Η βαρηκοΐα και η μελαγχολία των ηλικιωμένων

Απομόνωση από το κοινωνικό περιβάλλον; Αρνηση για συμμετοχή σε φιλικές εκδηλώσεις – ακόμη και για συνομιλία στο τηλέφωνο; Οταν οι ηλικιωμένοι κλείνονται στον εαυτό τους, οι φίλοι και οι συγγενείς τους αποδίδουν κατά κανόνα την αλλαγή στη συμπεριφορά τους στην κατάθλιψη. Οι ειδικοί εντούτοις συνιστούν ότι πρωτίστως θα έπρεπε να υποβληθούν σε ακουολογικό έλεγχο, καθώς τα παραπάνω συμπτώματα θα μπορούσαν να μαρτυρούν την ύπαρξη βαρηκοΐας.

«Ενας ηλικιωμένος που ακούει δυνατά τηλεόραση και ραδιόφωνο, που δεν αντιλαμβάνεται σωστά την ομιλία και δείχνει τάσεις απομόνωσης, μελαγχολίας και αποφεύγει την επικοινωνία με το περιβάλλον του, πρέπει να ελεγχθεί για ύπαρξη βαρηκοΐας» σημειώνει ο Αγγελος Καραγεωργόπουλος, χειρουργός ωτορινολαρυγγολόγος.

Αναλύοντας το προφίλ του ασθενούς ο ειδικός προσθέτει: «Αποζητεί την επικοινωνία, αλλά επειδή ντρέπεται για την έκπτωση της ακοής του συνήθως την αποφεύγει. Γι’ αυτό και στο ιατρείο πρέπει να ακούσουμε τις ανάγκες του, να τον παροτρύνουμε και να λύσουμε όλες τις απορίες του. Συχνά πρέπει να αναζητήσουμε και τη βοήθεια συναδέλφων άλλων ειδικοτήτων με σκοπό την ψυχολογική στήριξη του ασθενούς».

Και παρότι η βαρηκοΐα είναι ιδιαίτερα συχνή πάθηση – καθώς η φυσιολογική γήρανση αποτελεί μεταξύ άλλων σημαντικό παράγοντα εκδήλωσή της -, οι ασθενείς αγνοούν τα συμπτώματα και καθυστερούν σημαντικά να αναζητήσουν βοήθεια.

Ειδικότερα, η βαρηκοΐα της μεγάλης ηλικίας (πρεσβυακουσία) οφείλεται σε βλάβη του μηχανισμού αντίληψης του ήχου (δηλαδή του κοχλία και του ακουστικού νεύρου). «Ο ασθενής – ειδικά εκείνος με μέσο ή μεγάλο βαθμό βαρηκοΐας (>60 decibels) – παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα στην κατανόηση της ομιλίας και ειδικά στα σύμφωνα. Η διάκριση, δε, των λέξεων γίνεται ακόμη πιο δύσκολη σε θορυβώδη περιβάλλοντα» εξηγεί ο κ. Καραγεωργόπουλος.

Ενα ακόμη ενοχλητικό… κεφάλαιο στην καθημερινότητα των ασθενών είναι ότι συχνά η απώλεια ακοής συνοδεύεται από εμβοές (συνήθως το περιγράφουμε ως «σφύριγμα» ή «βουητό» στα αφτιά), που για τους περισσότερους είναι ιδιαίτερα ενοχλητικές, αποτελώντας έναν ακόμη λόγο για την κακή διάθεσή τους.

Υπολογίζεται – σύμφωνα πάντα με τον ειδικό – ότι περίπου το 30%-35% των ατόμων 65 ετών και άνω πάσχει από βαρηκοΐα που χρήζει αντιμετώπισης. «Μετά τα 65 έτη, η μέση ετήσια επιδείνωση της ακοής κυμαίνεται από 1-3 dB. Η πρεσβυακουσία είναι βαρηκοΐα προοδευτική και συμμετρική. Γι’ αυτό και όταν η απώλεια ακοής αφορά μόνο το ένα αφτί κρίνεται απαραίτητος ο έλεγχος με μαγνητική τομογραφία για τον αποκλεισμό παθήσεων, όπως είναι για παράδειγμα το ακουστικό νευρίνωμα – καλοήθης όγκος του εγκεφάλου που προκαλεί μεταξύ άλλων κώφωση».

«Εμπόδιο» στη μακροζωία. Τις επιπτώσεις της απώλειας της ακοής στη γενικότερη υγεία των ασθενών ξεδιπλώνει έρευνα της Ιατρικής Σχολής του Johns Hopkins που είναι δημοσιευμένη στην έγκριτη ιατρική επιθεώρηση «JAMA Otolaryngology Head and Neck Surgery », καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι εκείνοι που υποφέρουν από βαρηκοΐα έχουν μικρότερο προσδόκιμο ζωής από τους συνομηλίκους τους χωρίς πρόβλημα ακοής.

Ειδικότερα, και όπως προκύπτει από τα ίδια στοιχεία – τα οποία οι επιστήμονες άντλησαν παρακολουθώντας τους συμμετέχοντες επί τουλάχιστον μία δεκαετία -, τα άτομα με μη θεραπευμένη απώλεια ακοής παρουσίασαν κατά 50% περισσότερες εισαγωγές στο νοσοκομείο.

Είναι ενδεικτικό, σύμφωνα με τα στοιχεία της ίδιας έρευνας, ότι οι ασθενείς με απώλεια ακοής συγκριτικά με τους συνομηλίκους τους – οι οποίοι υπενθυμίζεται ότι δεν αντιμετωπίζαν το ίδιο πρόβλημα – είχαν 3,2 περισσότερες διαγνώσεις άνοιας, 3,6 πτώσεις και 6,9 περισσότερες διαγνώσεις κατάθλιψης ανά 100 άτομα σε διάστημα δέκα ετών.

Επειτα, από τα δέκα πρώτα χρόνια, τα άτομα με απώλεια ακοής πουν δεν είχαν λάβει φροντίδα διέτρεχαν 50% υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν άνοια, 40% μεγαλύτερο κίνδυνο κατάθλιψης και σχεδόν 30% αυξημένο ρίσκο πτώσης.

Εν τω μεταξύ, παλαιότερη έρευνα έχει δείξει ότι οι ηλικιωμένοι με βαρηκοΐα τείνουν να καπνίζουν περισσότερο, ανήκοντας στην ομάδα υψηλού κινδύνου για εκδήλωση καρδιακής νόσου και εγκεφαλικού επεισοδίου.

Οι επιπτώσεις όμως της απώλειας της ακοής δεν σταματούν εδώ: Μια ακόμη έρευνα της Ιατρικής Σχολής του Johns Hopkins, με επικεφαλής τον ωτολόγοκαιεπιδημιολόγοFrank Lin, μελέτησε περίπου 2.000 άνδρες και γυναίκες ηλικίας 75 έως 84 ετών για μια περίοδο έξι ετών, υποβάλλοντας τους συμμετέχοντες – όλη αυτή την περίοδο – σε μια σειρά από νοητικά τεστ.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι όσα άτομα εμφάνιζαν προβλήματα ακοής εκδήλωσαν μείωση των νοητικών λειτουργιών τους κατά μέσο όρο 30% έως 40% ταχύτερα σε σχέση με όσους ανθρώπους ίδιας ηλικίας είχαν φυσιολογική ακοή.

Οι ένοχοι παράγοντες

Οι συνήθεις ύποπτοι που ενοχοποιούνται για τη βαρηκοΐα διακρίνονται, σύμφωνα με τον κ. Καραγεωργόπουλο, στις ακόλουθες κατηγορίες:

Ενδογενείς: γενετική προδιάθεση, γήρανση, καρδιολογικά και ενδοκρινολογικά νοσήματα.

Εξωγενείς: έκθεση σε θόρυβο, φάρμακα, οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες.

«Σε κάθε περίπτωση και σε γενικές γραμμές, όταν ένας ασθενής διαγνωστεί με βαρηκοΐα > 40 dB με μέτρια διάκριση των λέξεων, χρήζει ακουστικού βοηθήματος. Σε σπάνιες περιπτώσεις και μεγάλου βαθμού βαρηκοΐα έχει ένδειξη για κοχλιακό εμφύτευμα» σημειώνει ο κ. Καραγεωργόπουλος.

Οπως ο ίδιος διευκρινίζει, σε μικρή έως μέτρια βαρηκοΐα το ακουστικό εφαρμόζεται στο χειρότερο αφτί, ενώ όταν το πρόβλημα είναι εντονότερο τότε εφαρμόζεται στο καλύτερο αφτί. «Σε απόλυτα ασύμμετρη βαρηκοΐα προτιμούμε το αφτί με την καλύτερη διάκριση της ομιλίας. Ομως, η εφαρμογή και στα δύο αφτιά είναι ιδανική για την επίτευξη της στερεοφωνικής ακοής».

Για να καταλήξει ο ειδικός στη διάγνωση, θα πρέπει να έχει προηγηθεί εξέταση στο ιατρείο που περιλαμβάνει τη λήψη του ιατρικού ιστορικού, την ωτοσκόπηση, τη δοκιμασία της ακοής με τους τονοδότες (διαπασών), τη διενέργεια τονικού ακουογράμματος και ομιλητικής ακοομετρίας, τυμπανογράμματος καθώς και έλεγχο του συστήματος ισορροπίας, δεδομένου ότι ο ίλιγγος συχνά συνυπάρχει με τη βαρηκοΐα.