Με αφορμή μια επέτειο και ένα βιβλίο

Οι μέρες του Νοέμβρη φέρνουν πάντα στη μνήμη την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973. Τύχη αγαθή, φέτος, τις ίδιες αυτές μέρες, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις το βιβλίο του Γιάννη Σεργόπουλου «Στο ΕΑΤ – ΕΣΑ μια μαρτυρία για τα χρόνια της δικτατορίας», το οποίο αναμοχλεύει ακόμα περισσότερο τις μνήμες, αναδεικνύει τη βία του δικτατορικού καθεστώτος και προκαλεί μια αναστοχαστική προσέγγιση της περιόδου και των πολλαπλών επιπτώσεών της στην εγχώρια κοινωνία. Στο βιβλίο ο συγγραφέας περιγράφει τη συμμετοχή του στην πάλη κατά της δικτατορίας και παράλληλα τη σταδιακή ανάπτυξη του αντιστασιακού φοιτητικού κινήματος. Ο λόγος του όμως δεν είναι ηρωικός. Με ένα λιτό ύφος καταγράφει, εκτός από τις συλλογικές αντιστασιακές συμπεριφορές, όπως η κατάληψη της Νομικής και βέβαια του Πολυτεχνείου, τη θλιβερή μοναξιά του κελιού μετά τη σύλληψή του αλλά και της παρανομίας του αργότερα μέχρι την πτώση της δικτατορίας. Καταδεικνύει δε κυρίως την κατάστασή του ως απογυμνωμένου από κάθε δικαίωμα ανθρώπου απέναντι στην ωμότατη βία των πραιτοριανών εσατζήδων του καθεστώτος. Το δίκαιο όμως και η ηθική της αντίστασής του στην ανελευθερία ήταν η δύναμη και η αντοχή της ιδιότητάς του ως ανθρώπου και ως πολίτη.

Ο Γιάννης Σεργόπουλος ανήκει στη γενιά του Πολυτεχνείου, όπως σχηματικά ονομάστηκε και κατηγοριοποιήθηκε ιστορικά η μερίδα εκείνη των τότε φοιτητών που αντιστάθηκε στη χούντα και είχε κάποια διακριτά πολιτικά, ιδεολογικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά. Μερικά από αυτά ήταν ο αγώνας για πολιτικές ελευθερίες και ανθρώπινα δικαιώματα, οι αριστερές και σοσιαλίζουσες ιδέες, οι φιλελεύθερες κοινωνικές αντιλήψεις.

Μετά δε την ανάληψη της εξουσίας από το ΠΑΣΟΚ, ο λόγος της γενιάς του Πολυτεχνείου έγινε σχεδόν λόγος του κράτους. Αλλωστε πολλοί και πολλές αυτής της γενιάς ασχολήθηκαν με την πολιτική μέσα από τις γραμμές των κομμάτων όλων των εκδοχών της Αριστεράς και μερικοί άσκησαν και υπουργικά καθήκοντα. Η γενιά του Πολυτεχνείου ήταν ένας από τους ιστορικούς, πολιτικούς και ιδεολογικούς αρμούς της Μεταπολίτευσης.

Η κρίση όμως, μαζί με πολλά άλλα, επέφερε και ένα ισχυρότατο πλήγμα στη μεταπολιτευτική δημοκρατία. Η αποκάλυψη μάλιστα πολλών σκοτεινών περιοχών της συνέτεινε στην απονομιμοποίηση και στην αμφισβήτησή της. Μοιραία, αλλά άκριτα, τα πυρά πολλών στράφηκαν και εναντίον της γενιάς του Πολυτεχνείου. Κατηγορήθηκε και κατηγορείται ακόμα ότι συμβιβάστηκε και εξαργύρωσε το αγωνιστικό της παρελθόν με διάφορα αξιώματα και επιπλέον θεωρήθηκε έως και υπεύθυνη για την καταστροφική κρίση. Οι κατηγορίες όμως αυτές είναι ιδιοτελείς. Αφενός απευθύνονται από εκείνους που οι αντιδραστικές ιδέες και πρακτικές τους είχαν ηττηθεί και περιθωριοποιηθεί καθ’ όλη τη Μεταπολίτευση και νιώθουν τώρα ότι παίρνουν τη ρεβάνς. Αφετέρου από κάποιους που έχουν μια ανιστορική αντίληψη της κοινωνικής κίνησης και δεν κατανοούν ότι η γενιά του Πολυτεχνείου συγκροτήθηκε ως τέτοια τη στιγμή της εξέγερσης. Η «ηθική» απαίτηση να παραμείνει διαρκώς εξεγερμένη είναι μεταφυσική και παράλογη. Η κοινωνία αλλάζει συνεχώς και οι νεολαίοι της αντίστασης ακολούθησαν τις δικές τους διαδρομές, για τις οποίες βέβαια πρέπει να κριθούν. Ηταν όμως αυτοί που περισσότερο από κάθε άλλον είχαν το δικαίωμα να ασχοληθούν με την πολιτική. Θα κριθούν, δε, για το εάν πέτυχαν κάτι για το κοινό καλό και όχι γιατί ασχολήθηκαν με την πολιτική. Πάντως, παρά τη γενικευμένη δυσπιστία, η παρουσία των περισσοτέρων ήταν θετική.

Στον Γιάννη Σεργόπουλο και στη γενιά του αξίζει κάθε έπαινος γιατί στις δύσκολες εποχές διέσωσαν την τιμή της ελληνικής κοινωνίας.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός και κριτικός βιβλίου