«Αμπασκάλ: λιγότερο Φράνκο, περισσότερο Σαλβίνι»

Ο Χαβιέρ Θέρκας θεωρεί πως το ισπανικό ακροδεξικό κόμμα Vox «γεννήθηκε από την καταλανική εξέγερση. Ο εθνικισμός φέρνει εθνικισμό, η βία φέρνει βία». Ενας από τους διασημότερους σύγχρονους συγγραφείς, ο Θέρκας, στα βιβλία του ασχολείται πολύ με την ιστορία της χώρας του, όπως στο περίφημο «Στρατιώτες της Σαλαμίνας» (εκδ. Πατάκη). Μίλησε χθες στην ιταλική εφημερίδα Corriere dela Sera και τόνισε πως «όποια κι αν είναι τα αποτελέσματα μέσα μου αρνούμαι τη βία της Ακροδεξιάς. Διότι ο ακροδεξιός Αμπασκάλ είναι παλιός. Δηλαδή μιλάει για παλιά πράγματα: για ταυρομαχίες, για κυνήγι, για τον Φράνκο. Ο ιταλός ακροδεξιός Ματέο Σαλβίνι είναι πιο έξυπνος – άρα και πιο επικίνδυνος – από τον Αμπασκάλ, που τον θεωρεί δάσκαλό του. Μαθαίνει από εκείνον ότι η στάση που θα του φέρει περισσότερους υποστηρικτές είναι εναντίον της μετανάστευσης, εναντίον της Ευρώπης και υπέρ του κράτους και του έθνους».

Αρκετό καιρό πριν από τις εκλογές είχε αποκλείσει το ενδεχόμενο να προσπαθήσουν οι καταλανοί αυτονομιστές να μποϊκοτάρουν τις χθεσινές κάλπες. Πώς ήταν τόσο σίγουρος; «Διότι θα ήταν καταστροφή για εκείνους: εάν προσπαθούσαν να εμποδίσουν ή να δημιουργήσουν προβλήματα στην ψηφοφορία, θα έχαναν τη σημαία της δημοκρατίας που υψώνουν. Ακόμα και εάν δημοκρατία είναι η άρνηση. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ είπε: οι επόμενοι φασίστες θα είναι οι αντι-φασίστες. Αυτό συμβαίνει στην Καταλωνία. Οι αποσχιστές είναι επιθετικοί, μερικές φορές βίαιοι, αλλά στο όνομα του αντι-φασισμού. Δυστυχώς είδαμε πολλή βία στη Βαρκελώνη. Η ανοχή στη βία είναι επικίνδυνη και πολλοί πολιτικοί αρνήθηκαν να την καταδικάσουν. Συνελήφθησαν με εκρηκτικά ένοπλοι εξτρεμιστές που σκόπευαν να καταλάβουν το Κοινοβούλιο της Βαρκελώνης και οι αποσχιστές ηγέτες τούς χαρακτήρισαν αθώους».

Υπάρχει ο κίνδυνος να επαναληφθεί το παράδειγμα των Βάσκων; Να γεννηθεί μια καταλανική ΕΤΑ; «Δεν το πιστεύω. Νομίζω ότι η “διαδικασία”, η απόπειρα απόσχισης, έχει τελειώσει. Οι ηγέτες του κινήματος κατάλαβαν ότι εάν επιμείνουν καταλήγουν στη φυλακή και χάνουν τα λεφτά της αυτονομίας, που τους ενδιαφέρουν. Αυτό το κλίμα έντασης δεν μπορεί να κρατήσει για πάντα. Εχουμε δύο δρόμους μπροστά μας. Ο πρώτος είναι μια αργή επιστροφή στην κανονικότητα, στον διάλογο και τη συνύπαρξη. Ο δεύτερος είναι ο “μαύρος κύκνος”. Το αναπάντεχο».  Παράδειγμα; «Ο πωλητής φρούτων που αυτοπυρπολείται και προκαλεί την εξέγερση στην Τυνησία, τη μητέρα της αραβικής άνοιξης. Το τέλειο αναπάντεχο, ακριβώς επειδή ήταν απρόβλεπτο. Ομως ελπίζω και πιστεύω πως δεν θα συμβεί».

Καταλανοί άσκησαν βία σε άλλους Καταλανούς που πήγαν να ακούσουν την ομιλία του βασιλιά στη Βαρκελώνη πέντε ημέρες πριν από τις εκλογές. «Γιατί ο αρχηγός του κράτους να μην πάει στην Καταλωνία; Οι αποσχιστές φωνάζουν: Els carrers seran sempre nostres, οι δρόμοι θα είναι πάντα δικοί μας. Ομως αυτό μπορεί να είναι φασιστικό σύνθημα. Οι δρόμοι ανήκουν σε όλους. Ακόμα και στον βασιλιά, ο οποίος σε μια συνταγματική μοναρχία εκπροσωπεί τη δημοκρατία». Ομως και οι αποσχιστές βρίσκονται στην κυβέρνηση λόγω της δημοκρατικής ψήφου. «Η Καταλωνία στην πραγματικότητα είναι κλεπτοκρατία. Η διαφορά είναι τεράστια. Δεν το λέω εγώ, το λένε τα δικαστήρια. Οι αποσχιστές μιλούν για πατρίδα προκειμένου να συνεχίσουν να κλέβουν».

Υπάρχει, βέβαια, η καταλανική ταυτότητα. «Δεν υπάρχουν Καταλανοί. Δεν είναι ο ένας ίδιος με τον άλλο. Οπως δεν υπάρχουν Ισπανοί. Δεν πιστεύω σε εθνικές ταυτότητες. Η ατομικότητα και η έλλειψη αίσθησης του κράτους δεν αρκούν για να φτιάξουν έναν λαό». Ποια μπορεί να είναι η λύση; «Το να διαλύεις κάτι είναι εύκολο. Το αντίθετο είναι δύσκολο. Και η καταλανική κοινωνία είναι πλέον διχασμένη. Ομως πιστεύω πως το χειρότερο πέρασε μια και οι αποσχιστές κατάλαβαν πως το σχέδιό τους δεν μπορεί να έχει επιτυχία. Και ξέρετε πού οφείλεται αυτό; Στους Mossos, στους καταλάνους αστυνομικούς. Αυτούς τους 18.000 άνδρες που παρέμειναν πιστοί στον όρκο τους, ενάντια σε εκείνους που τον παραβίασαν. Συμπεριφέρθηκαν όπως οι στρατηγοί που έμειναν πιστοί στη Δημοκρατία πολεμώντας τον Φράνκο. Ο ήρωας του νέου βιβλίου μου Terra Alta είναι ένας εξ αυτών. Είναι ο καταλανός αστυνομικός που πυροβόλησε τους ισλαμιστές τρομοκράτες μετά την επίθεση στη Ράμπλας».

Στην Ισπανία οι αναφορές στον εμφύλιο πόλεμο είναι συχνές. «Πρόκειται όμως για μια ιστορική πλάνη. Είναι λάθος μύθος να εμφανίζεται ο εμφύλιος πόλεμος ως αντιπαράθεση μεταξύ Μαδρίτης και Καταλωνίας. Είναι λάθος να εμφανίζεται η Βαρκελώνη ως επαναστατική πόλη και η Μαδρίτη ως έδρα της κεντρικής εξουσίας. Οι Μαδριλένοι πολέμησαν σαν λιοντάρια εναντίον του Φράνκο και μάλιστα υπό γερμανικούς βομβαρδισμούς. Ηταν οι τελευταίοι που παραδόθηκαν και οι πρώτοι που ξεσηκώθηκαν εναντίον της δικτατορίας το 1956. Ακόμα και ο αθλητικός μύθος της αντι-φρανκικής Μπάρτσα είναι απάτη. Μέχρι τη δεκαετία του ’70, η Μπάρτσα – της οποίας είμαι οπαδός αν και πλέον λιγότερο αφού δεν παίζει ο αγαπημένος μου ποδοσφαιριστής Τσάβι – δεν ήταν λιγότερη φρανκική από τη Ρεάλ Μαδρίτης. Ισως, μάλιστα, ήταν περισσότερο».

Βρισκόμαστε μπροστά στη μεγάλη νίκη του αρχηγού του Vox Σαντιάγο Αμπασκάλ, που ουσιαστικά δημιούργησε την ισπανική Ακροδεξιά. Είναι φρανκικός; «Φυσικά και όχι. Η Ιστορία ποτέ δεν επιστρέφει στις ίδιες φόρμες. Ο Αμπασκάλ, όπως ο Σαλβίνι, ο Τραμπ, η Μαρίν Λεπέν, το Brexit είναι η ισπανική εκδοχή της αντίδρασης στη μεγάλη κρίση του 2008. Η κρίση του 1929 είχε δημιουργήσει ή ενισχύσει τον φασισμό. Η κρίση του 2008 δημιούργησε ή ενίσχυσε τον εθνικιστικό λαϊκισμό. Που αποτελεί τη μεταμοντέρνα μάσκα του φασισμού». Τι κοινό έχουν οι λαϊκιστές του σήμερα με τους φασίστες του παρελθόντος; «Την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να βρούμε απλές λύσεις σε περίπλοκα ερωτήματα. Την πίστη στον ισχυρό, χαρισματικό άνδρα. Την έλλειψη εμπιστοσύνης προς τη δημοκρατία. Το αφήγημα σύμφωνα με το οποίο δεν υπάρχει Δεξιά ή Αριστερά. Την ξενοφοβία. Και την ιδέα  πως για όλα φταίνε οι άλλοι».

Πώς είναι ο Αμπασκάλ ως άνθρωπος; «Μυστήριο. Ενας Βάσκος μεγαλωμένος στη μάχη εναντίον της ETA. Κάποτε, τύποι σαν κι αυτόν ανήκαν στο Λαϊκό Κόμμα. Ομως σήμερα η ισπανική Δεξιά έχει διχασθεί». Στην Αριστερά υπάρχει η διαμάχη μεταξύ Πέδρο Σάντσεθ και Πάμπλο Ιγκλέσιας. Υπάρχει περίπτωση κάποτε να κυβερνήσουν μαζί; «Οι Σοσιαλιστές δεν μπορούν να συγκυβερνήσουν με εκείνους που πιστεύουν ότι υπάρχουν σήμερα πολιτικοί κρατούμενοι στην Ισπανία. Είναι σαν να λένε πως δεν είμαστε δημοκρατία». Τον Ιγκλέσιας τον θεωρεί «καλό παίκτη». Τον Σάντσεθ; «Καλύτερο από τον Θαπατέρο, αλλά κάνει μπλόφες. Είναι πιο προετοιμασμένος, γνωρίζει τα οικονομικά θέματα, έχει πολιτικό ένστικτο. Ομως έπρεπε να έχει επιζητήσει μια συμφωνία στο Κοινοβούλιο. Εκανε λάθος που ζήτησε νέες εκλογές. Και θα το πληρώσει». Ηταν λάθος η εκταφή του Φράνκο πριν από τις εκλογές; «Μα είναι δυνατόν; Εάν όχι τώρα, πότε; Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί δεν συνέβη νωρίτερα. Η Ισπανία άντεξε για πολύ καιρό ένα μαυσωλείο προς τιμήν ενός δικτάτορα».