«Προχθές {LF}το βράδυ {LF}καλούσα εδώ {LF}τον Χιώτη…»

Ο κατάφυτος χώρος του Γηροκομείου Αθηνών με τα κτίρια – μια ανάσα από την πολύβουη Κηφισίας – έχει μια ιδιότυπη ησυχία. Στο δωμάτιο 35 βρίσκεται η Μαίρη Λίντα. Η εικόνα έχει αντίστιξη. Μια κυρία που για δεκαετίες έζησε στα φλας, στα κέντρα, στον κόσμο, στις ταινίες, τώρα ζει στην ησυχία.

Για να μη γίνει παρεξήγηση. Η θρυλική τραγουδίστρια επέλεξε μόνη της να είναι εδώ. Στο ίδιο δωμάτιο όπου έζησε και η αδελφή της Νότα μέχρι που πέθανε. Το είχε κάτι σαν τάμα. Τιμητικά ήθελε να έλθει και η κυρία Μαίρη. Ηξερε τον χώρο αφού την επισκεπτόταν συχνά. Και είχε κάνει και συναυλίες για τους γέροντες. Τώρα είναι εδώ. Περνάει υπέροχα. Τη φροντίζουν. Κι από όσο καταλαβαίνω την επισκέπτονται πολλοί φίλοι αφού έχει καμιά δεκαριά κουτιά με γλυκά – από ζαχαροπλαστεία όλης της Αττικής -, μη ανοιγμένα, εδώ στο δωμάτιο. Μαζί και λουλούδια. Οχι σαν εκείνα των κέντρων. Ανθοδέσμες. Με τον στιχουργό και παράγοντα του ελληνικού τραγουδιού, με πολλή έγνοια για τα πρόσωπα της χρυσής πινακοθήκης του, Γιάννη Τζουανόπουλο είμαστε μαζί της. Πίσω μου, μια φωτογραφία όπου με τον Μανώλη Χιώτη ποζάρουν μαζί με τη Μαρία Κάλλας και την Γκρέις Κέλι. Πόσοι Ελληνες μπορούν να καυχηθούν γι’ αυτό; Το ντουέτο Λίντα – Χιώτης άφησε εποχή. Αλλαξε τη νύχτα, το μπουζούκι, τον κόσμο. Εμειναν από τους δίσκους και τις δεκάδες ταινίες όπου εμφανίστηκαν.

Τώρα για τη κυρία Λίντα έχει θέση η περισυλλογή του παρελθόντος. Ο ενεστώτας χρόνος της. Παρότι κάνα δυο φορές που τραγουδάει α καπέλα, κατά τη ροή της συζήτησής μας, καταλαβαίνω πως βάζει κάτω πολλές σημερινές. Στον τοίχο ένα σχέδιο του Σώτου Αλεξίου που απεικονίζει τον Χιώτη τής τρυπάει την καρδιά, όπως μου λέει. Της λείπει ο Χιώτης και αυτό το επαναλαμβάνει συνέχεια. Καταφέρνω να την πείσω να θυμηθεί κάποιες στιγμές από την ένδοξη πορεία της. Η Λίντα έχει απίστευτο μνημονικό. Αφού τηλεφωνάει πρώτα στη Χάρη Αλεξίου – που λατρεύει – ανοίγει το σεντούκι των αναμνήσεων. Με μπόλικο χιούμορ πάντα. Να διευκρινίσω για άλλη μία φορά πως το Γηροκομείο είναι επιλογή της ίδιας. Συχνά αυτός ο κόσμος έχει πέσει θύμα του κίτρινου Τύπου.

Πώς τα περνάτε εδώ, κυρία Λίντα;

Ονειρο πραγματικά. Εδώ – ξέρετε – έμενε η αδελφή μου. Για να την τιμήσω είπα να έλθω εδώ. Παναγιώτα (Νότα) την έλεγαν. Δεν ήθελα αλλού να πάω, για να τιμήσω τη μνήμη της. Ολοι με φροντίζουν εδώ. Οποια ώρα και ό,τι θέλω το έχω. Ερχόμουν και παλιότερα συχνά. Εκανα και συναυλίες. Και τώρα τραγούδησα εδώ. Από αύριο θα είμαι στην Εστία. Θα αλλάξω χώρο.

Κουβαλάτε στη μνήμη σας όσα ζήσατε, αλήθεια;

Από την ώρα που έφυγα από τη γενέτειρά μου, τον Πύργο, όλα τα θυμάμαι (σ.σ.: τραγουδάει «στον φούρνο του μπαμπά μου γεννήθηκα ένα βράδυ / κοντά σε μια φραντζόλα και σ’ ένα παξιμάδι»). Είχε φούρνο. Και μου φώναζε «αναθεματισμένο, θα καείς στα ξύλα!». Ηταν δύτης παλιά, έπαθε τη νόσο των δυτών, είχε πατερίτσες, έκανε φούρνο και δούλευε.

Αθήνα πότε έρχεστε;

Ηλθαμε στην Αθήνα το ’50. Πήγα στον Λάσκο – στα ταλέντα – με μια αναίδεια τρομερή, πολύ μικρή. Εκανε φούρνο στην Αθήνα ο μπαμπάς και μια μέρα τού είπα πως θέλω να πάω να τραγουδήσω. «Θες να γίνεις πριμαντόνα, ε;» μου είπε. «Οχι, μπαμπά, τραγουδιστριούλα». Λέει στη μάνα μου: «Πάρ’ τη, μωρέ! Αϊ πήγαινέ τη στα ταλέντα του Λάσκου».

Πού ήταν ο Λάσκος;

Σταθμό Λαρίσης, στο θέατρο Αλκαζάρ. Με πάει η μάνα μου και πλησιάζω τον Γιώργο Μουζάκη που έπαιζε εκεί μουσική: «Ηλθα να τραγουδήσω». Με κοιτάει και μου λέει: «Ποιο;». Ποιο είπα τότε; «Το “Αϊ, άι, άι, Μαρία”». Το λέω και τρελαίνονται. Το θέατρο ξεσηκώθηκε. Ο Λάσκος έρχεται πάνω, ήταν και κονφερασιέ εκεί, και με ρωτάει: «Πώς σε λένε;». «Μαρία Δημητροπούλου» του απαντώ. «Ασ’ το το επίθετο». Λίντα λοιπόν με βγάζει αυτός. Είχε βγάλει κι άλλες, όπως την Κάτια Λίντα.

Το Αλκαζάρ πώς ήταν;

Ηταν βαριετέ με ορχήστρα, ο Μουζάκης ήταν εκεί. Ενα είδος αναψυκτηρίου. Δεν με άφηναν να φύγω από τα χειροκροτήματα. Μετά πήγα στα Πεύκα. Βαριετέ. Μεγάλο. Εκεί για να παίξεις ήθελε πτυχίο. Και στο Οαση στο Ζάππειο. Και στα δύο έχω παίξει. Ολοι ήταν πλούσιοι εκεί οι πελάτες. Από κει ξεκίνησα πια. Μετά πήγα στο Κυψελάκι με τον Αρία, που ήταν πολύ καλός, πρέπει να πω. Σκάρωνε οκτάστιχα, παρλάτες. Και μετά πήγα στο Μισούρι στον Πειραιά, μουσικό θέατρο. Εγώ βγήκα από τα βαριετέ ουσιαστικά.

Ηταν ένα είδος μεικτού θεάτρου;

Κάνα δυο νουμεράκια, χορευτικό, ταλέντα και… ντουντούκες. Οταν έβγαινα, έλεγε ο Αρίας: «Οταν βγει το κοριτσάκι, δεν θα ακουστεί ντουντούκα». Μόλις έβγαινα εγώ, γινόταν απόλυτη ησυχία στο θέατρο. Τραγουδούσαν μαζί μου. Παιδί – θαύμα. Ετσι βγήκα.

Και σε καμπαρέ δουλέψατε…

Ναι. Είχα πάει στα Ριτς, Μιμόζα, Κολοράντο.

Ηταν δύσκολα;

Δεν ήταν αυτό που ξέρουμε – με κονσομασιόν. Ομόνοια, Σύνταγμα. Μόδα ήταν. Και κοσμικά κέντρα. Πήγαιναν και οικογένειες και όλη η αριστοκρατία.

Μια μέρα πάτε πάντως στο Πίγκαλς.

Χιώτης και Μητσάκης έπαιζαν εκεί. Εγώ πήγα εκεί. Ζήτησαν να με δουν. Με κοιτάζει ο Χιώτης: «Τι ζητάς εδώ;» μου λέει. «Να τραγουδήσω» του λέω. «Τι τραγούδια;» με ξαναρωτά. «Τα δικά σας». Τον ερωτεύθηκα μόλις τον είδα. Ηθελα να τον βλέπω συνέχεια από εκείνη την ημέρα. Καθαρός, σικ, φορούσε κολόνια. Πάντα καλοντυμένος. Ενας θεός. Παναγιά μου, λέω. Σκέψου το μυαλό του παιδιού καμιά φορά. Μίλαγε ωραία. Πήγαινα κάθε βράδυ με τη μητέρα μου. Ελεγα πως με καλούσε ο τρομπετίστας, ο Ρουχωτάς, να πάω για πρόβα.

Και πώς αναπτύσσεται το ειδύλλιο;

Υστερα από έναν μήνα που πήγαινα κάθε βράδυ. Μόλις είχε παντρευτεί τη Ζωή Νάχη. Μόλις το έμαθα, έκλαιγα για νύχτες ολόκληρες.

Με την οποία Νάχη είχατε δουλέψει νωρίτερα μαζί!

Ναι, παίζαμε μαζί στο Μισούρι στον Πειραιά! Εγώ, που λες, πήγαινα στην κουίντα σχεδόν κάθε βράδυ και έβαζα το κεφάλι και τον άκουγα. Με κοίταγε κι αυτός. Φλερτάραμε. «Τι θες εδώ στην κουίντα;» μου λέει η μάνα μου μια μέρα. «Την κρατώ μην πέσει». Ηταν αυστηρή Πυργιώτισσα η κυρία Βασιλική. Ο Χιώτης τότε άρχισε να κάνει τσαλιμάκια. Η Ζωή δεν ήταν και εύκολο κοριτσάκι. Τώρα μιλάμε, είμαστε φίλες, έρχεται και εδώ. Δεν πολυμιλάμε για τέτοια. Μια μέρα ήλθε εδώ και με βρήκε ο γιος της, ο Διαμαντής. Μόλις ήλθε από την Αμερική, κάθισε εκεί, τον έφερε ο μπουζουξής Στέλιος Τζανετής. Δεν τον γνώρισα, μόλις μου είπε ποιος είναι, τα ‘χασα. Με πιάσανε τα κλάματα. Ηταν να κάνουμε και ντουέτο μαζί, Χιώτης – Λίντα. Δεν ευοδώθηκε. Τότε πάντως άρχισα να συνεργάζομαι με τον πατέρα του. Τον Μανώλη.

Είχε προηγηθεί πάντως η συνεργασία σας με τον Κώστα Καπλάνη, τον Τσιτσάνη κ.τ.λ.

Ναι. Μετά πήγα με τον Χιώτη. Και ουσιαστικά δεν είπα άλλους. Αλλαξε η νύχτα. Αλλαξε το ντύσιμο των καλλιτεχνών. Ημασταν οι πρώτοι που ντυθήκαμε βασιλικά. Δεν έχω μιλήσει ξανά έτσι αναλυτικά, είστε μέσα στα πράγματα.

Κέντρα;

Πήγαμε στην Τριάνα του Χειλά αμέσως. Κάναμε ιστορία εκεί. Μετά στην Κομπαρσίτα. Σε όλα τα κέντρα. Στο Πίγκαλς. Ως δίδυμο πια. Μας ζητούσαν παντού.

Χατζιδάκι; Μίκη;

Ηταν πολύ γλυκιά η συνεργασία με τον Μάνο. Πολύ καλός. «Κυρία Λίντα, θα θέλατε να συνεργαστούμε;» με ρώτησε. Τιμή μου, του είπα. Κάναμε πρόβα. Θυμάμαι το «Ξημερώνει». Μπήκε στην ταινία «Η Λίζα και η άλλη» με τη φωνή της Αλίκης και στον δίσκο με τη φωνή μου. Πιο μετά ήταν να κάνει Λυκαβηττό. Ημουν όμως με τον Μίκη, δεν μπορούσα και θύμωσε.

Η προσφώνηση «Χιώτης μάμπο»;

Εγώ το είπα για πλάκα και έγινε σύνθημα. Δικός μου αυτοσχεδιασμός. Ο Χιώτης, να ξέρεις, ήταν πολύ μοντέρνος. Ακουγε σπίτι και ξένα πολύ. Αφομοίωνε κάτι που άκουγε αμέσως.

Στίχους; Εγραφε ο Χιώτης;

Περισσότερα δικά του, το έβλεπα εγώ. Σε τετράδιο έγραφε. Και με ρώταγε: Με το τάδε τι ομοιοκαταληκτεί; Το τάδε! Μπράβο!

Το τετράχορδο (που πρωτοεισήγαγε ο Σπιτάμπελος) και το καθιερώσατε εσείς πώς το αντιμετώπισαν οι άλλοι του σιναφιού;

Αλλοι τον κοροϊδεύουν, άλλοι τον επαινούν τότε. Να πω πως πέραν όλων των άλλων αυτός ήταν και πολύ σικ από μόνος του. Καθαρός άνθρωπος. Μπαίναμε στο μπάνιο και ξεχνάγαμε να βγούμε. Ακουγε πολλή μουσική σπίτι. Ξένους πολλούς, έπαιζε πολλή κιθάρα.

Πήγατε και Αμερική.

Ναι, βέβαια. Και μείναμε. Αρχικά πήγαμε στο Νιου Τζέρσεϊ. Σε μια χοροεσπερίδα μάς άκουσε ένας στενός συνεργάτης του προέδρου Λίντον Τζόνσον. Στα γενέθλιά του παίξαμε εμείς. Και μας έκανε πρόσκληση να μείνουμε μόνιμα στις ΗΠΑ. «Θέλετε να μείνετε;» μας λέει. «Θέλουμε» του λέμε. Σε τρεις ημέρες ένας φάκελος τόσος, όλα μέσα και special bill – τα στείλανε από την Ουάσιγκτον.

Πόσο μείνατε;

Αρκετά. Τέσσερα χρόνια. Ηταν λάθος.

Πού;

Νέα Υόρκη. Σικάγο. Πηγαίναμε στα μεγάλα κέντρα. Ο Χέντριξ καθόταν δίπλα στον Χιώτη και έλεγε «πώς το έκανες αυτό;». Κορνετίστες ερχόντουσαν να τον ακούσουν… Αφήσαμε όμως την πατρίδα μας, πάγωσε εδώ ο κόσμος, πάνω στη δόξα μας. Ημασταν πολιτισμένοι και γι’ αυτό αρέσαμε. Οχι τσολιαδάκια.

Πάμε λίγο στον «Επιτάφιο». Υπάρχουν τρεις ηχογραφήσεις. Με Μούσχουρη. Με Μπιθικώτση. Και με εσάς (Οκτώβριος του ’60). Πώς το θυμάστε;

Ο Μίκης καθόταν όρθιος σαν δεντρί και με κοίταγε. Πάντα έβαζα δικά μου μέσα. Μια μέρα με ρωτάει: «Δεν σου αρέσει η μουσική μου;». «Πολύ» του λέω. «Με μαγεύει». «Και τότε γιατί βάζεις δικά σου;» μου λέει. «Ε, να έχω και κάτι δικό μου!» του απάντησα.

Χιώτης – Μίκης. Πώς ήταν η σχέση τους;

Αδελφική σχέση. Στην Κολούμπια γράφαμε. Με μεγάλη ορχήστρα. Δεν θέλανε να παίξουν οι μουσικοί της κλασικής ορχήστρας, δυο – τρεις, όχι όλοι. Δεν καταλάβαινε ο Μίκης όμως. Παράτησαν τα όργανα πάνω στο αναλόγιο και φύγανε. «Μην ξαναγυρίσετε, παιδιά» τους λέει ο Μίκης και ο Χιώτης μαζί. Την άλλη μέρα ήταν όλοι εκεί. Και πιο νωρίς.

Σας ζήλευε ο Χιώτης;

Πολύ.

Σας φλέρταραν;

Παρεξηγήθηκε με μερικούς. Οπως τον Γραμμένο Καραμανλή. Και ο αδελφός του, σκέψου, ήταν τότε πρωθυπουργός. «Κοίτα, ρε, μια πλατούλα» είχε πει ο Γραμμένος. Το ακούει ο Χιώτης. Πετάει το μπουζούκι και κατεβαίνει κάτω. Δεν καταλάβαινε τίποτε. Είχε ζήσει σκληρά. Του είχαν δολοφονήσει τον πατέρα. Με μαχαίρι. Ο Διαμαντής Χιώτης. Δύσκολο πρόσωπο. Η κυρία Μαριγώ κρατούσε το μαγαζί τους. Ηξερα την ιστορία.

Οταν γυρίζετε από Αμερική;

Στην Αμερική ήδη τσακωνόμασταν. Μας είχε φάει η ξενιτιά. Ημασταν ξένοι ανάμεσα σε ξένους. Κι εγώ κοριτσάκι ήμουν. Νοστάλγησα τους δικούς μου. «Τι θέλουμε, ρε Μανώλη, εδώ;». «Ο,τι ήταν να κάνουμε το κάναμε. Μας θαύμασαν. Θέλω να γυρίσω». Εγώ φταίω.

Γυρίζετε και χωρίζετε;

Ναι. Μας έκανε και καλό και κακό η Αμερική.

Μετά;

Συνεργαστήκαμε για λίγο στο Σεραφίνο, αλλά δεν ξανακολλούσε το γυαλί. Τον λάτρεψα. Σαν άνδρα, σαν πατέρα, σαν φίλο. Οταν πέθανε, έφυγε η γη κάτω απ’ τα πόδια μου. Προχθές το βράδυ τον καλούσα εδώ. Από το σχέδιο αυτό στον τοίχο. Μου λείπει πολύ. Σαν κύριος. Ολα τα καλά είχε. Τον σέβονταν όλοι.

Απ’ το σπίτι σας είχαν περάσει όλοι;

Πάρνηθος 35. Ιστορικό σπίτι. Ολοι πέρασαν από κει. Μείνανε μαζί μας ο Καζαντζίδης και η Μαρινέλλα. Δεν είχαν κάνει ακόμη σπίτι.

Εμφανίζεστε στα 60s και σε πολλές ταινίες! «Λαός και Κολωνάκι», «Ατσίδας», «Τρεις κούκλες κι
εγώ», «Κρουαζιέρα στη Ρόδο», «Μην είδατε τον Παναή», «Ο φίλος μου ο Λευτεράκης», «Τύφλα
να’χει ο Μάρλον Μπράντο»
κ.τ.λ. Αμέτρητες.

Ολοι οι ηθοποιοί μάς αγαπούσαν. Αφού είναι μαζί μας οι Χιώτης – Λίντα, θα σκίσει η ταινία, λέγανε.

Μου άρεσε πολύ που κάνατε συμπράξεις τα νεότερα χρόνια και με καινούργιους. Οπως οι Ιμάμ Μπαϊλντί.

Ε, μη μείνουμε πίσω. Σεβόντουσαν, δουλέψαμε καλά. Εμείς δεν είχαμε τον βεντετισμό. Εχω κάνει και περιοδεία με τη Χάρη Αλεξίου. Τη λατρεύω πιο πολύ από όλες.

Γιατί αναπτύχθηκε τόσο το λαϊκό τραγούδι στα χρόνια σας;

Εβγαινε η αριστοκρατία. Δεν είχαμε τραπέζι άδειο. Κάθε βράδυ δουλεύαμε. Τώρα, μία μέρα. Εχει άλλες δυσκολίες σήμερα η εποχή μας.

Ξαναβγαίνει Χιώτης;

Ποτέ. Με τίποτε δεν ξαναβγαίνει. Τον κρατώ στην καρδιά μου.