«Ηταν προσβολή προς τη δημοκρατία μας»

«Μια ιστορική βαρβαρότητα έφτασε στο τέλος της» δήλωσε ο Μπαλτάσαρ Γκαρθόν, ο ισπανός πρώην δικαστής που θέλησε να ερευνήσει τα εγκλήματα του Φράνκο. «Η σύγχρονη Ισπανία είναι το προϊόν της συγχώρεσης, αλλά δεν μπορεί να είναι το προϊόν της λήθης. Το να αποτίνεται δημόσιος φόρος τιμής σε έναν δικτάτορα ήταν κάτι περισσότερο από αναχρονισμός. Ηταν μια προσβολή προς τη δημοκρατία μας» επεσήμανε ο σοσιαλιστής υπηρεσιακός πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ. «Η απομάκρυνση της σορού του δικτάτορα από την Κοιλάδα των Πεσόντων σηματοδοτεί την πρώτη φορά που το βιογραφικό και συμβολικό ταξίδι του… αναγκάζεται να υπακούσει μια εντολή από μια δημοκρατική κοινωνία» σχολίασε ο Εμίλιο Σίλβα, πρόεδρος της Ενωσης για την Ιστορική Μνήμη. Δεν συμφωνούν όλοι μαζί τους, εντούτοις. Μπορεί να μην ήταν πολλές, αλλά ιαχές του τύπου «Ζήτω ο Φράνκο!» ακούστηκαν και χθες, κατά τη μεταφορά της σορού του Φράνκο από το κρατικό μαυσωλείο όπου ήταν θαμμένος τα τελευταία 44 χρόνια στην Κοιλάδα των Πεσόντων, στο κοιμητήριο του Μινγκορούμπιο – Ελ Πάρδο, όπου και ενταφιάστηκε στον οικογενειακό τάφο, δίπλα στη σύζυγό του.

Ο δικτάτορας Φρανθίσκο Φράνκο, που κυβέρνησε την Ισπανία από το 1939 μέχρι τον θάνατό του, είχε ενταφιαστεί τον Νοέμβριο του 1975 στην Κοιλάδα των Πεσόντων με όλες τις τιμές ενός αρχηγού κράτους. Ηταν ο ίδιος που είχε διατάξει, το 1940, προκειμένου να γιορτάσει την «ένδοξη σταυροφορία» του κατά των «χωρίς Θεό» Δημοκρατικών, την οικοδόμηση αυτού του συγκροτήματος ταφικών μνημείων. Είκοσι χρόνια διήρκεσε η κατασκευή του – από χιλιάδες πολιτικούς κρατουμένους. Στο όνομα μιας υποτιθέμενης «εθνικής συμφιλίωσης» ο Φράνκο είχε επιβάλει τη μεταφορά και τον ενταφιασμό σε αυτόν 30.000 και πλέον θυμάτων του ισπανικού εμφυλίου, Φρανκιστών αλλά και Δημοκρατικών, τους οποίους έβγαλαν από κοιμητήρια και ομαδικούς τάφους χωρίς να ενημερωθούν οι οικογένειές τους.

Ο τάφος του στην Κοιλάδα των Πεσόντων ήταν πάντα στολισμένος με λουλούδια. Λόγω και της αμνηστίας που ψηφίστηκε τo 1977, τα εγκλήματα του φρανκικού καθεστώτος παρέμειναν ατιμώρητα, οι βαθιές πληγές έμειναν ανοιχτές, και η χώρα διχασμένη όσον αφορά το κληροδότημά του. Ο νόμος περί «ιστορικής μνήμης» που ψήφισε το 2007 η σοσιαλιστική κυβέρνηση Θαπατέρο έμεινε ουσιαστικά επί Δεξιάς (2011-2018) κενό γράμμα. Η σοσιαλιστική κυβέρνηση Σάντσεθ όμως κατέστησε προτεραιότητα την εκταφή του Caudillo από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε την εξουσία, τον Ιούνιο του 2018, ώστε να πάψει η Κοιλάδα των Πεσόντων να είναι τόπος εξύμνησης του φρανκισμού. Αρχικά, η επιχείρηση είχε προγραμματιστεί για το καλοκαίρι του 2018, καθυστέρησε ωστόσο λόγω αλλεπάλληλων προσφυγών των απογόνων του δικτάτορα στη Δικαιοσύνη.

Η διαδικασία της εκταφής ξεκίνησε λίγο πριν από τις 11 χθες το πρωί, παρουσία 22 συγγενών του Φράνκο καθώς και της υπουργού Δικαιοσύνης Μαρία Ντολόρες Ντελγάδο, ως μάρτυρα εκ μέρους της κυβέρνησης. Οι ισπανικές τηλεοράσεις παρακολουθούσαν από απόσταση. Λίγο πριν από τις 13.00 το φέρετρο με τα λείψανα του Φράνκο μεταφέρθηκε στους ώμους οκτώ συγγενών του από την επιβλητική βασιλική που έχει σκαφτεί στον βράχο του μαυσωλείου ως τη νεκροφόρα. «Ζήτω η Ισπανία!» φώναζαν. Το φέρετρο στολίστηκε με δάφνινο στεφάνι, ένα υφαντό με τον θυρεό της οικογένειας και πέντε τριαντάφυλλα, σύμβολο της Φάλαγγας. Μεταφέρθηκε με ελικόπτερο στο κοιμητήριο του Ελ Πάρδο, βόρεια της Μαδρίτης: σε κοντινή απόσταση, παρά την κυβερνητική απαγόρευση, είχαν συγκεντρωθεί καμιά 200αριά νοσταλγοί του φρανκισμού. Τη θρησκευτική λειτουργία  τέλεσε ο γιος του πραξικοπηματία (του 1981) Αντόνιο Τεχέρα. Λιγότερο από τρεις εβδομάδες πριν από τις κοινοβουλευτικές εκλογές της 10ης Νοεμβρίου – τις τέταρτες εκλογές σε τέσσερα χρόνια – οι αντίπαλοι του Σάντσεθ, (ακρο)δεξιοί και (ακρο)αριστεροί, έσπευσαν να τον κατηγορήσουν ότι χρησιμοποιεί την εκταφή του από την Κοιλάδα των Πεσόντων σαν προεκλογικό επιχείρημα.