Τα αρνητικά επιτόκια {LF}δεν είναι υγιή

Μια νέα, διαφορετική από τη σημερινή, νομισματική πολιτική θα πρέπει να σχεδιάσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ώστε αφενός να επιστρέψουν τα επιτόκια σε θετικό πρόσημο και αφετέρου να μειωθεί ο στόχος του πληθωρισμού στο 1,5% ή ακόμη και στο 1,2% από το ισχύον 2%, δηλώνει ο νέος αυστριακός κεντρικός τραπεζίτης . Ακρως αντίθετος προς την επανέναρξη του προγράμματος αγοράς ομολόγων που πρότεινε ο Μάριο Ντράγκι και ως ένας από τα «γεράκια» κατά του πρώην προέδρου της ΕΚΤ, ο Χόλτσμαν προαναγγέλλει – στη συνέντευξη που έδωσε στα «ΝΕΑ» σε πρόσφατη επίσκεψή του στις Βρυξέλλες – ότι θα λάβει πρωτοβουλίες ώστε να αντιστραφεί η τωρινή νομισματική πολιτική. Προς την κατεύθυνση αυτήν ευελπιστεί, μάλιστα, να «χρησιμοποιήσει» θέσεις του αυστριακού οικονομολόγου Τζόζεφ Σούμπιτερ. Τα λεγόμενά του καταδεικνύουν τις διαφορετικές απόψεις που επικρατούν ανάμεσα στους κεντρικούς τραπεζίτες της ευρωζώνης, θέτοντας ενδεχομένως σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα της ΕΚΤ.

«Κατά την κρίση του 2008, πέρα από τη μείωση των επιτοκίων, ΕΚΤ και Fed εισάγουν επιπρόσθετα εργαλεία, όπως την αγορά ομολόγων, μέσω της οποίας δεν δίνουν χρήματα απευθείας στις κυβερνήσεις, αλλά αγοράζοντας ομόλογα από τις αγορές επιτρέπουν αφενός στις κυβερνήσεις να χρηματοδοτήσουν τα ελλείμματά τους και αφετέρου να δοθεί ακόμη πιο μεγάλη ώθηση προς την κατεύθυνση μείωσης των επιτοκίων» λέει ο αυστριακός κεντρικός τραπεζίτης με εμφανή κριτική στάση έναντι της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ. «Υπήρξαν και άλλα εργαλεία, όπως στοχευμένα δάνεια σε συγκεκριμένους τομείς, σε συγκεκριμένες περιοχές, καθώς και η παροχή ενδείξεων για τη μελλοντική κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής. Εχουμε για πρώτη φορά καταθέσεις των τραπεζών στην ΕΚΤ με αρνητικά επιτόκια και αρνητικά επιτόκια στις αγορές ομολόγων, με την απόδοση του γερμανικού μπουντ να προβλέπεται αρνητική για τα επόμενα δέκα χρόνια» λέει ο Χόλτσμαν, ο οποίος ανέλαβε επικεφαλής της αυστριακής τράπεζας μόλις πριν από δύο μήνες.

Οι παρενέργειες

«Η κατάσταση αυτή είναι πρωτόγνωρη, οπότε οι επιπτώσεις δεν είναι ακόμη σαφείς και είναι σημαντικό να διαπιστωθούν ποιες είναι οι αρνητικές παρενέργειες στην οικονομία, στις επενδύσεις. Κάποιοι, συμπεριλαμβανομένου και εμού, λένε ότι μια παρατεταμένη περίοδος αρνητικών επιτοκίων δεν είναι υγιής» λέει κατηγορηματικά, απορρίπτοντας το επιχείρημα ότι τα χαμηλά και αρνητικά επιτόκια ενισχύουν κατανάλωση και επενδύσεις. Ο αυστριακός οικονομολόγος υποστηρίζει ότι ο αντίκτυπος μπορεί να είναι ακόμη πιο δυσμενής, διότι τα αρνητικά επιτόκια μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την παραγωγικότητα. «Με αρνητικό επιτόκιο ακόμη και οι επιχειρήσεις με χαμηλή παραγωγικότητα επιβιώνουν λόγω φτηνού χρήματος» επεξηγεί, προσθέτοντας ότι προκαλείται, έτσι, μείωση της δυνητικής παραγωγής και παραγωγικότητας. «Δεν έχει γίνει αναλυτική έρευνα στο ζήτημα αυτό, αλλά, αν αληθεύει, τότε θα πρέπει να εγκαταλείψουμε τα αρνητικά επιτόκια και να κινηθούμε σε θετικά ή τουλάχιστον σε μη αρνητικά. Αυτή θα είναι η συζήτηση τους επόμενους μήνες στην ΕΚΤ για να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε» λέει.

Κατά τον κεντρικό τραπεζίτη, «η δημοσιονομική πολιτική χρειάζεται όχι για να χρηματοδοτήσει υψηλότερες συντάξεις στην Ελλάδα, αλλά για να ενισχύσει τις επιχειρήσεις να ανταποκριθούν στο παραγωγικό τους δυναμικό». Στο σημείο αυτό επικαλέστηκε τον αυστριακό οικονομολόγο Σούμπιτερ και τον μηχανισμό της δημιουργικής καταστροφής. Κατά τον Χόλτσμαν, «χρειάζεται ένας μηχανισμός ώστε οι επιχειρήσεις με υψηλή παραγωγικότητα να μεγαλώνουν και οι μη παραγωγικές να κλείνουν, απελευθερώνοντας κεφάλαια και ανθρώπινο δυναμικό για αυτούς που είναι πιο παραγωγικοί». Στόχος του; «Προσπαθώ τώρα στην ΕΚΤ να ξεκινήσει έρευνα για να υποστηρίξω ποιος είναι ο αντίκτυπος της σημερινής νομισματικής πολιτικής και τι θα μπορούσε να κάνει μια εναλλακτική νομισματική πολιτική. Θέλουμε νομισματική πολιτική προς όφελος της δημιουργικής καταστροφής. Η νομισματική πολιτική δεν πρέπει να κινείται μόνο γύρω από νεο-κεϊνσιανές ιδέες, θέλω να τη μεταφέρω από τον Κέινς στον Σούμπιτερ».

Δεν αυξάνεται το ΑΕΠ

Σχετικά με τον «θετικό» αντίκτυπο των αρνητικών επιτοκίων για χώρες με υψηλό χρέος, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, ο Χόλτσμαν θεωρεί ότι με χαμηλά και αρνητικά επιτόκια μπορεί να εξυπηρετείται ευκολότερα το δημόσιο χρέος, όμως στην πραγματικότητα η παραγωγικότητα επηρεάζεται αρνητικά, με αποτέλεσμα να μην αυξάνεται το ΑΕΠ της χώρας, κάτι που βλέπουμε στην Ιταλία. «Οταν μειώνεται το ΑΕΠ, η δυναμική του χρέους αλλάζει και το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξάνεται» τονίζει.

«Η Ελλάδα βρίσκεται σε παρόμοια κατάσταση όπως η Ιταλία. Η ένταξη της χώρας στο ευρώ οδήγησε σε ασυγκράτητες δαπάνες, η χώρα έγινε πιο γενναιόδωρη με τις συντάξεις, ενώ πολλές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις δεν έγιναν εξαιτίας της εύκολης πρόσβασης σε χρήμα» υποστηρίζει ο Χόλτσμαν, ο οποίος έχει δουλέψει παλαιότερα στο ΔΝΤ. «Η Ελλάδα χρειάζεται μεταρρυθμίσεις για να μπορέσει να αποκτήσει σταθερό δυναμισμό, να αυξηθεί το πραγματικό εισόδημα». Παρά τη σκληρή του στάση, αναγνώρισε ότι «στο δημοσιονομικό έχετε κάνει εξαιρετική δουλειά, μειώσατε τις δαπάνες, αλλά αν δεν αυξήσετε την παραγωγικότητα, τότε, όπως λέει ο Σαίξπηρ,  αγάπης αγώνας άγονος. Δεν θα μπορέσετε να θερίσετε τον κόπο σας».

Χαρακτηρίζει «αξιέπαινη» την προσπάθεια της Ελλάδας να μειώσει τα κόκκινα δάνεια, τονίζοντας παράλληλα ότι τα κράτη πρέπει να μειώνουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. «Δεν μπορεί να υπάρχει ένα τραπεζικό σύστημα με τόσο υψηλό ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων, διότι δεν είναι βιώσιμο και δεν μπορεί να είναι μέλος μιας τραπεζικής ένωσης όπου οι άλλοι θα πουν ότι δεν θέλουμε να επιβαρυνθούμε» είπε.

Για τον πληθωρισμό υποστήριξε ότι θα υπάρξει συζήτηση στην ΕΚΤ για τον στόχο. «Είναι ίσως καλύτερα να υιοθετήσουμε έναν πιο μετριοπαθή στόχο. Θα μπορούσε να είναι 1,5% ή ακόμη και 1,2%. Γιατί να προσπαθούμε να φτάσουμε το ανέφικτο; Δεν πιστεύω το επιχείρημα του Ντράγκι ότι η αναπροσαρμογή του στόχου δεν είναι αξιόπιστο για τις αγορές. Οι ίδιες οι αγορές προβλέπουν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει χαμηλός για αρκετό διάστημα» τόνισε.