«Σήκω, Γέρο, να μας δεις»

Στο προηγούμενο μέρος του αφιερώματος έγινε εκτενής αναφορά στη νίκη του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 1981 και στη «συγκατοίκηση» Κωνσταντίνου Καραμανλή με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Στο τρίτο μέρος αναφέρεται στην επιστροφή του Ανδρέα, στη διάλυση του ΠΑΚ και στην ίδρυση του ΠΑΣΟΚ.

Οταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής σχημάτιζε την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας στα τέλη Ιουλίου 1974, ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε μεταβεί στο Λονδίνο, από τον Καναδά όπου βρισκόταν, για να συναντηθεί με τα εκεί μέλη του ΠΑΚ. Από το Λονδίνο είχε φύγει μετά για το Μόναχο, όπου συνάντησε τους επικεφαλής του ΠΑΚ στη Γερμανία. Ακολούθησε ένα ταξίδι στην Ιταλία και στις 6 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε στο Βίντερτουρ της Ελβετίας η συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΚ, όπου και αποφασίστηκε η διάλυση της οργάνωσης.

Δέκα ημέρες αργότερα, και μετά από επικοινωνία με αρκετούς ανθρώπους που βρίσκονταν στην Ελλάδα, ο Ανδρέας Παπανδρέου πήρε την απόφαση να επιστρέψει. Θυμάμαι ότι την παραμονή της επιστροφής του στην Αθήνα μού τηλεφώνησε στο «ΒΗΜΑ», από τη Ρώμη, για να ζητήσει και τη δική μου γνώμη. Η απάντησή μου ήταν ότι ανεξάρτητα από την άποψή του για τη δοθείσα λύση Καραμανλή, η χώρα είχε πια εισέλθει στον ομαλό κοινοβουλευτικό βίο και συνεπώς ή θα επέστρεφε τώρα για να μετάσχει ενεργά στη διαμόρφωση του μεταπολιτευτικού πολιτικού τοπίου ή θα έμενε οριστικά εκτός της πολιτικής σκηνής. Το επόμενο βράδυ, στις 16 Αυγούστου, συναντηθήκαμε σε γεύμα με στενούς συνεργάτες και φίλους του στο ξενοδοχείο Καστρί, δίπλα στο ιστορικό σπίτι της οικογένειας Παπανδρέου. Σε σύντομη συνάντηση, μετά το γεύμα, αποδέχθηκε την άποψή μου ότι η επιλογή του Κ. Καραμανλή ήταν η καλύτερη για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας.

Η υποδοχή του Ανδρέα στο αεροδρόμιο ήταν θερμή και πλήθος κόσμου είχε τρέξει για να τον επευφημήσει κατά τη διαδρομή του μέχρι το Καστρί, το οποίο συμβόλιζε τον θρίαμβο της Ενώσεως Κέντρου το 1964 και ταυτιζόταν με τον «Γέρο της Δημοκρατίας», τον πατέρα του Γεώργιο Παπανδρέου. Στην είσοδο της ιστορικής βίλας Γαλήνη δέσποζαν φωτογραφίες του Γεωργίου Παπανδρέου και πλακάτ με το σύνθημα «Σήκω, Γέρο, να μας δεις». Ενα σύνθημα που επρόκειτο να κυριαρχήσει μαζί με την «αλλαγή» στις πρώτες προεκλογικές συγκεντρώσεις του Ανδρέα Παπανδρέου. Ηταν το σύνθημα που εξέφραζε τα στελέχη και τους προδικτατορικούς οπαδούς της ΕΚ και απηχούσε τις ελπίδες τους ότι ο Ανδρέας θα χρησιμοποιούσε ως «κομματικό όχημα» το κόμμα του πατέρα του.

Προτού φτάσει, άλλωστε, στην Αθήνα, ομάδα βουλευτών υπό τον Γιάννη Αλευρά και τον Γιάννη Χαραλαμπόπουλο είχαν ήδη κινηθεί για την ανασύσταση της Ενώσεως Κέντρου, με στόχο να βρει «έτοιμο» το κόμμα ο Ανδρέας. «Να τ’ αφήσουν αυτά» ήταν η αντίδραση του Ανδρέα Παπανδρέου… Τα στελέχη του ΠΑΚ, που είχαν συνεχή επαφή μαζί του, είχαν αντιληφθεί ότι ήταν μακράν των προθέσεών του η συμμετοχή στο νέο πολιτικό τοπίο με όχημα την ΕΚ.

Η ίδρυση του ΠΑΣΟΚ. Τον Απρίλιο του 1967 ο Ανδρέας Παπανδρέου συνελήφθη από τη χούντα και φυλακίστηκε. Στο κελί του προετοίμαζε την «απολογία» του για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ. Επρόκειτο για μια σκευωρία με άμεση συμμετοχή του Γρίβα με την κατηγορία ότι προετοίμαζε στρατιωτικό πραξικόπημα με στόχο την εγκαθίδρυση σοσιαλιστικής δικτατορίας, την εκθρόνιση του Κωνσταντίνου και την απομάκρυνση από το ΝΑΤΟ. Είχε αποφασιστεί παραπομπή του σε δίκη.

Δεν αποτέλεσε έκπληξη η άρνηση ανασύστασης της Ενωσης Κέντρου, την οποία είχε ιδρύσει ο πατέρας του, και η ίδρυση, στις 3 Σεπτεμβρίου 1974, του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος (ΠΑΣΟΚ).

Το σύνθημα «ΑΛΛΑΓΗ» και το τρίπτυχο «Εθνική Ανεξαρτησία, Λαϊκή Κυριαρχία και Κοινωνική Απελευθέρωση» δεν ήταν λαϊκισμός, αλλά υπενθύμιση και σύνδεση με την περίοδο από το 1952 ως και τη χούντα.

Από το 1952 με την Κυβέρνηση του Αλέξανδρου Παπάγου μέχρι τον Νοέμβριο 1963 με τις 4 κυβερνήσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή κυριάρχησε το αστυνομικό κράτος με διωγμούς των αντιπάλων και τα πιστοποιητικά «εθνικών φρονημάτων» και την προκλητική παρέμβαση των Αμερικανών.

Θυμάμαι όταν πήγαινα για ρεπορτάζ στην επαρχία «ΤΟ ΒΗΜΑ» ήταν κάτω από τον πάγκο των δεξιών εφημερίδων. Και το απόγευμα όσοι έπαιρναν από τα περίπτερα «ΤΑ ΝΕΑ» τα τύλιγαν για να μη φαίνεται ο τίτλος! Η βία και νοθεία του 1961 απέτρεψε την πρωτιά στην Ενωση Κέντρου. Τον Νοέμβριο 1963 η Ενωση Κέντρου με τον Γ. Παπανδρέου θα αναδειχθεί πρώτο κόμμα με 42,04% και 138 βουλευτές.

Για να λάβει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης με δικαίωμα προσφυγής σε νέες εκλογές αποδέχθηκε το αίτημα του βασιλιά να τοποθετήσει στα υπουργεία Αμυνας και Εσωτερικών τους στρατηγούς ε.α. Δ. Παπανικολάου και Γ. Παναγιωτόπουλο. Μετά τις εκλογές ο Κ. Καραμανλής θα αναχωρήσει για το Παρίσι.

Λίγες μέρες πριν από την αναχώρησή του, το ζεύγος Καραμανλή είχε κληθεί σε ανεπίσημο δείπνο από τον αμερικανό πρέσβη. Τέσσερις ώρες διήρκεσε η συζήτηση. Οπως αναφέρει ο Χένρι Λαμπουίς σε τηλεγράφημά του προς την Ουάσιγκτον (Αλ. Παπαχελάς, Ο βιασμός της ελληνικής δημοκρατίας), ο Καραμανλής εξομολογήθηκε ότι πίστευε «πως το καλύτερο θα ήταν να απομακρυνθεί από την πολιτική, διότι ο κόσμος τον είχε βάλει στην άκρη και το Παλάτι τον είχε εγκαταλείψει». Και ότι «δεν μπορούσε να υπερασπιστεί τις θέσεις του χωρίς να επιτεθεί στις αποφάσεις του βασιλέα, κάτι που δεν ήθελε να κάνει, καθότι ήταν φίλος της μοναρχίας, αλλά και του Παύλου». Είπε καλά λόγια για τον Παύλο: «Είναι εξαίρετος και έντιμος άνθρωπος». Ουδεμία, όμως, αναφορά στη Φρειδερίκη και στον διάδοχο.

Παρά τα καλά λόγια, ο Καραμανλής ανέφερε στον Λαμπουίς ότι ο Παύλος τον είχε «προδώσει δύο φορές». Την πρώτη, όταν αθέτησε την υπόσχεση που είχε δώσει ότι θα προκήρυσσε εκλογές σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μετά την παραίτηση του Καραμανλή τον Ιούνιο. Ο βασιλέας καθυστέρησε τις εκλογές έως τον Νοέμβριο, γεγονός που ο Καραμανλής εκτιμούσε ότι είχε αποβεί εις βάρος του. Ο αρχηγός της ΕΡΕ ήταν επίσης ενοχλημένος επειδή ο βασιλιάς παραβίασε τη συμφωνία που είχαν κάνει και δεν διατήρησε τον Ι. Πιπινέλη ως υπηρεσιακό πρωθυπουργό έως τις εκλογές, αλλά διόρισε στη θέση του τον Μαυρομιχάλη.

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος-συγγραφέας