Διδάσκοντας τον εξαναγκασμό

Η ώρα είναι 15:57, το ημερολόγιο δείχνει Πέμπτη 5 Δεκεμβρίου του 2019, το σημείο είναι η γωνία της boulevard Magentaκαι της place de la République, στο 10ο διαμέρισμα του Παρισιού. Τα γνωρίζουμε όλα αυτά από τα βίντεο, υπάρχουν εικόνες. Ενας διαδηλωτής είναι πεσμένος στο έδαφος και από πάνω του, δύο αστυνομικοί τον χτυπούν άγρια με τα κλομπ. Δώδεκα απανωτά χτυπήματα, δύο κλωτσιές, καμία προσαγωγή. Οι αστυνομικοί, μέλη μιας ομάδας αντίστοιχης με τη δική μας ΔΙΑΣ, κάνουν ό,τι κάνουν και μετά φεύγουν τρέχοντας. Στο ίδιο σημείο, σε μια ακτίνα εκατό μέτρων, ένας φωτογράφος του τουρκικού πρακτορείου ειδήσεων Ανατολού, ο Μουσταφά Γιαλσίν, τραυματίζεται σοβαρά στο μάτι, παρά την προστατευτική μάσκα που φοράει, από θραύσμα χειροβομβίδας κρότου – λάμψης και ένας δημοσιογράφος, ο Γκασπάρ Γκλανζ, τραυματίζεται στα πόδια από την έκρηξη μιας χειροβομβίδας κρότου λάμψης. Ο πρώτος γύρος των διαδηλώσεων εναντίον της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης που προωθεί η κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν χαρακτηρίζεται περισσότερο από τη μεγάλη συμμετοχή – τουλάχιστον 806.000 διαδηλωτές σε όλη τη Γαλλία – παρά από τα σχετικά περιορισμένα επεισόδια αλλά η «βία της αστυνομίας» προκαλεί για μια ακόμα φορά θόρυβο και στα σόσιαλ μίντια και στον Τύπο.

Δεν έχουν μεσολαβήσει ούτε πέντε χρόνια από τότε που διαδηλωτές φιλούσαν στο μάγουλο αστυνομικούς στη γαλλική πρωτεύουσα, σε ένδειξη αναγνώρισης και ευχαριστίας – μια τέτοια φωτογραφία, από τη μεγάλη διαδήλωση κατά της τρομοκρατίας που είχε πραγματοποιηθεί στις 11 Ιανουαρίου του 2015, μετά τις τζιχαντιστικές επιθέσεις στο Charlie Hebdo και το Hyper Cacher, είχε γίνει viral – θα έλεγε όμως κανείς πως έχει περάσει αιώνας. Στο Παρίσι, έπειτα από κάθε διαδήλωση, οι υπηρεσίες του Δήμου δεν προλαβαίνουν να σβήνουν από τους τοίχους ταγκαρίσματα τύπου «Ολος ο κόσμος μισεί την αστυνομία» ή «ACAB» – ακρωνύμιο του «All cops are bastards», «Ολοι οι μπάτσοι είναι μπάσταρδοι». Στο κλείσιμο μιας χρονιάς που βίωσε, λόγω πρωτίστως των Κίτρινων Γιλέκων, το μεγαλύτερο και πιο βίαιο επεισόδιο διατήρησης της τάξης στη σύγχρονη γαλλική ιστορία, η αστυνομία μοιάζει να κλυδωνίζεται με τρόπο πρωτοφανή – από την έντονη συζήτηση γύρω από την αστυνομική βία, από ένα κύμα αυτοκτονιών, από μια βαθιά κοινωνική και ηθική κρίση. Το γιατί, το εξήγησε ένας πρώην αστυνομικός στη Le Monde: «Περάσαμε από το ένα άκρο στο άλλο. Το 2015, υπήρχε ένας κίνδυνος και ήμασταν η ασπίδα που προστατεύει τους πολίτες. Το 2019, οι πολίτες βρίσκονταν έξω στους δρόμους και εμείς ήμασταν η ασπίδα που προστάτευε τους θεσμούς».

Συνολικά 54 γάλλοι αστυνομικοί έδωσαν τέλος στη ζωή τους από τις αρχές του έτους έως τα τέλη Οκτωβρίου, 19 περισσότεροι από ό,τι όλο το 2018. Να φταίει άραγε το δικαίωμα που έχουν μετά το 2016 και την τζιχαντιστική επίθεση εναντίον ενός ζεύγους αστυνομικών στη Μαγκνανβίλ να παίρνουν μαζί τους στο σπίτι το υπηρεσιακό τους όπλο; Μπορεί να φταίει μόνο αυτό; Ακριβώς 313 έρευνες για αστυνομική βία έχει ανοίξει η Γενική Επιθεώρηση της Εθνικής Αστυνομίας (IGPN) από όταν ξέσπασε η κρίση των Κίτρινων Γιλέκων. Οι 212 άνοιξαν στο Παρίσι. Από αυτές, 54 μπήκαν στο αρχείο (συχνά γιατί δεν μπορούσαν να ταυτοποιηθούν οι υπεύθυνοι), 72 αναλύονται επί του παρόντος από την Εισαγγελία ώστε να αποφασιστεί η συνέχεια, 66 παραμένουν εν εξελίξει. Στο μεταξύ, ακόμα και διεθνείς οργανισμοί, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης και ο ΟΗΕ, έχουν απευθύνει προειδοποιήσεις στη Γαλλία για τις μεθόδους διαχείρισης των διαδηλώσεων που χρησιμοποιεί, και δη την εκτεταμένη χρήση χειροβομβίδων κρότου λάμψης και «αμυντικών σφαιρών», που έχουν προκαλέσει ακόμα και τύφλωση ή ακρωτηριασμούς.

Μόλις δύο αστυνομικοί έχουν παραπεμφθεί μέχρι στιγμής στη δικαιοσύνη, ο ένας διότι πέταξε κομμάτι του πλακόστρωτου σε διαδηλωτές, χωρίς να τραυματίσει κανέναν, ο άλλος διότι χαστούκισε βίαια έναν ειρηνικό διαδηλωτή. Ο πρώτος καταδικάστηκε πρόσφατα σε τρεις μήνες φυλάκιση με αναστολή, επέμεινε πως ήταν «μία κίνηση φόβου», «όχι οργής». Η δίκη του δεύτερου αναμένεται. Στο μεταξύ, η ίδια η αστυνομία υποβαθμίζει το πρόβλημα. Οι κοινωνιολόγοι εφιστούν την προσοχή στις δύσκολες συνθήκες εργασίας και το (πραγματικό ή μη) αίσθημα εγκατάλειψης (από τους πολιτικούς, την ιεραρχία, τη δικαιοσύνη…) που βιώνουν οι αστυνομικοί. Και ο αριστερός Τύπος επιρρίπτει τις ευθύνες στην κυβέρνηση, υποστηρίζοντας πως, κόντρα στη γαλλική παράδοση περί διατήρησης της τάξης, εισήγαγε ένα νέο δόγμα που επιμένει στην αναγκαιότητα να επιδιώκουν οι αστυνομικοί την επαφή με τους διαδηλωτές, με σκοπό τη διάλυση ή την προσαγωγή τους.

Ηθικόν δίδαγμα δεν υπάρχει σε αυτή την ιστορία. Το «συμβαίνουν και αλλού» δεν είναι αποκάλυψη. Ούτε το «συμβαίνουν ακόμα και σε κράτη σαφώς πιο οργανωμένα και ώριμα από το δικό μας». Φυσικά και συμβαίνουν, είναι η ανθρώπινη φύση τέτοια. Σε μια δημοκρατία που θέλει να βελτιώνεται και όχι να υποβαθμίζεται, όμως, πρέπει να ερευνώνται με διαφάνεια και να τιμωρούνται παραδειγματικά. Και καλό θα ήταν οι υπουργοί Αγροτικής Ανάπτυξης να περιορίζονται στο αντικείμενό τους. Στη Γαλλία, τουλάχιστον, το κάνουν.