Οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες στο μικροσκόπιο

Με τις έρευνες για τον καρκίνο να κινούνται πλέον ταχύτατα, ο επόμενος επιστημονικός «λαβύρινθος» για τους ερευνητές σε διεθνές επίπεδο έχει πάρει ήδη μορφή: νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Σκλήρυνση κατά πλάκας, νόσος Πάρκινσον, νόσος Αλτσχάιμερ…

Στον αγώνα αυτόν, οι έλληνες ερευνητές ανά τον κόσμο έχουν κεντρικό ρόλο, οι περισσότεροι έχοντας ξεκινήσει από ελληνικά πανεπιστήμια και στη συνέχεια διαπρέποντας στο εξωτερικό. Στην πλειονότητά τους δε, χωρίς ως σήμερα να έχουν διακόψει τις σχέσεις τους με την Ελλάδα και την επιστημονική κοινότητά της.

Στο εργαστήριο του Δημήτρη Δάβαλου στο Τμήμα Νευροεπιστημών του Cleveland Clinic Lerner Research Institute των ΗΠΑ η έρευνα που γίνεται σήμερα είναι υψηλής επιστημονικής αξίας και στοχεύει στον εντοπισμό των πραγματικών «εχθρών» του οργανισμού μας, όταν οι «φύλακές» του (το ανοσοποιητικό μας δηλαδή σύστημα) χάνουν τον προσανατολισμό τους.

Το εργαστήριο μελετάει τους νευροανοσοποιητικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν την κανονική λειτουργία του εγκεφάλου και τη δομική του ακεραιότητα. Τα μέλη της ομάδας του ενδιαφέρονται μάλιστα ιδιαίτερα για τα περίφημα «μικρογλοία» (ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου μας που ελέγχουν την άμυνα του κεντρικού νευρικού συστήματος και καθοδηγούν την υγιή ανάπτυξή του).

Θεραπευτικές παρεμβάσεις. Σκοπός του ίδιου και των επιστημόνων που εργάζονται στο εργαστήριό του είναι να προσδιορίσουν νέους στόχους θεραπευτικής παρέμβασης για νευρολογικές ασθένειες.

Πώς ξεκίνησε; Από το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου ένα απόγευμα άκουσε μια εμπνευσμένη διάλεξη ενός φημισμένου έλληνα καθηγητή και ερευνητή, κάτι που τον ενέπνευσε για να τον επισκεφθεί στη συνέχεια στις ΗΠΑ και να ξεκινήσει ένα ταξίδι που συνεχίζεται ως σήμερα με σειρά επιστημονικών ανακαλύψεων. Μια πορεία άλλωστε που ακολουθούν ως σήμερα και πολλοί ακόμα έλληνες φοιτητές. Κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών του χρόνων πραγματοποίησε την πρώτη «in vivo μελέτη απεικόνισης μικρογλοίας», με προηγμένες τεχνολογίες μικροσκοπίας που επέτρεψαν την παρακολούθηση της συμπεριφοράς μεμονωμένων κυττάρων στο εσωτερικό του εγκεφάλου ποντικών σε πραγματικό χρόνο.

Τα ευρήματα αμφισβήτησαν τις προηγούμενες απόψεις σχετικά με τον ρόλο των συγκεκριμένων κυττάρων στον εγκέφαλο και ενέπνευσαν πολυάριθμες νέες μελέτες στο αντικείμενο αυτό.

Τα τελευταία χρόνια ο Δ. Δάβαλος συνδυάζει τεχνικές απεικόνισης με μοριακές, κυτταρικές και γενετικές προσεγγίσεις για τη μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ αιμοφόρων αγγείων, νευρώνων και μικρογλοιών, προσπαθώντας να καταλάβει το πώς οι λειτουργικές και δομικές σχέσεις τους μεταβάλλονται σε φυσιολογικές ή παθολογικές καταστάσεις.

Ερευνα. Πρόσφατα ο ίδιος και η ομάδα του έλαβαν μια επιχορήγηση ύψους 2,4 εκατ. δολαρίων από το Εθνικό Ινστιτούτο Νευρολογικών Διαταραχών και Εγκεφαλικού Επεισοδίου των ΗΠΑ, για την έρευνά τους στα πρώιμα στάδια της σκλήρυνσης κατά πλάκας.

Ο ίδιος εκτιμά ότι εργάστηκε σε αυτή την έρευνα για περισσότερα από τρία χρόνια και αναφέρει ότι οι επιστήμονες γνωρίζουν ήδη πολλά για την ασθένεια αυτή, με την προέλευσή της όμως να παραμένει ένα μεγάλο ερωτηματικό.

Οπως εξηγεί ο Δ. Δάβαλος, ζούμε σε μια εποχή που μπορούμε να δώσουμε μεγάλους αγώνες μέσω της επιστημονικής έρευνας και ήδη βέβαια πολλές ασθένειες της εποχής μας έχουν υποχωρήσει, ενώ το προσδόκιμο της ζωής των ανθρώπων έχει αυξηθεί. Τονίζει ακόμα τη μεγάλη αξία της χρηματοδότησης της επιστημονικής έρευνας, με ένα εύρωστο σύστημα που θα στηρίζει τους ερευνητές ανά τον κόσμο.

Γλωσσάρι
Νευροανοσολογία
Ο επιστημονικός τομέας ο οποίος συνδέει τις νευροεπιστήμες με την ανοσολογία και η μελέτη των αλληλεπιδράσεων των δύο πολύπλοκων συστημάτων κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης των σχετικών παθολογιών.

Σκλήρυνση κατά πλάκας
Μια χρόνια αυτοάνοση νόσος η οποία προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα και πιο συγκεκριμένα τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.

Τι λέει η «νέα γενιά»
Εύη Παούρη
Τα τελευταία χρόνια το πεδίο της νευροανοσολογίας, δηλαδή της μελέτης των αλληλεπιδράσεων μεταξύ του ανοσοποιητικού και του νευρικού συστήματος, έχει μαγνητίσει το επιστημονικό ενδιαφέρον. Στο εργαστήριό μας χρησιμοποιούμε σε συνδυασμό τεχνικές μοριακής και κυτταρικής βιολογίας με γενετικά και φαρμακευτικά μοντέλα ασθενειών σε διαγονιδιακά ποντίκια και παρακολουθούμε με μεθόδους προηγμένης μικροσκοπίας δυναμικές αλλαγές μέσα στον εγκέφαλό τους σε πραγματικό χρόνο.
Η Εύη Παούρη είναι διδακτορική ερευνήτρια

Nozha Borjini
Η ομάδα μας επικεντρώνεται στη μελέτη της παθογένεσης της σκλήρυνσης κατά πλάκας και στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων για την αντιμετώπιση αυτής της αυτοάνοσης νόσου. Οι υπάρχουσες θεραπευτικές αγωγές έναντι της νόσου σήμερα λειτουργούν κυρίως μέσω της καταστολής της ανοσοποιητικής δραστηριότητας εντός του εγκεφάλου, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να προστατεύονται μεν από τα συμπτώματα της νόσου, όμως κάποιοι από αυτούς να καθίστανται επιρρεπείς σε ευκαιριακές εγκεφαλικές λοιμώξεις, που ενίοτε έχουν θανατηφόρες συνέπειες. Στόχος της έρευνάς μας είναι να αποκωδικοποιήσουμε τους συγκεκριμένους μηχανισμούς.
Η Nozha Borjini είναι διδακτορική ερευνήτρια