Η πρόληψη το μυστικό για υγιή οστά

Εάν ένας εκ των δύο γονέων σας έχει στο ιστορικό του ένα τουλάχιστον κάταγμα – ιδίως εάν πρόκειται για κάταγμα στο ισχίο -, ίσως να πρέπει να υποβληθείτε σε προληπτικό έλεγχο για οστεοπόρωση νωρίτερα από τις συστάσεις των κατευθυντήριων οδηγιών. Μάλιστα και σύμφωνα με έρευνες, η οστεοπόρωση (σε ποσοστό που αγγίζει το 80%) είναι μια… προίκα που περνά από γενιά σε γενιά.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Οστεοπόρωσης – που εορτάζεται κάθε χρόνο στις 20 Οκτωβρίου – ήρθαν στο φως δεδομένα που αποδεικνύουν ότι οι προειδοποιήσεις των ειδικών είναι κάθε άλλο παρά υπερβολικές όταν παρομοιάζουν τη νόσο με «σιωπηλό κλέφτη».

Ειδικότερα, τη χαρακτηρίζουν σιωπηλή γιατί τα συμπτώματά της συχνά δεν γίνονται αισθητά κατά το πρώτο στάδιο εκδήλωσης της οστεοπόρωσης, αλλά και… κλέφτη καθώς στερεί την υγεία από τα οστά σε εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο.

Σύμφωνα με το Ελληνικό Ιδρυμα Οστεοπόρωσης εκτιμάται ότι περίπου 20 εκατομμύρια γυναίκες στην Ευρώπη υποφέρουν από τη συγκεκριμένη πάθηση, της οποίας κατά κανόνα το πρώτο σύμπτωμα  είναι (δυστυχώς) το κάταγμα.

Αντίστοιχα και όπως προκύπτει από τα νεότερα επιδημιολογικά στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), 200 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως πάσχουν από οστεοπόρωση. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι στη Γηραιά Ηπειρο υπολογίζεται ότι κάθε 30 δευτερόλεπτα σημειώνεται ένα κάταγμα που οφείλεται στο εν λόγω νόσημα.

Σε ό,τι αφορά τη χώρα μας εκτιμάται ότι περίπου 500.000 γυναίκες άνω των 50 ετών πάσχουν από σοβαρή οστεοπόρωση, η οποία συνοδεύεται από κατάγματα της σπονδυλικής στήλης και του ισχίου, ενώ κάθε χρόνο 15.000 άτομα σπάνε το μηριαίο οστό, με αυξημένο κίνδυνο νοσηρότητας και θνητότητας.

Επιπλέον, δύο στους δέκα Ελληνες ηλικίας άνω των 50 ετών έχει ήδη υποστεί οστεοπορωτικά κατάγματα, ενώ το 34% του ίδιου πληθυσμού έχει αυξημένο κίνδυνο να υποστεί οστεοπορωτικό κάταγμα στο άμεσο μέλλον.

Και παρότι η εμμηνόπαυση είναι ο βασικός «ένοχος» για την εκδήλωση της νόσου, υπάρχουν και άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες, μεταξύ των οποίων και ο σωματότυπος. Ειδικότερα, έχει διαπιστωθεί ότι οι μικρόσωμες, αδύνατες και ανοιχτόχρωμες γυναίκες είναι οι πλέον επιρρεπείς, ενώ στη λίστα επίσης συμπεριλαμβάνονται η ύπαρξη διαταραχών του θυρεοειδούς, η λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων αλλά και ο τρόπος ζωής (καθιστική ζωή, διατροφή,  κάπνισμα, κατάχρηση αλκοόλ και καφέ).

Οπως σημειώνουν οι επιστήμονες του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) στις ΗΠΑ οι ασθενείς με οστεοπόρωση διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο να υποστούν κάταγμα ή ακόμη και σπάσιμο οστών. «H  οστεοπόρωση μπορεί να αποδυναμώσει τα οστά σε τέτοιον βαθμό ώστε οι ασθενείς είναι πιθανόν να υποστούν κάταγμα ακόμη και κατά τη διάρκεια ενός βήχα ή προσκρούοντας σε κάτι – π.χ. σε ένα έπιπλο στο σπίτι τους. Επιπλέον, και καθώς μεγαλώνει κανείς, η ανάρρωση είναι πιο δύσκολη και ο πόνος μπορεί να γίνει πιο επίμονος. Η οστεοπόρωση μπορεί να προκαλέσει θραύση των οστών στη σπονδυλική στήλη με αποτέλεσμα να αδυνατούν να κρατήσουν το βάρος του σώματός τους. Αντιστοίχως, τα κατάγματα στο ισχίο είναι ιδιαίτερο σοβαρό πρόβλημα, δεδομένου ότι πολλοί άνθρωποι δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν, με ό,τι αυτό συνεπάγεται».

Πότε πρέπει να γίνεται ο πρώτος έλεγχος;
Σύμφωνα με το CDC, η οστεοπόρωση δείχνει να… προτιμά τις γυναίκες (μία στις τέσσερις γυναίκες άνω των 65 ετών διαγιγνώσκονται με τη νόσο), όμως αυτό δεν σημαίνει ότι οι άντρες δεν νοσούν. Οπως προκύπτει από τα επιδημιολογικά στοιχεία, περίπου το 5% (ένας στους 20) των αντρών άνω των 65 ετών επίσης νοσούν.

Δυστυχώς, όμως, οι περισσότεροι εξ αυτών δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν έως ότου επισκεφτούν τα επείγοντα εξαιτίας ενός κατάγματος ή σπασίματος. Υπό το δεδομένο αυτό, καθίσταται σαφές ότι ο προληπτικός έλεγχος είναι ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς προσφέρει πολύτιμο χρόνο στους ασθενείς να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα απομακρύνοντας τις επιπτώσεις της οστεοπόρωσης.

Ειδικότερα, ο έλεγχος για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης, σύμφωνα πάντα με τις οδηγίες των ειδικών, συστήνεται μετά την εμμηνόπαυση και κυρίως σε γυναίκες άνω των 65 ετών, καθώς και σε άνδρες άνω των 70 ετών. Ωστόσο, όσοι ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου – για παράδειγμα ένας εκ των δύο γονέων να έχει υποστεί κάταγμα ισχίου –  πρέπει να υποβάλλονται νωρίτερα σε εξέταση.

Ειδικότερα οι γυναίκες ακόμη και όταν βρίσκονται σε εμμηνόπαυση ή είναι μετεμμηνοπαυσιακές κάτω των 65 ετών. Σε ό,τι αφορά τους άνδρες ο έλεγχος μπορεί να γίνει όταν κλείσουν τα 50 έτη.

Πώς γίνεται η εξέταση;
Η διαδικασία θυμίζει την ακτινολογική εξέταση, όμως γίνεται σε ειδικά μηχανήματα που ονομάζονται οστικά πυκνόμετρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι διαρκεί περίπου 20 λεπτά και είναι ανώδυνη.

Σύμφωνα με τα διεθνή πρωτόκολλα, η μέτρηση της οστικής μάζας πρέπει να γίνεται σε δύο περιοχές του σώματος – στην οσφυϊκή μοίρα (δηλαδή τη μέση) και στο ισχίο. Οσο για τα αποτελέσματα, οδηγούν κατά κανόνα σε τρεις διαγνώσεις: μπορεί να δείξουν ότι η οστική πυκνότητα είναι φυσιολογική, ότι ο ασθενής πάσχει από οστεοπενία (μια πρόδρομη κατάσταση που δείχνει προδιάθεση για οστεοπόρωση) ή ότι πάσχει από οστεοπόρωση.

Πώς «δυναµώνουν» τα οστά;
Μπορούν αν γίνουν σημαντικά βήματα, όπως σημειώνουν οι ειδικοί του CDC, προς την κατεύθυνση αυτή, δίνοντας παράλληλα ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης για καλύτερα κλινικά αποτελέσματα.

Ακολουθήστε την αγωγή που σας συστήνει ο γιατρός σας και αποφύγετε εκείνα τα φάρμακα που συμβάλλουν στην εμφάνιση και στην επιδείνωση των συμπτωμάτων της νόσου.

Επιμείνετε σε ένα υγιεινό διαιτολόγιο, «πλούσιο σε ασβέστιο και βιταμίνη «D».

Πείτε «ναι» στη φυσική άσκηση, χρησιμοποιώντας ως αντίσταση το βάρος του σώματός σας.

Εάν καπνίζετε, διακόψτε το κάπνισμα.

Περιορίστε την κατανάλωση αλκοόλ.

Η σημαντικότερη εντούτοις συμβολή που δίνουν οι επιστήμονες του CDC είναι «να μην περιμένετε έως ότου προκύψει το κάταγμα. Λάβετε τα απαραίτητα μέτρα ώστε να ενισχύσετε την υγεία των οστών σας – δεν υπάρχει ηλικιακός περιορισμός, ξεκινήστε όσων χρόνων κι αν είστε!

Συμβουλές για να αποφύγετε το κάταγμα
Εκτός από τον προληπτικό έλεγχο και τη φαρμακευτική αγωγή υπάρχουν κάποια πρόσθετα μέτρα που μπορεί να λάβει κανείς ώστε να απομακρύνει τον κίνδυνο πιθανού κατάγματος.
Οι ασκήσεις ισορροπίας και ενδυνάμωσης βελτιώνουν σημαντικά τη στάση του σώματος, με τους ειδικούς να προτείνουν το Tai Chi ως ένα καλό παράδειγμα φυσικής άσκησης.
Η εξέταση των ματιών είναι απαραίτητη και πρέπει να γίνεται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο. Εάν φοράτε διπλοεστιακά γυαλιά ή με προοδευτικούς φακούς, ίσως θα πρέπει να συζητήσετε με τον οφθαλμίατρό σας να σας συνταγογραφήσει γυαλιά μόνον για υπαίθριες δραστηριότητες – π.χ. για το περπάτημα. Και αυτό γιατί οι παραπάνω δύο τύποι μερικές φορές μπορεί να κάνουν τα αντικείμενα να φαίνονται πιο κοντά ή πιο μακριά από ό,τι είναι στην πραγματικότητα.
Είναι σημαντικό το σπίτι να είναι ασφαλές. Απομακρύνετε αντικείμενα στα οποία μπορεί να πέσετε απάνω. Τοποθετήστε ράβδους στήριξης στην μπανιέρα, στην ντουζιέρα και δίπλα στην τουαλέτα αλλά και κάγκελα στη σκάλα. Εξίσου σημαντικός είναι ο καλός φωτισμός.