Το τραγούδι των Σειρήνων για τη στρατηγική αυτονομία

Για περισσότερο από έναν χρόνο, ο πόλεμος προστατευτισμού του Ντόναλντ Τραμπ ενάντια στην Κίνα – και η ευρύτερη χρήση των δασμών για την προώθηση των γεωπολιτικών στόχων – δημιούργησε ανησυχία για το μέλλον του παγκόσμιου εμπορίου. Αλλά οι δασμοί είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου του οικονομικού εθνικισμού.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν βρήκαν κανένα σύμμαχο στην επιθετική χρήση των δασμών. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, υπάρχει μικρή πίεση για την υιοθέτηση παρόμοιων μέτρων, επειδή πολλές εταιρείες παράγουν σε παγκόσμιο επίπεδο, ακόμα και εκείνες που δεν εξαρτώνται από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Και στις ανεπτυγμένες οικονομίες, σημαντικοί κλάδοι που αγωνίστηκαν να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό των εισαγωγών στο παρελθόν – όπως οι βιομηχανίες ένδυσης και χάλυβα – έχουν πλέον προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Αυτό εξηγεί γιατί οι ηγέτες των επιχειρήσεων των ΗΠΑ αντιτάχθηκαν σε μεγάλο βαθμό στους δασμούς Τραμπ. Επομένως, φαίνεται απίθανο ότι η χρήση των δασμών θα εξαπλωθεί πέρα από τη διαμάχη ΗΠΑ – Κίνας.

Ωστόσο, ο κίνδυνος οικονομικού εθνικισμού εκτείνεται πέρα από τις ΗΠΑ και την Κίνα για να συμπεριλάβει και το μεγαλύτερο εμπορικό μπλοκ στον κόσμο, την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η δημιουργία της ΕΕ βασίστηκε στην πεποίθηση ότι η αλληλεξάρτηση θα καθιστούσε μια σύγκρουση λιγότερο πιθανή. Δεν υπήρχε ισχυρή οικονομική λογική στην ένωση της Γαλλίας και της βιομηχανίας άνθρακα και χάλυβα στη Γερμανία. Αλλά η πολιτική λογική ήταν ξεκάθαρη: με αυτούς τους ζωτικούς τομείς υπό μια κοινή αρχή, θα ήταν ουσιαστικά αδύνατο και για τις δύο πλευρές να σχεδιάσουν πόλεμο εναντίον του άλλου. Πιο πρόσφατα ωστόσο η Ευρώπη φαίνεται να λαμβάνει διαφορετική στάση, τουλάχιστον σε σχέση με τις άλλες μεγάλες δυνάμεις. Αυτή η μετατόπιση αποτελεί παράδειγμα μιας πρόσφατης έκθεσης του think-tank της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία κάλεσε την Ευρώπη να επιδιώξει περισσότερη «στρατηγική αυτονομία».

Ωστόσο ένας οικονομικός εθνικισμός – είτε με τη μορφή μιας επιδότησης είτε ως μια προσπάθεια να γίνει αυτάρκης μια χώρα ή ένα μπλοκ χωρών σε ορισμένες τεχνολογίες – θα κάνει πολύ περισσότερο κακό παρά καλό.

Ο Daniel Gros είναι διευθυντής του Centre for European Policy Studies