Για ένα μέλλον {LF}χωρίς αυθαιρεσία

Το φαινόμενο της αυθαίρετης δόμησης είναι παγκόσμιο. Συνδέεται με την οικονομική κατάσταση και το εύρος των ανισοτήτων σε κάθε χώρα. Σε χώρες που χαρακτηρίζονται αναπτυγμένες, με μέσο εισόδημα υψηλό και εύρος ανισοκατανομής συγκριτικά μικρό, η αυθαίρετη δόμηση είναι αμελητέα. Καταγράφοντας τα χαρακτηριστικά της, αφορά π.χ. μεγάλο αριθμό πληθυσμού και έκταση, κύρια ή παραθεριστική κατοικία, μπορεί κανείς να εκτιμήσει την οικονομία μιας χώρας όπως βιώνεται από τους πολίτες, στιγμιαία αλλά και στις διαχρονικές μεταλλάξεις.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε αυτήν την κατηγορία χωρών όπου η αυθαίρετη δόμηση, προϊόν της απροθυμίας του κράτους να ιεραρχήσει ψηλά κοινωνικές ανάγκες, όπως οι δομές για ανεκτή στέγαση, χρησιμοποιείται από το ίδιο για άντληση πόρων. Οι παρατάσεις που διαρκώς δίνονται δεν είναι μια πολιτική ανοχής προς αδυνάμους ή πίεσης προς ασυνεπείς. Είναι μια πολιτική συνέπειας για την άντληση εσόδων. Το μήνυμα που στέλνεται είναι της συνέχισης των αέναων, υπό διαφορετικές πιθανά μορφές, οικιστικών παραβιάσεων, μέχρι να τελειώσει η περίοδος χάριτος και να αρχίσει νέος κύκλος προστίμων για τις ήδη νομιμοποιηθείσες αυθαιρεσίες.

Το Κτηματολόγιο είναι ένα βασικό εργαλείο στη διαμόρφωση και διαχείριση πολιτικών γης. Θα μπορούσε να επιδράσει συστηματικά στην καταπολέμηση της αυθαίρετης δόμησης, αλλά δεν είναι σίγουρο ότι θα χρησιμοποιηθεί για αυτόν τον σκοπό. Το Κτηματολόγιο δεν καθυστερεί ούτε για οικονομικούς λόγους, αυτοχρηματοδοτείται από τους πολίτες -ιδιοκτήτες, ούτε για τεχνικούς λόγους, συντάσσεται με τις πιο εξελιγμένες τεχνικές μεθόδους. Καθυστερεί γιατί έρχεται αντιμέτωπο με μια πληθώρα διατάξεων που, κατά τακτά διαστήματα, νομιμοποιούσαν, για χάρη ομάδων με ισχυρή πολιτική δύναμη, κάθε αυθαιρεσία επί της γης. Η Ελλάδα είναι η τελευταία χώρα στην Ευρώπη που συντάσσει Κτηματολόγιο, γιατί από τη γέννησή της ως κράτος οι εθνικές – δημόσιες γαίες αποτέλεσαν αντικείμενο ευνοιοκρατίας, άνισης αντιμετώπισης και, όταν αφορούσαν μεγαλύτερο αριθμό ή ειδικές ομάδες πληθυσμού, εκτόνωσης εντάσεων.

Το πρόβλημα της  γης παραμένει κυρίαρχο και σε όλες του τις μορφές. Με τραγικό τρόπο, τα χρόνια της ύφεσης, βιώσαν οι Ελληνες την ευκολία, την ταχύτητα, τη «μαεστρία», των απλόχερα δανειστών κρατών και τραπεζών, με την οποία έχασαν το οικονομικό μαξιλαράκι ασφαλείας που ένιωθαν ότι είχαν. Η ακίνητη μικροϊδιοκτησία, σε μια χώρα  με το μεγαλύτερο ποσοστό ιδιόκτητης κατοικίας στην Ευρώπη, μετατράπηκε σε ασήκωτο βάρος. Σε μια χώρα που στηρίζεται με μονομέρεια στον τουρισμό, αλλά που καταναλώνει ασύνετα το υπόβαθρό του, τον φυσικό της πλούτο. Μεγάλες επενδύσεις στη γη, νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία, μέτρα που ανεβάζουν υπέρμετρα το κόστος ενοικίασης για εργαζομένους και φοιτητές, υπό τους όρους που νομοθετούνται αποτελούν παραδείγματα πολιτικών που προσιδιάζουν σε ένα παρελθόν που δεν κοιτάζει το μέλλον.

Εδώ γεννάται η πρόκληση για τους μηχανικούς, για τους έλληνες επιστήμονες που αποτελούν μέρος τους και που η κοινωνική διαστρωμάτωσή τους ταυτίζεται με αυτήν του συνόλου των εργαζομένων. Είτε ασχολούνται με το Κτηματολόγιο, που ανήκει στον πυρήνα του γνωστικού τους αντικειμένου, είτε ασχολούνται με την αυθαίρετη δόμηση, προϊόν αγνόησης της επιστημονικής μεθοδολογίας τους, δεν θα έχουν μέλλον ανάλογο των σπουδών τους εάν δεν απαιτήσουν και δεν αγωνιστούν παράλληλα με τον αγώνα καθημερινής επιβίωσης να αλλάξουν οι συνθήκες που αφορούν το μέλλον αυτού του τόπου.

Ο Γιάννης Αλαβάνος είναι αγρονόμος τοπογράφος μηχανικός, μελετητής, πρώην πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ)