Για μια εργάσιμη εβδομάδα τεσσάρων ημερών

Το μέλλον σημαίνει λιγότερες ώρες εργασίας. Το ισχυρίζονται όλο και περισσότεροι ειδικοί τα τελευταία χρόνια. Σχεδόν κάθε εβδομάδα μια νέα εταιρεία κάπου στον κόσμο ανακοινώνει πως δοκιμάζει ή εφαρμόζει την εργάσιμη εβδομάδα των τεσσάρων ημερών. Στις ΗΠΑ έχει δοκιμαστεί ήδη ακόμα και σε κρατικές υπηρεσίες, στη Βρετανία βρίσκεται μέσα στις εξαγγελίες του Εργατικού Κόμματος, ενώ ένα πρόσφατο μεγάλο πείραμα στην Ιαπωνία στέφθηκε με μεγάλη επιτυχία. Αλλωστε ήταν ο Τζον Μέιναρντ Κέινς εκείνος που είχε προβλέψει πως το 2030 θα έπρεπε να εργαζόμαστε 15 ώρες την εβδομάδα. Λες;

«Το πενθήμερο, όπως το γνωρίζουμε σήμερα, είναι ένα κοινωνικό και ιστορικό κατασκεύασμα» παρατηρεί ο Ουίλ Στροντζ, διευθυντής του think tank Autonomy. «Παρότι εμφανίζεται ως μια σχεδόν φυσιολογική κατανομή του χρόνου, η πραγματικότητα είναι πως η πενθήμερη εργάσιμη εβδομάδα και το Σαββατοκύριακο της ανάπαυσης ήταν το αποτέλεσμα του αγώνα των εργατικών κινημάτων τον 19ο και τον 20ό αιώνα, που ήθελαν να βάλουν όρια στην εκβιομηχάνιση που τα σάρωσε όλα». Τα αμερικανικά συνδικάτα κέρδισαν το Σαββατοκύριακο, τα συνδικάτα στην Αυστραλία κέρδισαν το καθημερινό οκτάωρο και οι πιέσεις των συνδικάτων στη Βρετανία είχαν ως αποτέλεσμα να γίνει κανόνας η διήμερη ξεκούραση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι εποχές αλλάζουν. Μήπως βρισκόμαστε σε τέλος εποχής; Αρκετές μικρές επιχειρήσεις έχουν ήδη υιοθετήσει την εργάσιμη εβδομάδα των τεσσάρων ημερών. Τα αποτελέσματα μιας πρόσφατης δοκιμής στα γραφεία της Microsoft στην Ιαπωνία δείχνουν πως μπορεί να είναι αποδοτική πρακτική ακόμα και για μεγάλες επιχειρήσεις. Το πρόγραμμα με τίτλο «Πρόκληση για επιλογές στην εργασιακή ζωή» εγκαινιάστηκε το καλοκαίρι στα γραφεία πoυ έκλειναν κάθε Παρασκευή του Αυγούστου, δίνοντας σε όλους τους εργαζομένους άλλη μία ημέρα ρεπό κάθε εβδομάδα.

Τα αποτελέσματα ήταν ελπιδοφόρα: ενώ ο όγκος του χρόνου που περνούσαν οι εργαζόμενοι στη δουλειά μειώθηκε κατά 20%, η παραγωγικότητα – που υπολογίζεται με πωλήσεις ανά εργαζόμενο – αυξήθηκε σχεδόν κατά 40% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο πέρυσι. Εκτός από το ότι μειώθηκαν οι εργάσιμες ώρες, οι διευθυντές προέτρεψαν τους εργαζομένους να περιορίσουν τον χρόνο που περνούσαν σε συσκέψεις και στο να απαντούν mails. Ενας από τους λόγους που δόθηκε για την αύξηση της παραγωγικότητας είναι ότι οι εργαζόμενοι ξέροντας ότι έχουν λιγότερο χρόνο για να κάνουν τη δουλειά τους κατέληξαν να περνούν λιγότερο χρόνο σε συναντήσεις και συσκέψεις. Οι συσκέψεις προτάθηκε να μην ξεπερνούν τα 30 λεπτά, ενώ η χρήση διαδικτυακών εφαρμογών για μηνύματα προκειμένου να λύνονται απορίες περιόρισε και άλλο τον χρόνο των συσκέψεων.

Η αργία δεν επηρέασε τον αριθμό των ημερών της ετήσιας άδειάς τους ούτε έγινε οποιαδήποτε μείωση στον μισθό τους. Οι επιπτώσεις έγιναν έντονα αισθητές. Ανω του 90% των 2.280 εργαζομένων στη Microsoft της Ιαπωνίας δήλωσαν ότι τους επηρέασαν σημαντικά τα νέα μέτρα. Δεν είναι μόνο η παραγωγικότητα που ανέβηκε, αλλά μειώθηκαν και κατά 25,4% οι ημέρες κατά τις οποίες οι εργαζόμενοι δήλωσαν ασθένεια και ήταν απόντες. Η μία λιγότερη εργάσιμη ημέρα την εβδομάδα συνέβαλε επίσης στο να γίνουν οικονομίες και σε άλλους τομείς, όπως στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας που μειώθηκε κατά 23%.

Η πρωτοβουλία ήρθε την κατάλληλη στιγμή. Η Ιαπωνία αντιμετωπίζει εδώ και καιρό μια ζοφερή – και σε κάποιες περιπτώσεις μοιραία – κουλτούρα υπερκόπωσης. Το πρόβλημα είναι τόσο σοβαρό, ώστε η χώρα διαμόρφωσε και έναν όρο για να το περιγράφει: «καρόσι» σημαίνει θάνατος από υπερκόπωση που προέρχεται από ασθένειες που συνδέονται με το υπερβολικό άγχος ή την έντονη κατάθλιψη.

Το θέμα προσείλκυσε το διεθνές ενδιαφέρον το 2015, όταν εργαζόμενος στον ιαπωνικό διαφημιστικό γίγαντα Dentsu αυτοκτόνησε ανήμερα τα Χριστούγεννα. Οπως έγινε γνωστό, ο αυτόχειρας εργαζόταν πολλές ώρες καθημερινά. Δύο χρόνια αργότερα, δημοσιογράφος μεγάλου τηλεοπτικού δικτύου πέθανε κι αυτός αφότου είχε εργασθεί συνεχόμενα πολλές ώρες. Τον μήνα πριν από τον θάνατό της η δημοσιογράφος είχε συμπληρώσει 159 ώρες υπερωριών.

Αυτό οδήγησε τις εταιρείες να αρχίσουν να αναζητούν λύσεις. Κάποιες εταιρείες έχουν αρχίσει να προσφέρουν στους εργαζομένους μεγαλύτερη ευελιξία και η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει μια καμπάνια με τίτλο «Premium Παρασκευή» που ενθαρρύνει τους εργαζομένους να φεύγουν νωρίτερα από τη δουλειά κάθε τελευταία Παρασκευή του μήνα. Η Microsoft λέει ότι θα διεξαγάγει άλλο ένα πείραμα στην Ιαπωνία φέτος. Σκοπεύει να ζητήσει από τους εργαζομένους να βρουν νέα μέτρα για να βελτιώσουν την ισορροπία μεταξύ δουλειάς και ζωής, ενώ θα ζητηθεί και από άλλες εταιρείες να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία.

Η εβδομάδα των τεσσάρων ημερών μπορεί να ακούγεται παράξενη σήμερα, όπως κάποτε ακουγόταν το πενθήμερο. Το εάν μπορεί να εφαρμοσθεί σε εθνικό επίπεδο υπάρχει περίπτωση να το δούμε σύντομα. Μόλις τον Σεπτέμβριο ο σκιώδης υπουργός Εργασίας της αξιωματικής αντιπολίτευσης στη Βρετανία Τζον ΜακΝτόνελ υποσχέθηκε ότι θα προχωρήσει σε μια τέτοια απόφαση, χωρίς να μειωθεί καθόλου ο μισθός των εργαζομένων. Οπως είπε: «Πρέπει να εργαζόμαστε για να ζούμε, όχι να ζούμε για να εργαζόμαστε. Οι άνθρωποι στη χώρα μας έχουν από τα μεγαλύτερα ωράρια στην Ευρώπη».