Σπάζοντας μερικά δόντια{CR} της σοβιετικής αρκούδας

Στις 9 Νοεμβρίου του 1989, ο Λεχ Βαλέσα, ο συνιδρυτής του ιστορικού συνδικάτου Αλληλεγγύη, βρισκόταν στη Βαρσοβία. Επρόκειτο, όπως αφηγείται στη γαλλική «Libération», να συναντηθεί με τη δυτικογερμανική κυβέρνηση, «παρότι δεν ήμουν ακόμα τότε εκπρόσωπος του πολωνικού κράτους. Ηταν εκεί ο καγκελάριος Χέλμουτ Κολ, ο αντικαγκελάριος Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ και άλλοι υπουργοί. Μπήκα φουριόζος στην αίθουσα, όλα τα μέλη της γερμανικής αντιπροσωπείας ήταν καθισμένα. Τους ρώτησα: “Είστε έτοιμοι, κύριοι; Γιατί από στιγμή σε στιγμή το Τείχος του Βερολίνου θα πέσει. Από στιγμή σε στιγμή, η Σοβιετική Ενωση θα καταρρεύσει. Είστε έτοιμοι για αυτό;». Ο Γκένσερ πήρε βαθιά ανάσα και απάντησε: “Πολύ θα θέλαμε να είχαμε τέτοια προβλήματα, αλλά αυτό δεν είναι κάτι που θα συμβεί όσο ζούμε εμείς. Ψηλά δέντρα θα έχουν φυτρώσει πάνω στα μνήματά μας πριν γίνει πραγματικότητα” Και εντούτοις αναγκάστηκαν να διακόψουν την επίσημη επίσκεψή τους στην Πολωνία και να επιστρέψουν, γιατί το Τείχος του Βερολίνου είχε πράγματι πέσει!».

Μη βιαστείτε όμως να βγάλετε συμπεράσματα, επισημαίνει ο τιμημένος με Νομπέλ Ειρήνης (το 1983) Λεχ Βαλέσα, ηγέτης του αντικομμουνιστικού μετώπου στην Πολωνία και αρχιτέκτονας της ειρηνικής δημοκρατικής μετάβασης της χώρας: «Ο Γκένσερ ήταν ένας από τους λαμπρότερους διανοούμενους της εποχής του. Ο συλλογισμός του ήταν βασισμένος πάνω στα ιστορικά βιβλία. Είχε μετρήσει τα όπλα και τους πυραύλους στη σοβιετική και τη δυτική πλευρά. Ολοι όσοι σκέπτονταν με τον ίδιο τρόπο, συμπεριλαμβανομένων των Αμερικανών, ήταν βέβαιοι πως μόνο ένας πυρηνικός πόλεμος θα άλλαζε τα δεδομένα στην Ευρώπη. Η δική μας μέθοδος υπολογισμού ήταν διαφορετική. Είχαμε τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β’. Οι Σοβιετικοί ήταν παγιδευμένοι στον πόλεμο στο Αφγανιστάν και η οικονομική τους κατάσταση ήταν ελεεινή. Πρωτίστως, άλλαζαν υπερβολικά συχνά ηγέτη. Υπήρξε, μέσα σε ένα πολύ σύντομο διάστημα [1982-1985] ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ, ο Αντρόποφ, ο Τσερνένκο και ο Γκορμπατσόφ. Ολοι τους συνετέλεσαν στην αποσταθεροποίηση του συστήματος. Στην Πολωνία καταλάβαμε πως είχαμε εκεί ένα παράθυρο ευκαιρίας. Μια ευκαιρία που ίσως να μην παρουσιαζόταν ξανά. Ασφαλώς, το Τείχος του Βερολίνου το έριξαν οι ίδιοι οι Γερμανοί, προηγουμένως όμως μπορούμε να πούμε πως οι Πολωνοί είχαν σπάσει μερικά από τα δόντια της σοβιετικής αρκούδας».

Τι έκαναν η Πολωνία και η Solidarnosc ώστε να αποδυναμώσουν τη σοβιετική αρκούδα; «Το μόνο που χρειάστηκε να κάνουμε ήταν να αλλάξουμε την ατμόσφαιρα. Να τραντάξουμε το πνεύμα του πολωνικού λαού αρχικά, ώστε να δημιουργήσουμε ένα κλίμα που θα κινητοποιούσε όλους όσοι ενδιαφέρονταν για την ελευθερία. Επρεπε λοιπόν να οργανώσουμε διαδηλώσεις, να δημιουργήσουμε οργανώσεις… Αλλα έθνη ακολούθησαν το παράδειγμά μας, έτσι καταφέραμε να ταρακουνήσουμε την Ευρώπη ολόκληρη και ίσως, λιγάκι, τον κόσμο. Για να σταματήσουν αυτές τις διαδηλώσεις, έπρεπε να ανοίξουν πυρ εναντίον 10 εκατομμυρίων ανθρώπων, ήταν αδύνατον! Αρκεί μια μικρή σπίθα και ένα μόνο σπίρτο για να πάρει φωτιά μια ολόκληρη πόλη».

Τριάντα χρόνια μετά, ο πρώην πρόεδρος της Πολωνίας (1990-1995), ο οποίος έχει αφιερωθεί από χρόνια στο ίδρυμά του και στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αλληλεγγύης, θεωρεί πως «ο αγώνας μας έβαλε τέλος σε μια εποχή διχασμών στην Ευρώπη και στον κόσμο. Επέτρεψε την έλευση μιας νέας εποχής, που επαφίεται στην πληροφορία και στην παγκοσμιοποίηση. Βρισκόμαστε όμως τώρα μπροστά στον τοίχο, έχουμε εξαντλήσει τα όρια της ανάπτυξης. Πρέπει να φανταστούμε ένα νέο οικονομικό σύστημα, να αλλάξουμε τις δομές που δεν είναι πλέον κατάλληλες, όπως το ΝΑΤΟ και ο ΟΗΕ, και να βρούμε μια λύση στον λαϊκισμό και στα κρατικά ψέματα. Πρέπει να βελτιώσουμε τη δημοκρατία!».