Οι μοδάτες λέξεις

Μάλλον είναι φαινόμενο των τελευταίων χρόνων κάποιες λέξεις να έχουν την «τιμητική» τους για ένα άλλοτε εκτεταμένο και άλλοτε ένα σύντομο διάστημα, χωρίς να μπορεί να καταλάβει κανείς ποιο ήταν το μέγεθος της ανάγκης που προκάλεσε την τόσο εκτεταμένη χρήση τους, αφού όσο αιφνίδια εμφανίστηκαν και εγκαταστάθηκαν στο προσκήνιο, άλλο τόσο αιφνίδια ή έστω και με αργούς ρυθμούς εξαφανίστηκαν. Με συνέπεια, χωρίς να είναι κανείς ιδιαίτερα καχύποπτος ή πονηρός, να σκέπτεται πως κάθε άλλο παρά τυχαία ήταν η σύντομη σταδιοδρομία τους, αφού αν τις είχε δημιουργήσει μια πραγματική ανάγκη, θα ζούσαν και θα βασίλευαν στο διηνεκές. Ή έστω η ανάμνησή τους δεν θα σε έκανε να απορείς ποιος υπήρξε ο λόγος της διάδοσής τους, αλλά θα επανέφερε δραστικά το κλίμα που της επέτρεψε να ανθήσουν.

Βέβαια δεν χρειάζεται να βασανιστείς για να εννοήσεις πλήρως πως οι μοδάτες αυτές λέξεις υπήρξαν πάντα προϊόν μιας πολιτικής συγκυρίας, που χρειαζόταν τις λέξεις αυτές ώστε να μη γίνονται αντιληπτές οι πραγματικές της προθέσεις και να φαντάζεται κανείς, αντί για μια ύποπτη ή και ποταπή πολιτική συνθήκη, κάτι το μακροπρόθεσμα υψηλό και σωτήριο. Λέξεις που μοιάζει να δείχνουν ότι είναι καθ’ οδόν προς υλοποίηση όσα μέσα στη συγκεκριμένη πολιτική συγκυρία είχαν εξαγγελθεί και, αν κάτι χρειάζεται να της δοθεί, είναι απλά μια πίστωση χρόνου προκειμένου να υπάρξει το υποσχόμενο αποτέλεσμα. Πρόκειται για λέξεις άλλοτε απολύτως κατανοητές από όλους και άλλοτε δυσεξήγητες για πολλούς, σάμπως και η προοπτική της ανανεωμένης τους σταδιοδρομίας, σε σχέση με όσα είχαν αποφέρει ως σήμερα, να συνεπάγεται κάτι που οι λέξεις αυτές επιμελώς απέκρυβαν ως περιεχόμενό τους.

Στην κατηγορία των λέξεων αυτών θα καταχώριζε κανείς – ως παράδειγμα, γιατί είναι πάμπολλες- τις λέξεις «αλλαγή» και «διακύβευμα» που χρησιμοποιήθηκαν ως λέξεις που η μνεία τους και μόνο εγγυόταν να κατακτηθεί άκοπα το καθετί, ή σάμπως να είχε παρεξηγηθεί το περιεχόμενό τους και μια σύμφυτη εσωτερικότητά τους να είχε λειτουργήσει καταχρηστικά ως σήμερα. Το να επαναλάβει κανείς και να πει ότι δεν παίζουμε με τις λέξεις και δεν τις χρησιμοποιούμε σαν να πρόκειται για λάστιχο που το τεντώνουμε όσο μας βολεύει, θα ήταν αφόρητη κοινοτοπία. Συχνά όμως είναι τόσο μεγάλο το αδιέξοδο που δημιουργείται, ώστε η καταφυγή στην κοινοτοπία να φαντάζει ως σωσίβια λέμβος. Απόδειξη η λέξη «ανθρωπισμός», που αν και η κατάχρησή της μας έχει κάνει όλους εξαιρετικά αναίσθητους απέναντι σε τρομερά περιστατικά, εξακολουθούμε να τη χρησιμοποιούμε σάμπως και η κάθε καινούργια της εκφορά θα της προσδώσει τη λάμψη που διατηρούσε ενώ πρωτοδιατυπωνόταν.

Ομως, για να επιστρέψουμε στο φαινόμενο των μοδάτων λέξεων, σήμερα είμαστε στον αστερισμό των λέξεων «στοχοπροσήλωση» και «στοχοπροσηλωμένος». Πού έγκειται η απάτη: Ο πολιτικός που την εκστομίζει ενώ ως «στοχοπροσηλωμένος» φαίνεται να είναι πέραν πάσης αμφισβητήσεως ως προς τη διαβεβαίωσή του, αντίθετα ένας άνθρωπος που παραμένει «προσηλωμένος στον στόχο του» θα μεταβαλλόταν αυτομάτως σε έναν πολιτικό όμοιο με όσους έχουν πει κάτι σχετικό, χωρίς η προσήλωσή τους να έχει αποφέρει οτιδήποτε. Δηλαδή αφού πρόκειται για μια νεότευκτη λέξη, γίνεται αναπόφευκτη και η δημιουργία του καινούργιου, που η προοπτική του μπορεί να εγκαταστήσει ως σωτήρα ακόμη και τον πιο καιροσκόπο.