Τα μυστικά της δεύτερης «φάσης»

Αν υπάρχει κοινός παρονομαστής στα δύο ξεχωριστά κεφάλαια που ανοίγει η κυβέρνηση στον φάκελο «Προσφυγικό», είναι οι νέες δομές: είτε κλειστές και αυστηρά φυλασσόμενες ως προαναχωρησιακά κέντρα είτε ανοιχτές και ελεγχόμενες. Και αν οι πρώτες, όπως ανακοινώθηκε επίσημα, αφορούν τα πέντε νησιά πρώτης γραμμής του Αιγαίου (Λέσβος, Σάμος, Χίος, Κως και Λέρος), οι δεύτερες, που δεν ανακοινώθηκαν, προορίζονται για περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας. Τα ανοιχτά κέντρα στο εσωτερικό της χώρας θα σηματοδοτήσουν ουσιαστικά τη δεύτερη φάση του πρότζεκτ «προσφυγικές δομές». Ηδη ο κυβερνητικός σχεδιασμός είναι σε προχωρημένο στάδιο, λένε οι πληροφορίες, παρότι καταρτίζεται παρασκηνιακά, πίσω από τις κλειστές πόρτες του Μαξίμου, σε συσκέψεις με τους αρμοδίους και με εμπιστευτικά τηλεφωνήματα. Οι αρχικές σκέψεις αφορούν 8 με 10 ελεγχόμενες δομές και φαίνεται πως βρίσκονται υπό εξέταση συγκεκριμένοι νομοί (από την Ανατολική και την Κεντρική Μακεδονία ως τη Στερεά, την Πελοπόννησο και την Κρήτη). Γι’ αυτό και προφανώς το κυβερνητικό επιτελείο θα επιδιώξει σύντομα νέο σχετικό κύκλο διαλόγου με τους περιφερειάρχες.

Τα κριτήρια. Κατά πληροφορίες, ωστόσο, η προετοιμασία και μια πρώτη επιλογή περιοχών γίνονται με συγκεκριμένα σενάρια και κριτήρια: «αναλογικότητα» στους νομούς, «όχι σε “εξόντωση” ήδη επιβαρυμένων περιοχών» και «προτίμηση βιομηχανικών χώρων ή ΒΙΠΕ που έχουν εγκαταλειφθεί» και ως υποδομές (με εγκαταστάσεις ύδρευσης, ηλεκτρισμού κ.λπ.) προκρίνονται ως καταλληλότερες. Αν και το Μαξίμου «βολιδοσκοπεί» όλες τις περιφέρειες, έγκυρες πηγές αναφέρονται συγκεκριμένα σε πέντε περιοχές, υπονοώντας ίσως ότι γι’ αυτές ο διάλογος έχει μπει στα βαθιά. Προς το παρόν φέρεται ότι προκρίνονται για δημιουργία ελεγχόμενων κέντρων φιλοξενίας προσφύγων και μεταναστών τόσο η Αττική όσο και η Θεσσαλονίκη. Επίσης από το βασικό σενάριο δεν λείπουν η Κρήτη (εξετάζονται χώροι στο Ρέθυμνο, λένε κάποιες πληροφορίες), η Στερεά Ελλάδα, για την οποία οι αρμόδιοι διακρίνουν περιθώρια για νέα δομή περισσότερο στη Φθιώτιδα (σε αντίθεση με τη Βοιωτία και την Εύβοια), καθώς και νομοί της Πελοποννήσου, πιθανότατα εκτός της Κορίνθου. Από την αρχική επεξεργασία ίσως παραμείνουν εκτός το Βορειοανατολικό Αιγαίο, τα Δωδεκάνησα, τα νησιά του Ιονίου και πιθανότατα ο Νομός Εβρου στην Ανατολική Μακεδονία και οι «φορτωμένοι» νομοί της Ηπείρου. Βέβαια όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι δεν εξετάζονται οι δυνατότητες της Θεσσαλίας, όπου λειτουργούν ήδη μια μεγάλη και μια μικρότερη δομή σε Λάρισα και Βόλο αντίστοιχα, καθώς και της Δυτικής Ελλάδας, που – σύμφωνα με τοπικούς παράγοντες – αντιμετωπίζει το πρόβλημα των χιλιάδων μεταναστών εκτός δομών (σε Αχαΐα και Ηλεία).

Νέο καθεστώς λειτουργίας. Το σίγουρο είναι ότι τα ελεγχόμενα κέντρα θα έχουν διαφορετικό καθεστώς λειτουργίας από τις κλειστές δομές. Το επικρατέστερο σενάριο είναι να υπάρχουν «οριοθετημένη» είσοδος και έξοδος των φιλοξενουμένων και αυστηρές επιπτώσεις για όσους δεν συμμορφώνονται στους κανονισμούς. Πιθανότατα θα οδηγούνται άμεσα προς τα… νησιά για απέλαση όσοι προσπαθούν να εξαφανιστούν. Σε κάθε περίπτωση η κυβερνητική επιχείρηση «χαρτογράφηση νέων κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης» παραμένει σε εξέλιξη και σχεδόν τίποτα δεν θεωρείται «κλειδωμένο». Φαίνεται πως ακόμα δεν έχουν συζητηθεί λεπτομέρειες με τους αρμόδιους παράγοντες στις περιφέρειες ούτε έχουν ζητηθεί από όλους οι εισηγήσεις και προτάσεις τους για αξιοποίηση κατάλληλων χώρων.

Πρώτη η Σάμος. Επιπλέον, δεδομένο είναι πως η αρχή θα γίνει με τις κλειστές δομές στα νησιά, και συγκεκριμένα τη Σάμο, πιθανότατα εντός του Μαρτίου 2020 – με την άνοιξη να τίθεται ως γενικό χρονοδιάγραμμα για τη λειτουργία και των υπόλοιπων προαναχωρησιακών κέντρων. Γι’ αυτά μίλησαν αναλυτικά χθες από κοινού ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέλιος Πέτσας και ο υφυπουργός Αμυνας Αλκιβιάδης Στεφανής, ανακοινώνοντας μεταξύ άλλων σταδιακό «λουκέτο» στη Μόρια της Λέσβου και στις αντίστοιχες δομές στο Βαθύ Σάμου και στη Χίο. Για τα τρία νησιά προγραμματίζονται κέντρα κλειστού τύπου, χωρητικότητας τουλάχιστον 5.000 ανθρώπων (το πολύ 7.000), ενώ στην Κω και στη Λέρο οι υπάρχουσες δομές θα γίνουν κλειστές για αντίστοιχα 2.000 και 1.000 πρόσφυγες και μετανάστες. Τα κυβερνητικά στελέχη αναφέρθηκαν επίσης σε προσλήψεις για την ενίσχυση της φύλαξης των συνόρων και των δομών φιλοξενίας καθώς και για τις υπηρεσίες ασύλου. Σε ό,τι αφορά συγκεκριμένα την υπηρεσία της Αθήνας που «βομβαρδίζεται» με τις περισσότερες αιτήσεις, προκρίνεται η σκέψη για εγκατάστασή της στο κτίριο της καπνοβιομηχανίας Κεράνη (εκεί στεγαζόταν το υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής).

Προτεραιότητα στην παρούσα φάση σε επίπεδο διαχείρισης της κρίσης είναι πάντως η αποσυμφόρηση των νησιών για να βγάλουν τον χειμώνα. Επιπλέον όμως η κυβέρνηση θέλει να στέλνει ξεκάθαρα μηνύματα προς κάθε παραλήπτη. Ενα από αυτά, όπως εξήγησε ο Στέλιος Πέτσας, είναι «για όσους σχεδιάζουν ή σκέφτονται να μπουν παράνομα στη χώρα, την ώρα που ξέρουν πως δεν δικαιούνται άσυλο, να καταλάβουν – όπως τόνισε κατ’ επανάληψη ο Πρωθυπουργός – πως αν δώσουν τα λεφτά τους σε έναν διακινητή για να τους φέρει στην Ελλάδα, στο τέλος θα τα χάσουν».

Αυστηρό μήνυμα για «επιμερισμό των βαρών»

Η αυστηροποίηση σε κάθε επίπεδο (μηνυμάτων, διαδικασιών, χρονοδιαγραμμάτων κ.λπ.) φαντάζει πια ως κεντρική γραμμή. Και αυτό ακόμα και στο σκέλος της διεθνοποίησης του Προσφυγικού, όπως διαφαίνεται από τις χθεσινές επαφές του Κυριάκου Μητσοτάκη κατά τη Σύνοδο του ΕΛΚ στο Ζάγκρεμπ. Ο Πρωθυπουργός αναφέρθηκε εκτενώς στο Προσφυγικό συζητώντας με ομολόγους του και ευρωπαίους αξιωματούχους (όπως ο πρώην καγκελάριος της Αυστρίας Σεμπάστιαν Κουρτς, ο ρουμάνος πρωθυπουργός Λούντοβιτς Ορμπαν, ο πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΕΛΚ Μάνφρεντ Βέμπερ, ο γάλλος πρόεδρος των Ρεπουμπλικανών Κριστιάν Ζακόμπ κ.ά.). Μάλιστα, νέα, πιο σαφή μηνύματα περί «έλλειψης ευρωπαϊκής αλληλεγγύης» στο Προσφυγικό αναμένεται να στείλει ο Κυριάκος Μητσοτάκης από την Κροατία στη σημερινή κεντρική ομιλία του. «Ο επιμερισμός των βαρών και η αλληλεγγύη δεν μπορεί να μένουν κενό γράμμα» είπε χθες. Για τον ίδιο άλλωστε το πέρασμα στο «Δουβλίνο ΙV» θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως βασική προτεραιότητα από τη νέα Κομισιόν.

10+1 μέτρα για το Προσφυγικό

1

Κλειστά κέντρα κράτησης σε 5 νησιά για 18.000 πρόσφυγες: Κλείνουν οι υφιστάμενες δομές και κατασκευάζονται νέες σε Λέσβο, Χίο και Σάμο. Μετατρέπονται οι σημερινές εγκαταστάσεις σε Κω και Λέρο.

2

Ειδικό Ταμείο με 50 εκατ. ευρώ για το 2020: Το «Πρόγραμμα Αλληλεγγύη» θα υλοποιήσει το υπουργείο Εσωτερικών για τη στήριξη των δήμων.

3

Εθνικός Συντονιστής για τα ασυνόδευτα παιδιά: Θα οριστεί μέσω της Προεδρίας της κυβέρνησης, σε συνεργασία με τα υπουργεία Εργασίας και Προστασίας του Πολίτη.

4

Νέο πλαίσιο για τις ΜΚΟ: Θα καθοριστούν συγκεκριμένα κριτήρια-υποχρεώσεις και θα λειτουργούν μόνο όσες πληρούν τις προϋποθέσεις.

5

Μετεγκαταστάσεις και επιστροφές: Μεταφέρονται 20.000 άτομα από τα νησιά του Αιγαίου ως τις αρχές του 2020. Στόχος να γίνουν 10.000 επιστροφές στην Τουρκία το 2020.

6

1.700 προσλήψεις: 500 άτομα στις Υπηρεσίες Ασύλου, 400 συνοριοφύλακες για τον Εβρο και άλλοι 800 για τα νησιά (για τα θαλάσσια σύνορα και για τα κλειστά κέντρα).

7

Εντοπιότητα: Η κυβέρνηση δεσμεύεται να τη λάβει υπόψη κατά τις προσλήψεις στις νέες δομές.

8

Ενιαίος Φορέας Επιτήρησης Συνόρων: Σκοπός η «στεγανοποίηση» των διόδων των μεταναστών. Η Ενωση Εφοπλιστών προσφέρει 10 σύγχρονα ταχέα σκάφη στο Λιμενικό.

9

Μειωμένοι κατά 30% συντελεστές ΦΠΑ στα νησιά: Το μέτρο παρατείνεται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020 σε Λέσβο, Σάμο, Χίο, Κω και Λέρο.

10

Μέριμνα για τους τομείς Υγείας, Παιδείας, Κοινής Ωφέλειας και Τουρισμού: Βελτιώνονται οι δομές σε περιοχές που υποδέχονται μετανάστες και πρόσφυγες.

+1

Ανοιχτές δομές στην ενδοχώρα: Θα δημιουργηθούν σε δεύτερο στάδιο «ελεγχόμενα κέντρα» φιλοξενίας στην ηπειρωτική Ελλάδα. Αναμένονται 8-10 δομές ανά την Ελλάδα, με εξαίρεση το Ιόνιο και το Βορειοανατολικό και Νότιο Αιγαίο.