Συμβολισμοί

Ας είμαστε ειλικρινείς: Ποιος την ήξερε την Ελένη Παπαδάκη; Πριν από μία εβδομάδα το όνομά της ήταν μόνο για τους μυημένους – ηθοποιούς, ιστορικούς, καμιά δεκαριά διανοούμενους και τους θεατές που παρακολούθησαν τις διάφορες παραστάσεις που βασίζονταν στη ζωή και (κυρίως) στον θάνατό της. Οταν ο Δημήτρης Λιγνάδης αποφάσισε να το χαρίσει στο Υπόγειο του Εθνικού Θεάτρου και το ΣΕΗ να διαμαρτυρηθεί, η ιστορία της έγινε μεμιάς δέκα φορές πιο γνωστή. Ξαφνικά ξύπνησαν κοιμισμένα πάθη του Εμφυλίου. Αυξήθηκαν τα κλικ. Και ήταν τόσο κρίμα.

Αν η αντίδραση δεν είχε υπάρξει ποτέ, η Ελένη Παπαδάκη θα ήταν απλά ένα όνομα σε μια εξώπορτα, μια τυπωμένη τοποθεσία πάνω σε ένα εισιτήριο. Τα κλικ θα ήταν λιγότερα και η δολοφονία της από την ΟΠΛΑ τον Δεκέμβριο του 1944 ένα ντεσού, μια ιστορικά ανατριχιαστική λεπτομέρεια, από αυτές που αλλάζουν γρήγορα τη συζήτηση σε κάτι λιγότερο φρικτό. Αυτή η μοίρα τής έπρεπε περισσότερο – η αφάνεια μιας ταμπέλας. Θα ήταν τόσο αθόρυβη όσο η τοποθέτηση της προτομής της στη Σύρο ή ο τάφος της στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών. Αν κανείς δεν αντιδρούσε, αν οι άσχετοι συνέχιζαν να μένουν άσχετοι και οι γνωρίζοντες συνέχιζαν να μένουν γνωρίζοντες, το όνομά της θα είχε επί της ουσίας αποκατασταθεί. Οχι γιατί διάφοροι ιδεοληπτικοί θα σταματούσαν να πιστεύουν πως η Παπαδάκη άξιζε να πεθάνει όπως πέθανε, επειδή ήταν τάχα γερμανοτσολιάς της εποχής της, αλλά γιατί κανείς δεν θα είχε πρόβλημα με την τιμή που της έκανε το Εθνικό. Θα ήταν το μπενταντίν στις ιστορικές πληγές του Εμφυλίου: τέρμα στους νικητές και στους χαμένους, τέρμα στα ηθικά πλεονεκτήματα. Τα θύματα είναι θύματα και η αξία τους δεν μετριέται ανάλογα με την ιδεολογική τους τοποθέτηση.

Ποιος τον ήξερε τον Τζόκερ; Ο κόσμος όλος. Ηταν ο χαμογελαστός εχθρός του Μπάτμαν, ο πιο απολαυστικός κακός των κόμικς. Ηταν ο Τζάρεντ Λέτο, ο Χιθ Λέτζερ και ο Τζακ Νίκολσον. Μετά την εισβολή των αστυνομικών στους κινηματογράφους τίποτα δεν άλλαξε, απλά τον έμαθαν ακόμα περισσότεροι. Η ιστορία του, όμως, δεν έμεινε απλά στην ερμηνεία του Χοακίν Φίνιξ. Εγινε σύμβολο για εκείνους που ψάχνουν απεγνωσμένα να βρουν ένα σημάδι αντι-κανονικότητας της νέας κυβέρνησης, που θα μπορέσει να οξύνει τις γραμμές, να υψώσει τα κατάλληλα πολιτικά διαχωριστικά. Εγινε όμως σύμβολο και για τους άλλους, εκείνους που δεν θέλουν να πιστέψουν πως και οι σημερινοί ένοικοι του Μεγάρου Μαξίμου ξεχνούν καμιά φορά να περάσουν τα πουκάμισά τους από το σίδερο. Ακόμα κι αν κατά βάθος ξέρουν πως ο κινηματογράφος είναι από τα τελευταία μέρη στα οποία πρέπει να εμφανίζεται η Αστυνομία.

Αν η αντίδραση δεν είχε υπάρξει ποτέ, ο απόλυτος αριθμός των κομμένων εισιτηρίων θα ήταν μικρότερος. Πολλοί θα αγνοούσαν πως σε αυτή τη χώρα ισχύουν ακόμα νόμοι του 1937. Θα μπορούσαν, όμως, να δουν την ταινία με την άνεσή τους, χωρίς τις κλεφτές ματιές στην πόρτα, χωρίς χρωματισμένη οπτική. Μακριά από την κομματίλα. Και έτσι, σε μια ήσυχη αίθουσα ενός σινεμά, γεμάτη από διαφορετικούς ανθρώπους που άλλο περίμεναν να δουν κι άλλο έβλεπαν, μπορεί να καταλάβαιναν πως, όπως και στην ιστορία της ανθρωπότητας, έτσι και στον Τζόκερ τα θύματα είναι θύματα. Χωρίς αστερίσκους.