Περισσότερο σοσιαλισμό, παρακαλώ!

Περίεργη χώρα η Χιλή. Τη μια εμφανίζεται ως πρότυπο, ακόμη και για την Ελλάδα, με μια ανάπτυξη που θα ζήλευε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα. Και την άλλη εκτοξεύεται στα πρωτοσέλιδα εξαιτίας μιας εξέγερσης που έχει ήδη αφήσει πίσω της 15 πτώματα και δεν λέει να κοπάσει. Τι συμβαίνει; Μήπως είναι αχάριστοι οι Χιλιανοί απέναντί στον πρόεδρό τους, έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο, που μόλις πρόσφατα χαρακτήρισε τη Χώρα μια «ενάρετη όαση»; Τι θέλουν δηλαδή, να γίνουν κι αυτοί δισεκατομμυριούχοι;

Οχι, το πρόβλημα δεν είναι με τους Χιλιανούς, αλλά με τους δυτικούς αναλυτές. Ή, τέλος πάντων, με τους περισσότερους από αυτούς. Που εξακολουθούν να θεωρούν ότι ο δείκτης της ανάπτυξης αποτυπώνει την πραγματική εικόνα μιας χώρας. Που πιστεύουν πραγματικά ότι το νεοφιλελεύθερο δόγμα των «Chicago boys», το οποίο άρχισε να εφαρμόζεται στη δικτατορία του Πινοτσέτ και δεν αμφισβητήθηκε έκτοτε ποτέ, ακόμη κι από τη σοσιαλιστική κυβέρνηση της Μισέλ Μπατσελέτ, μπορεί μακροπρόθεσμα να οδηγήσει στην ευημερία.

Δεν μπορεί. Η ανάπτυξη της Χιλής έφτασε πέρυσι το 4% και φέτος αναμένεται να αγγίξει το 2,5%. Την ίδια στιγμή, όμως, οι εισοδηματικές  ανισότητες στη χώρα είναι πάνω από 65% μεγαλύτερες από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Και ο δείκτης GINI, που μετρά αυτό ακριβώς το φαινόμενο, είναι ένας από τους χειρότερους στον οργανισμό: 0,46%. Σύμφωνα με το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την ανάπτυξη, το 1% των Χιλιανών κατείχε το 2017 το 33% του εθνικού πλούτου. Ανάμεσα σε αυτούς και ο πρόεδρος Πινιέρα, που η προσωπική του περιουσία υπολογίζεται στα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ.

Ακόμη και οι «Financial Times» αναγνωρίζουν ότι η αιτία των ταραχών στο Σαντιάγο και τις άλλες πόλεις είναι η ανισότητα. Και η αίσθηση ότι οι μισθοί δεν ακολουθούν την αύξηση του κόστους διαβίωσης. «Δεν ξεσηκωθήκαμε για 30 πέσος, αλλά για 30 χρόνια» είναι ένα από τα συνθήματα των διαδηλωτών. Ενας αναλυτής μάλιστα από το Σαντιάγο που μίλησε στην εφημερίδα, ο Εουχένιο Τιρόνι, συγκρίνει τις ταραχές που ξέσπασαν εκεί πριν από μια εβδομάδα με το κίνημα των «κίτρινων γιλέκων» που αναστάτωσε πέρυσι τη Γαλλία λόγω της αύξησης στις τιμές των καυσίμων που αποφάσισε ο Εμανουέλ Μακρόν.

Δεν είναι όμως μόνο η Χιλή. Τον τελευταίο καιρό γίνονται διαδηλώσεις σε πολλές ακόμη αναπτυσσόμενες χώρες: τον Ισημερινό, τον Λίβανο, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, τη Ζιμπάμπουε, το Σουδάν, την Αϊτή, το Ιράκ, τη Σαουδική Αραβία, την Ινδία. Το πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον κάθε χώρας είναι διαφορετικό, αλλά η αιτία της αναταραχής είναι η ίδια: η λιτότητα, οι αυξήσεις των τιμών, οι περικοπές υπηρεσιών και επιδομάτων. Wallet issues, όπως γράφουν οι «New York Times». Η διαπίστωση δηλαδή ότι το πορτοφόλι αδειάζει ήδη από τις αρχές του μήνα.

«Οι διαδηλώσεις αυτές απηχούν αυτό που γίνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες» λέει ο Βαλί Νασρ, ειδικός για τα μεσανατολικά, που πρόσφατα παραιτήθηκε από πρύτανης του Johns Hopkins School of Advanced International Studies στη Ουάσιγκτον. «Σε χώρες όπου οι εκλογές παίζουν αποφασιστικό ρόλο, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Βρετανία, η αντίδραση για την παλιά πολιτική τάξη έχει οδηγήσει σε λαϊκιστικά, εθνικιστικά και ξενόφοβα αποτελέσματα στις κάλπες. Σε άλλες χώρες, όπου ο λαός δεν έχει φωνή, ξεσπούν μαζικές και βίαιες ταραχές».

Να λοιπόν ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα σε κομβικής σημασίας γεγονότα που έχουν λάβει χώρα στη Δύση, όπως η εκλογή Τραμπ και η απόφαση του δημοψηφίσματος για το Brexit, και σε αυθόρμητα, ανοργάνωτα και συνήθως ακέφαλα ξεσπάσματα που παρατηρούνται τους τελευταίους μήνες σε όλο και περισσότερες χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου: η αδυναμία του καπιταλισμού να ακούσει, να κατανοήσει και να διορθωθεί. Και η προσπάθειά του να πείσει τις κοινωνίες ότι η ανεργία και οι ανισότητες είναι κάτι «φυσιολογικό», αναμενόμενο, ενδεχομένως και παραγωγικό.

Είναι αλήθεια ότι κάθε τόσο οι ηγέτες παίρνουν πίσω τις αποφάσεις που προκαλούν κατακραυγή. Ο πρόεδρος της Χιλής ανακάλεσε την αύξηση της τιμής των εισιτηρίων και ανακοίνωσε αύξηση του κατώτατου μισθού. Ο πρόεδρος του Λιβάνου πήρε πίσω την αύξηση της χρέωσης στο What’s App. Ακόμη κι ο Μακρόν έκανε «παραχωρήσεις» στα «κίτρινα γιλέκα», που δεν είναι τίποτα βέβαια μπροστά στις φοροαπαλλαγές που χάρισε στους πλούσιους.

Αλλά το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Κι αν δεν λυθεί, επισημαίνει ο γάλλος οικονομολόγος Ζαν-Πολ Φιτουσί σε μια συνέντευξη που έδωσε αυτή την εβδομάδα στη «Repubblica», θα ξεσπάσει μια πραγματική επανάσταση. Πώς θα λυθεί; Μα με ισχυρές δόσεις σοσιαλισμού, φυσικά.

H ανεργία, υπενθυμίζει ο «γκουρού» της Sciences Po, είναι αποφασιστικής σημασίας για τη διατήρηση της δομής του καπιταλισμού, αν δεν αποτελεί ακριβώς τον κινητήρα της. Και αυτό επειδή καθιστά τους εργαζομένους λιγότερο ισχυρούς απέναντι στους επιχειρηματίες. Το μερίδιο των μισθών των πρώτων μειώνεται, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το μερίδιο του κέρδους των τελευταίων. Μέχρι τη «φιλελεύθερη επανάσταση» του Ρίγκαν και της Θάτσερ, ο καπιταλισμός κάθε τόσο υποχρεωνόταν να διορθωθεί. Αλλά τώρα μοιάζει να έχει χάσει την ισορροπία του. Τις προάλλες, η γαλλική οικονομική εφημερίδα «Echos» είχε δύο μεγάλους τίτλους. Ο ένας πληροφορούσε ότι ο Μπερνάρ Αρνό αύξησε την προσωπική του περιουσία κατά 30 δισεκατομμύρια. Και ο άλλος έβρισκε σκανδαλώδες ότι αυξήθηκε κατά 1% ο προϋπολογισμός της κοινωνικής πρόνοιας.