Ο ιερός τόπος των αρχαίων Μακεδόνων

Σε ένα υπέροχο φυσικό περιβάλλον με πλούσια βλάστηση, πανύψηλα δέντρα, άφθονες πηγές νερού και ένα πλωτό ποτάμι, στις υπώρειες του Ολύμπου και εντός των σύγχρονων ορίων της Πιερίας, βρισκόταν ο ιερός τόπος των αρχαίων Μακεδόνων, το Δίον. Η ανασκαφική έρευνα στην περιοχή, που πραγματοποιεί από τη δεκαετία του 1920 το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, έχει αποκαλύψει μια οχυρωμένη πόλη, πλαισιωμένη από χώρους λατρείας, που κατοικήθηκε αδιάκοπα από τους Κλασικούς έως τους Παλαιοχριστιανικούς Χρόνους.

Ανάμεσα στους θεούς που λατρεύονταν στο Δίον κυρίαρχη θέση κατείχε ο Ολύμπιος Δίας, στον οποίον οφείλει το όνομά της η πόλη. Το ιερό του ήταν για τους Mακεδόνες ό,τι για τους νότιους Έλληνες το ιερό του Διός στην Oλυμπία.

ΣΤΟ ΔΙΑΒΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ. Στο Δίον είχε στηθεί από την απώτατη αρχαιότητα ένας μεγάλος βωμός για τη λατρεία του Ολυμπίου Διός και των κορών του, των Μουσών.

Τον 5ο αιώνα π.Χ., όταν το κράτος των Μακεδόνων απέκτησε μεγάλη ισχύ και άρχισε να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στον γεωγραφικό χώρο της ελληνικής επικράτειας, καθιερώθηκαν στο Δίον λαμπροί αγώνες, αθλητικοί και θεατρικοί, τα εν Δίω Ολύμπια. Για την οργάνωση των αγώνων αυτών μεριμνούσαν οι ίδιοι οι βασιλείς της Μακεδονίας, που χρησιμοποιούσαν το ιερό του Διός ως τον κεντρικό χώρο λατρείας για όλους τους Μακεδόνες.

Δίπλα στους ιερούς αυτούς χώρους των Μακεδόνων οικοδομήθηκε μια πόλη, η οποία άρχισε να αναπτύσσεται από τον 5ο αιώνα π.Χ. και απέκτησε μνημειακή μορφή στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., στα χρόνια των Διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όταν χτίστηκαν τα εντυπωσιακά τείχη και τα δημόσια κτίριά της.

Η σημαντική αυτή πόλη επικοινωνούσε και με τη θάλασσα μέσω του Βαφύρα, ποταμού που στην αρχαιότητα ήταν πλωτός.

Το 220 π.X. οι Aιτωλοί λεηλάτησαν το Δίον, όμως η πόλη και τα ιερά χτίστηκαν εκ νέου. Μετά τη μάχη της Πύδνας (168 π.Χ.) η περιοχή έγινε ρωμαϊκή αποικία. Επί Pωμαιοκρατίας το ιερό εξακολούθησε να λειτουργεί και εμπλουτίστηκε με νέες λατρείες, η δε πόλη του Δίου γνώρισε μια δεύτερη ακμή κατά την περίοδο των φιλαλέξανδρων αυτοκρατόρων της Ρώμης, τον 2ο και τον 3ο αιώνα μ.Χ.

Κατά τους Παλαιοχριστιανικούς Χρόνους η πόλη συρρικνώθηκε, ενώ στα τέλη του 4ου αιώνα λεηλατήθηκε από τους Γότθους του Aλάριχου.

Σεισμοί και πλημμύρες κατά τον 5ο αιώνα ολοκλήρωσαν την καταστροφή. Ο τόπος εγκαταλείφθηκε και οι κάτοικοι μετοίκησαν σε ασφαλέστερες περιοχές, στους πρόποδες του Ολύμπου.

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ. Στον χώρο των ανασκαφών έχει διαμορφωθεί αρχαιολογικό πάρκο, μοναδικό στη χώρα ανάλογης έκτασης και οργάνωσης. Περιλαμβάνει την αρχαία πόλη, τα ιερά που έχουν αποκαλυφθεί, τα θέατρα, το στάδιο και τα νεκροταφεία.

Ο επισκέπτης διασχίζει πανέμορφα πλακόστρωτα μονοπάτια δίπλα στον ποταμό Βαφύρα, συναντά σε πολλά σημεία μικρές τεχνητές λίμνες, διακρίνει σπάνια είδη πανίδας και χλωρίδας, ενώ μπορεί να ξεκουραστεί σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους αναψυχής δίπλα στις πηγές.

Η αρχαία πόλη του Δίου περιβαλλόταν από τείχος (στις διάφορες φάσεις της ανέγερσής του, από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τον 2ο-3ο αιώνα μ.Χ., χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη που είχαν αποσπαστεί από άλλα οικοδομήματα) και είχε κανονικό πολεοδομικό σύστημα με δύο κάθετα τεμνόμενες κεντρικές λεωφόρους, οικοδομικές νησίδες με ιδιωτικές κατοικίες, καταστήματα, εργαστήρια, δημόσια κτίρια και πυκνό δίκτυο πλακοστρωμένων δρόμων, που εξυπηρετούσαν την κυκλοφορία πεζών και οχημάτων.

Υπήρχε, επίσης, πολύ καλά οργανωμένο σύστημα υδροδότησης και αποχέτευσης. Τα κτίρια, που σώζονται σε μεγάλο ύψος και εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη για το επίπεδο διατήρησής τους, ανήκουν στους Aυτοκρατορικούς Xρόνους. Τα παλαιότερα οικοδομήματα βρίσκονται σε βαθύτερα στρώματα και μικρό μόνο μέρος τους έχει αποκαλυφθεί.

ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΜΝΗΜΕΙΑ. Ακολουθώντας το πλακοστρωμένο μονοπάτι μετά το περίπτερο εισόδου στο αρχαιολογικό πάρκο, ο επισκέπτης προσπερνά τη μεγάλη πηγή νερού στα δεξιά του και φθάνει στο ιερό της Δήμητρας, το παλαιότερο γνωστό μακεδονικό ιερό (τέλη 6ου αιώνα π.Χ.-αρχές 4ου αιώνα μ.Χ.).

Συνεχίζοντας την πορεία του στο μονοπάτι, ο επισκέπτης βρίσκεται μπροστά στο ιερό του Διός Υψίστου, που χρονολογείται στους Ελληνιστικούς και τους Ρωμαϊκούς Χρόνους.

Λίγα μέτρα ανατολικότερα αποκαλύφθηκε ιερό αφιερωμένο στη λατρεία των αιγυπτίων θεών (του Σαράπιδος, της Ίσιδος και του Ανούβιδος), χωρίς αμφιβολία ένας από τους ωραιότερους αρχαιολογικούς χώρους της Mακεδονίας.

Ο ναός οικοδομήθηκε κατά τους Ελληνιστικούς Χρόνους, στην ίδια θέση όπου παλαιότερα λατρευόταν η Άρτεμις Λοχεία. Στον χώρο του ιερού υπάρχει ναΐσκος της Αφροδίτης Υπολυμπιδίας, της τοπικής Αφροδίτης των υπωρειών του Ολύμπου.

Μια εναλλακτική διαδρομή μετά το ιερό της Δήμητρας οδηγεί τον επισκέπτη στο ιερό του Διός Ολυμπίου, όπου βρέθηκαν ο μεγάλος βωμός και πολλές επιγραφές με επίσημα κείμενα των μακεδόνων βασιλέων.

Στις νότιες παρυφές του ιερού χτίστηκε τη Ρωμαϊκή Περίοδο ένα νέο θέατρο, το οποίο αντικατέστησε το μεγάλο ελληνιστικό θέατρο που βρίσκεται βορειοδυτικά του ιερού του Διός Ολυμπίου.

Εξάλλου, ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο της πόλης, που ήταν στρωμένος με μεγάλες λίθινες πλάκες και διέσχιζε την πόλη από B προς N, ο επισκέπτης φθάνει στη μεγάλη αστική έπαυλη με το περίφημο ψηφιδωτό του Διονύσου, που παριστάνεται πάνω στο άρμα του να βγαίνει μέσα από τα κύματα της θάλασσας.

Επιστρέφοντας στην κεντρική διασταύρωση, ο επισκέπτης συναντά ένα πολύ ενδιαφέρον από αρχιτεκτονικής απόψεως πολυγωνικό κτίριο, που πιθανώς ήταν μια στεγασμένη αγορά. Στον ίδιο δρόμο που οδηγεί στην πύλη του Ολύμπου βρίσκεται η είσοδος στην παλαιοχριστιανική βασιλική της όψιμης περιόδου του Δίου, με δύο επάλληλες οικοδομικές φάσεις (4ος και 5ος αιώνας μ.Χ.).

Στις νότιες παρυφές της τειχισμένης πόλης απλώνεται το κτιριακό συγκρότημα των θερμών (δημοσίων λουτρών), που κατασκευάστηκε στα χρόνια των Σεβήρων. Εκτός από τους λουτρικούς χώρους, που ήταν στρωμένοι με μαρμάρινα και ψηφιδωτά δάπεδα, οι μεγάλες θέρμες διέθεταν χώρους αναψυχής, αίθουσα λατρείας του Ασκληπιού, αλλά και ένα ωδείο για εκδηλώσεις πολιτισμού.

Τέλος, έξω από τα τείχη της πόλης, σε άμεση σχέση με τα ιερά και το ελληνιστικό θέατρο, κατασκευάστηκε το χωμάτινο στάδιο του Δίου, που σχετίζεται με τα εν Δίω Ολύμπια.

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο προβάλλονται ευρήματα από τις ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο του Δίου και σε άλλες θέσεις της Πιερίας.

Μεταξύ άλλων, περιλαμβάνονται εκθέματα που αφορούν το αποχετευτικό σύστημα και το σύστημα ύδρευσης του Δίου, νομίσματα, επιτύμβιες στήλες, επιτύμβιοι βωμοί, ταφικά ανάγλυφα, καθώς και τα σπαράγματα της ύδραυλης, ενός μουσικού οργάνου που βρέθηκε στην έπαυλη του Διονύσου, στις ανασκαφές του 1992.

Η ΑΡΧΑΙΟΘΗΚΗ. Πρωτοποριακός χώρος συντήρησης και επιστημονικής μελέτης αρχαίων αντικειμένων, η Αρχαιοθήκη του Δίου περιλαμβάνει το μοναδικής αξίας ψηφιδωτό του Διονύσου, χάλκινα σκεύη, γυάλινα αγγεία, δακτυλιόλιθους, αντικείμενα και διακοσμητικά πλακίδια από κόκαλο, νομίσματα, θραύσματα γλυπτών.