«Η έμπνευση έρχεται από την πραγματικότητα»

Επισκέφτηκε την Αθήνα τον περασμένο μήνα ως η νορβηγίδα συγγραφέας το βιβλίο της οποίας «Η ιστορία των μελισσών» (εκδ. Κλειδάριθμος, μτφ. Σωτήρης Σουλιώτης) έχει μεταφραστεί ήδη σε 35 γλώσσες. Ενταγμένο στο κλίμα της εποχής, μάλιστα, παρακολουθεί τις ιστορίες τριών ανθρώπων σε ισάριθμες χρονικές περιόδους, με κοινό στοιχείο την ενασχόληση με τις μέλισσες: του βιολόγου Γουίλιαμ (Αγγλία, 1852), του μελισσοκόμου Τζορτζ (ΗΠΑ, 2007) και της Τάο (Κίνα, 2098). Μιλήσαμε με τη 44χρονη Μάγια Λούντε για την κλιματική αλλαγή, τον Τραμπ και την Γκρέτα Τούνμπεργκ.

Η ιστορία σας διατρέχει μια περίοδο δυόμισι αιώνων και εκτείνεται σε τρεις ηπείρους. Πόση έρευνα χρειάστηκε;

Πολλή έρευνα. Δεν ήξερα τίποτα για μέλισσες πριν ξεκινήσω να γράφω κι έπρεπε να μάθω τα πάντα. Για να γράψω για τον 19ο αιώνα διάβασα πολύ Ντίκενς και μίλησα με πολλούς ειδικούς. Πέρασα χρόνο με μελισσοκόμους και προσπάθησα να κάνω την αφήγηση όσο πιο ακριβή. Ο,τι μπορούσε να είναι σωστό έπρεπε να είναι σωστό. Δεν ήθελα να «κλέψω». Ακόμα, έδωσα το χειρόγραφό μου σε πολλούς συμβούλους για να βεβαιωθώ ότι όλα τα δεδομένα είναι σωστά.

Ποιος ήταν ο σκοπός αυτού του βιβλίου;

Ποτέ δεν ξεκινώ μ’ ένα μήνυμα. Στη Νορβηγία λέμε «η σωστή λέξη πρώτα». Κι αυτό είναι που με απασχολεί εμένα γιατί είμαι πεζογράφος. Γράφω τις ιστορίες επειδή χρειάζομαι να τις γράψω. Κι όταν γράφω, πάντα προσπαθώ να είμαι αληθινή στην ιστορία και στους χαρακτήρες. Και προσπαθώ να ζω εκεί, να είμαι εκεί, στο κεφάλι τους, στο σώμα τους. Νομίζω ότι μπορείς να τις διαβάσεις από διαφορετικές οπτικές ανάλογα με το τι είδους άνθρωπος είσαι. Επομένως μπορείς να τη διαβάσεις ως μυθοπλασία για το κλίμα, ως ιστορία σχέσεων ή ακόμα κι ως αστυνομικό έργο. Εξαρτώνται όλα λοιπόν από τους αναγνώστες. Φυσικά πιστεύω ότι πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να σταματήσουμε την οικολογική κρίση.

Οσον αφορά τη λογοτεχνία και τη γλώσσα, ποιες είναι οι βασικές σας αναφορές ή ρίζες;

Είναι δύσκολο να απαντήσω γιατί όταν γράφω τα μυθιστορήματά μου, διαβάζω αρκετά δοκίμια για να αντλώ έμπνευση. Αυτό το κάνω επίσης γιατί το επιστημονικό κομμάτι παίζει σημαντικό ρόλο στα βιβλία μου. Εδώ, έχουμε να κάνουμε με τη μελισσοκομία, στο επόμενο που θα βγει στην Ελλάδα την άνοιξη, με το νερό και την έλλειψή του. Οπότε γράφω για ιστιοπλοΐα, camps μεταναστών και υδροηλεκτρική ενέργεια. Το τρίτο μυθιστόρημα είναι για τα άγρια άλογα, για τα οποία δεν ήξερα τίποτα πριν ξεκινήσω να γράφω. Επομένως, αντλώ έμπνευση από τον πραγματικό κόσμο και από γεγονότα γύρω μου, από τις ειδήσεις, από την κουβέντα με ειδικούς και την επίσκεψή μου σε τόπους. Στην «Ιστορία των μελισσών» πέρασα χρόνο με μελισσοκόμους, στο επόμενο πήγα να δω camps μεταναστών στην Ελλάδα, εδώ στην Αθήνα, και φυσικά έχω κάνει πολλή ιστιοπλοΐα. Το κομμάτι της ιστιοπλοΐας ήταν εύκολο. Εχω, όμως, και αγαπημένους συγγραφείς όπως η Μάργκαρετ Ατγουντ. Εχω διαβάσει πολλά της βιβλία και μου δίνει αρκετή έμπνευση. Αλλά η περισσότερη έμπνευσή μου έρχεται από την πραγματικότητα.

Αναφερθήκατε στα camps μεταναστών στην Ελλάδα. Πού πήγατε και τι ακριβώς κάνατε;

Πήγα σε τρία διαφορετικά camps, στην Αθήνα κι εκτός. Πήγα να μιλήσω με μετανάστες για να μάθω πώς ζουν. Κι έκανα επίσης και εθελοντική εργασία με την οργάνωση «A drop in the ocean». Είναι ντροπή που η Ελλάδα έμεινε μόνη της, υπεύθυνη για το θέμα.

Ποια μεταφορική εικόνα σχετική με τις μέλισσες σας αρέσει περισσότερο;

Νομίζω ότι είναι η κυψέλη. Ενας σούπερ οργανισμός όπου όλοι δουλεύουν γι’ αυτήν και μοιάζει με ουτοπία. Δουλεύουν όλοι για την κοινότητα και όχι για τον εαυτό τους και νομίζω ότι εμείς μπορούμε να μάθουμε πολλά απ’ αυτό. Αν όλοι είχαμε το μέλλον του κόσμου ως σκοπό μας αντί μόνο το δικό μας μέλλον, ίσως ν’ αρχίζαμε να σκεφτόμαστε λίγο διαφορετικά.

Δεδομένου του ότι ο Ντόναλντ Τραμπ αρνείται την κλιματική αλλαγή, πώς νομίζετε ότι θ’ αντιδρούσε αν διάβαζε το βιβλίο σας;

Νομίζω πως ποτέ δεν διαβάζει τίποτα που να είναι πιο μεγάλο από ένα tweet. Δεν θα μπορούσε να διαβάσει το βιβλίο, δεν διαβάζει μυθιστορήματα. Είναι όμως πολύ τρομακτικό να έχουμε ηγέτες του κόσμου που δεν κάνουν ό,τι μπορούν για ένα καλύτερο μέλλον. Είναι περισσότερο πρόθυμοι να κερδίσουν τις επόμενες εκλογές ή φοβούνται πραγματικά να είναι γενναίοι. Γιατί οι γενναίοι πολιτικοί τώρα είναι αυτοί που σκέφτονται το κοινό μέλλον του κόσμου και όχι μόνο τις επόμενες εκλογές. Νομίζω ότι τείνουν να ξεχάσουν πόσο εξαιρετικά καλά εμείς οι άνθρωποι προσαρμοζόμαστε. Είμαστε το πιο προσαρμοστικό είδος πάνω στον πλανήτη. Και είμαστε πολύ καλοί στο να αλλάζουμε. Σκεφτείτε το τσιγάρο. Αν ήμασταν πριν από 50 χρόνια, όλοι θα κάπνιζαν εδώ. Τώρα, κανένας δεν το κάνει και δεν ήταν και πολύ δύσκολο να προσαρμοστούν.

Τι πιστεύετε για την Γκρέτα Τούνμπεργκ;

Νομίζω ότι έχει κάνει φανταστική δουλειά στο να επικοινωνήσει την κλιματική αλλαγή. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν είναι μόνη. Είναι πολλά παιδιά που διαδηλώνουν στον δρόμο και δεν θα ήταν εκεί αν δεν αισθάνονταν το ίδιο με εκείνη. Φοβούνται κι αυτά γιατί ακούνε τους επιστήμονες. Κατάφερε να κάνει τους ανθρώπους να την ακούσουν και εκφράζει το ίδιο πράγμα με τους επιστήμονες, αυτά που εκείνοι λένε εδώ και χρόνια και κανένας δεν τους ακούει. Νομίζω πως αντί να συζητάμε για την Γκρέτα και την προσωπικότητά της πρέπει να συζητάμε για το τι λέει και να το ακούμε. Είναι τόσο λυπηρό που έχουμε βρεθεί σε μια στιγμή της Ιστορίας όπου τα παιδιά πρέπει να μας δείξουν τον δρόμο μ’ έναν τόσο ακραίο τρόπο και δεν τα καταφέραμε να κάνουμε κάτι από πριν.

Θα είχατε αντιρρήσεις αν τα παιδιά σας συμμετείχαν σε τέτοιου είδους ακτιβιστικές δράσεις;

Τα παιδιά μου πήραν μέρος στις διαδηλώσεις των σχολείων. Στο Οσλο πολλά παιδιά των σχολείων πήγαν στις διαδηλώσεις. Η τάξη του μεγαλύτερου γιου μου, που είναι 15 ετών, πήγε όλη στις διαδηλώσεις την περασμένη άνοιξη. Και φυσικά το καταλαβαίνω. Ανησυχούν βαθιά και είναι αυτός ο δικός τους τρόπος για να το δείξουν. Δεν τους επιτρέπεται να ψηφίζουν κι έχουν ανάγκη να το δείξουν αυτό κάπως. Μπορώ πολύ καλά να το καταλάβω.

Ποιος είναι ο μεγαλύτερός σας φόβος σχετικά με τα παιδιά σας;

Είναι να μεγαλώσουν σ’ έναν κόσμο όπου τα πάντα αλλάζουν προς το χειρότερο. Και να μην μπορούν να ζήσουν μια ασφαλή ζωή.

Και η μεγαλύτερη ελπίδα σας;

Οτι θα καταφέρουμε να δουλέψουμε μαζί για να λύσουμε αυτά τα προβλήματα. Να κοιτάνε πίσω και να βλέπουν ότι το ανθρώπινο είδος έκανε ό,τι χρειαζόταν, όταν χρειαζόταν.