Πώς ο Τουταγχαμών έγινε σταρ

Αναγκάστηκε να αλλάξει το όνομά του, το οποίο παρέπεμπε στην ανεπιθύμητη κληρονομιά του πατέρα του. Ανέβηκε στον θρόνο σε ηλικία εννέα ετών και πέθανε ύστερα από 10 χρόνια. Χωρίς διάδοχο – οι δυο του κόρες πέθαναν σε βρεφική ηλικία – και χωρίς αξιοσημείωτο έργο, βυθίστηκε στη λήθη της Ιστορίας. Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι εκείνος ο φαραώ, που περπατούσε με βακτηρία και υπήρξε ο τελευταίος της 18ης Δυναστείας του Νέου Βασιλείου, θα γινόταν ο διασημότερος της Αρχαίας Αιγύπτου;  Οτι θα ενδυόταν με μύθους και ως άλλος κινηματογραφικός αστέρας θα δημιουργούσε με μία μόνο εμφάνισή του ουρές εκατοντάδων μέτρων για να γεμίσουν τα άδεια ταμεία της πατρίδας του;

Και το όνομα αυτού; Τουταγχαμών. Και το μυστικό της δημοτικότητάς του: ο τάφος του. Αν και ο θρύλος θέλει να είναι ο μοναδικός ασύλητος που έχει ανακαλυφθεί ως σήμερα, η αλήθεια είναι πως συλήθηκε δύο φορές από τυμβωρύχους λίγους μήνες μετά την ταφή. Δεν κατάφεραν όμως να προχωρήσουν στον κύριο θάλαμο κι έτσι αποχώρησαν με φτωχή λεία. Ο τάφος στην πορεία χάθηκε κάτω από μπάζα, για να ανακαλυφθεί το 1922. Τότε ο μύθος του Τουταγχαμών ξεπέρασε σε μέγεθος και την πυραμίδα του Χέοπα, κι ας συγκαταλεγόταν η τελευταία στα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου.

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΑΣ. Η δύναμη του νεαρού φαραώ στην αγορά φάνηκε από την πρώτη στιγμή. Oι «Times» του Λονδίνου πλήρωσαν 5.000 στερλίνες για να έχουν αποκλειστική πρόσβαση στην ανασκαφή και να παρουσιάσουν τα 5.398 αντικείμενα που βρέθηκαν στον τάφο:  ανάμεσά τους, την ολόχρυση σαρκοφάγο, τη νεκρική μάσκα, τους θρόνους, τα τόξα, τα σανδάλια, τα μουσικά όργανα, το εγχειρίδιο από μετεωρίτη, όλα αυτά που οι αρχαιολόγοι χρειάστηκαν περίπου 10 χρόνια για να καταλογογραφήσουν. Λίγους μήνες αργότερα ξεκίνησε ο θρύλος που ήθελε όσους είχαν εμπλακεί στην ανασκαφή να πλήττονται από τη θανάσιμη κατάρα του.

Tα πρώτα ταξίδια στο εξωτερικό άρχισαν να αυξάνουν το ενδιαφέρον του παγκόσμιου κοινού προς τον γεμάτο χρυσό και μυστήριο εξωτικό κόσμο του άγνωστου εν πολλοίς, ως την ανακάλυψη του τάφου του, φαραώ. Το πρώτο του διαβατήριο ο Τουταγχαμών το έβγαλε το 1961 για 18 πόλεις των ΗΠΑ και έξι του Καναδά έχοντας στις αποσκευές του μόλις 34 αντικείμενα. Η διαδρομή διήρκεσε έξι χρόνια. Ακολούθησαν το Τόκιο και το Παρίσι – όπου 1,2 εκατομμύριο επισκέπτες έσπευσαν στο Λούβρο το 1967, με αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί «η έκθεση του αιώνα» από πλευράς προσέλευσης κοινού. Τη στιγμή που ο φαραώ και ο θησαυρός του πήραν βίζα για δεύτερη φορά για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το 1976, άρχισε και η πραγματική βασιλεία με όρους οικονομίας. Δεν είχε καμία σημασία αν ο αστέρας της αιγυπτιακής αρχαιολογίας ταξίδεψε στα αμπάρια ενός πλοίου-ψυγείου για την τροφοδοσία του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού, καθώς οι αρμόδιες αρχές δεν ήθελαν να διακινδυνεύσουν το ενδεχόμενο αεροπειρατείας ή συντριβής του αεροσκάφους.

Το πέρασμά του από καθεμία από τις έξι πόλεις-σταθμούς της έκθεσης επί δυόμισι χρόνια ενίσχυε την τοπική οικονομία, καθώς οι επισκέπτες μόνο στη Νέα Υόρκη ξεπέρασαν τα 8 εκατομμύρια. Τα αναμνηστικά πλημμύρισαν την αγορά – κυκλοφόρησαν από μπλουζάκια με τη νεκρική μάσκα του φαραώ έως υπνόσακοι στο σχήμα της σαρκοφάγου του – και ο Τουταγχαμών αναδεικνυόταν ένα από τα πλέον ταχέως αναπτυσσόμενα πολιτιστικά φαινόμενα του 20ού αι. Μιλούσαν για αυτόν από την Ελίζαμπεθ Τέιλορ ως τον Αντι Γουόρχολ αλλά και τον πρόεδρο Νίξον, ενώ ο Στιβ Μάρτιν έκανε μεγάλη επιτυχία με το single «King Tut», το οποίο το 1978 πούλησε 1 εκατομμύριο αντίτυπα.

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ. Για έξι δεκαετίες καμία άλλη έκθεση με αντικείμενα από τον θησαυρό του Τουταγχαμών δεν κατάφερε να σπάσει το ρεκόρ αυτό, ενώ κάθε φορά που η Αίγυπτος ήθελε να ενισχύσει την παρουσία της στον διεθνή χώρο αρκούσε να τοποθετήσει μόνο το όνομά του στον τίτλο μιας έκθεσης για να βγει κερδισμένη σε επίπεδο πολιτιστικής διπλωματίας, επισήμως. Διότι (όχι πάντα) ανεπισήμως εκμεταλλευόταν το brand name Τουταγχαμών για να βγει από τη δύσκολη οικονομική θέση. Οι πρώτες εκθέσεις έγιναν όταν οι αρχαιολογικοί χώροι της κινδύνευαν από πλημμύρες και χρειαζόταν οικονομική ενίσχυση, ενώ και η τρέχουσα εκτός Αιγύπτου έχει ως στόχο τη συγκέντρωση χρημάτων για την ολοκλήρωση του υπό κατασκευήν Μεγάλου Αιγυπτιακού Μουσείου στα περίχωρα του Καΐρου. Οπως δείχνουν οι αριθμοί, ο νεαρός φαραώ τα πάει καλά με το ταμείο: τα εισιτήρια για την έκθεση με 150 αντικείμενα (εκ των οποίων τα 50 βγαίνουν για πρώτη φορά εκτός Αιγύπτου) που φιλοξενείται στο Λονδίνο έχουν γίνει ανάρπαστα, ενώ στο Λούβρο, όπου ήδη παρουσιάστηκε, έσπασε το ρεκόρ του 1967 με 1,3 εκατομμύριο επισκέπτες. Η ζήτηση δε είναι τόσο μεγάλη που το 2014 δημιουργήθηκε και περιοδεύουσα έκθεση με 1.000 αντίγραφα των αντικειμένων του τάφου με την υπογραφή γερμανικής εταιρείας.