να γίνουν αλλαγές στον Κανόνα Βόλκερ ώστε να δίνονται μεγαλύτερα περιθώρια στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Σε επιστολή του τον Αύγουστο του 2019 στον Τζερόμ Πάουελ ο Βόλκερ παραπονέθηκε ότι οι αλλαγές που έγιναν αυξάνουν ξανά τους κινδύνους για το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Στον Βόλκερ αποδίδεται επίσης η σταθερή οικονομική ανάπτυξη που γνώρισαν οι ΗΠΑ στις αρχές της δεκαετίας του 1990 αλλά και η μεγάλη άνοδος των τιμών του χρηματιστηρίου την ίδια εποχή. Ο Βόλκερ τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 είχε καταφέρει ως πρόεδρος της FED και προκάτοχος του Αλαν Γκρίνσπαν να βάλει φρένο στον υψηλό πληθωρισμό που απειλούσε την οικονομία, τον υψηλότερο από την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Βόλκερ τοποθετήθηκε πρόεδρος της FED από τον Τζίμι Κάρτερ και στη συνέχεια έλαβε ξανά το χρίσμα από τον Ρόναλντ Ρίγκαν. Το 1979 είχε αυξήσει τα επιτόκια δανεισμού σε δολάρια κατά 1% στο 12%.

Ακολούθησε νέα άνοδος στο κόστος δανεισμού με την ανεργία να αυξάνεται στο 11% και την οικονομία να βρίσκεται σε δεινή θέση. Ομως τελικά μεταξύ του 1980 και του 1983 ο πληθωρισμός υποχώρησε κατά 15% υποχωρώντας κάτω από το 3%. Η πολιτική του Βόλκερ για την καταπολέμηση του πληθωρισμού προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις με αγρότες να αποκλείουν το κτίριο της FED με αγροτικά μηχανήματα. Μεγάλες ήταν οι αντιδράσεις και από τον κατασκευαστικό κλάδο. Ο Βόλκερ αργότερα παραδέχτηκε ότι προκάλεσε μεγάλη μείωση των πιστώσεων σε μικρό χρονικό διάστημα. Το 1987 είπε στο Reuters ότι εάν είχε ξανά την ευκαιρία θα έκανε διαφορετικά κάποια πράγματα.

Γεννήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου του 1927 στο Κέιπ Μέι του Νιου Τζέρσι. Πήρε πτυχίο το 1949 από το Πρίνστον και μάστερ στην πολιτική οικονομία από το Χάρβαρντ το 1951. Η καριέρα του ως οικονομολόγος ξεκίνησε το 1952 όταν άρχισε να εργάζεται για τη FED στη Νέα Υόρκη. Εφυγε πέντε χρόνια μετά για την Chase Manhattan Bank όπου εργάστηκε στενά με τον Ντέιβιντ Ροκφέλερ. Το 1962 πήγε στην Ουάσιγκτον για να εργαστεί στο υπουργείο Οικονομικών. Το 1965 ξαναπήγε στην Chase και το 1969 ξανά στο υπουργείο Οικονομικών. Ηταν πρόεδρος της FED Νέας Υόρκης την περίοδο 1975-1979 όταν και ανέλαβε τα ηνία της FED.