Το τέλος του νεοφιλελευθερισμού και η αναγέννηση της ιστορίας

Για 40 χρόνια οι ελίτ σε πλούσιες και φτωχές χώρες υποσχέθηκαν ότι οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές θα οδηγούσαν σε ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη και ότι τα οφέλη θα μοιράζονταν έτσι ώστε όλοι, συμπεριλαμβανομένων και των φτωχότερων, να έχουν μια καλύτερη ζωή. Τώρα που υπάρχουν περισσότερα στοιχεία για το τι τελικά έγινε, δεν θα έπρεπε να προκαλεί εντύπωση που η εμπιστοσύνη στις ελίτ και η εμπιστοσύνη στη δημοκρατία έχουν καταρρεύσει.

Η αξιοπιστία της πίστης του νεοφιλελευθερισμού στις ελεύθερες αγορές ως του πιο σίγουρου δρόμου προς την κοινή ευημερία βρίσκεται στην Εντατική σήμερα. Και έτσι πρέπει να είναι. Η ταυτόχρονη υποχώρηση της εμπιστοσύνης στον νεοφιλελευθερισμό και στη δημοκρατία δεν είναι σύμπτωση ή απλή συσχέτιση. Ο νεοφιλελευθερισμός έχει υπονομεύσει τη δημοκρατία για 40 χρόνια. Η μορφή της παγκοσμιοποίησης που προδιαγράφεται από τον νεοφιλελευθερισμό έκανε άτομα και ολόκληρες κοινωνίες να μην μπορούν να ελέγξουν ένα σημαντικό μέρος του δικού τους πεπρωμένου, όπως εξήγησε τόσο σαφώς ο Ντάνι Ρόντρικ του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και όπως υποστηρίζω στα πρόσφατα βιβλία μου. Οι επιπτώσεις της απελευθέρωσης της κεφαλαιαγοράς ήταν ιδιαίτερα κακές: Εάν ένας κορυφαίος υποψήφιος για την προεδρία σε μια αναδυόμενη αγορά έχανε την εύνοια της Wall Street, οι τράπεζες θα έβγαζαν τα χρήματά τους από τη χώρα. Οι ψηφοφόροι έρχονται αντιμέτωποι με το δίλημμα: Ενδώστε στη Wall Street ή αντιμετωπίστε μια σοβαρή οικονομική κρίση. Είναι σαν η Wall Street να έχει περισσότερη πολιτική δύναμη απ’ ό,τι οι πολίτες της χώρας. Ακόμη και σε πλούσιες χώρες έλεγαν στους απλούς πολίτες: «Δεν μπορείτε να ακολουθήσετε τις πολιτικές που θέλετε» – είτε πρόκειται για κοινωνική προστασία, αξιοπρεπείς μισθούς, προοδευτική φορολογία ή καλά οργανωμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα – «γιατί η χώρα θα χάσει την ανταγωνιστικότητά της, οι θέσεις εργασίας θα εξαφανιστούν και θα υποστείτε τις συνέπειες». Στις πλούσιες και φτωχές χώρες οι ελίτ υποσχέθηκαν ότι οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές θα οδηγούσαν σε ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη και ότι οφέλη θα είχαν και οι φτωχότεροι.

Ο μόνος τρόπος να προχωρήσουμε, ο μόνος τρόπος για να σώσουμε τον πλανήτη μας και τον πολιτισμό μας, είναι μια αναγέννηση της ιστορίας. Πρέπει να αναζωογονήσουμε τον Διαφωτισμό και να υπενθυμίσουμε εκ νέου τις δεσμεύσεις του για ελευθερία, σεβασμό στη γνώση και δημοκρατία.

Ο Τζόζεφ Στίγκλιτς είναι κάτοχος Νομπέλ Οικονομικών, καθηγητής στο Columbia University και επικεφαλής οικονομολόγος στο Roosevelt Institute