«Joker» – Ρίχτερ. Ενα αταίριαστο κινηματογραφικό ζευγάρι

Θα ήταν παράλειψη να χάσετε την ταινία «Joker» του Τοντ Φίλιπς που πιστεύω ότι παίζεται στους κινηματογράφους. Πρόκειται για δυστοπία που αποδίδει τη σκοτεινή όψη της σημερινής Αμερικής. Η επιλογή του γνωστού «κακού» των comics με πρωταγωνιστή τον Μπάτμαν δεν έχει σχέση με το έργο αυτό, ούτε με την παλιά ερμηνεία του Τζακ Νίκολσον. Εδώ έχουμε να κάνουμε με ψυχοπαθή αποσυνάγωγο που σταδιακά εξελίσσεται σε δολοφόνο.

Ο Χοακίν Φίνιξ που ερμηνεύει τον Joker καταφέρνει να παρασύρει τον θεατή από την αρχική συνάφεια με ένα μονότονο παθολογικό άτομο, σε σχέση συνενοχής σε εγκλήματα που θα διαπράξει καθώς προχωρεί το έργο. Το μυστικό της ταύτισης του θεατή με τον κολασμένο αντιήρωα του έργου είναι η κατάδυση στην ερημιά της ψυχής του. «Δεν έζησα ούτε μια ευτυχισμένη στιγμή» λέει ο ίδιος που είναι διαρκώς θύμα κακομεταχείρισης.

Οταν τελικά σκοτώνει μια παρέα σαδιστών γιάπηδων στον υπόγειο σιδηρόδρομο, ο θεατής παρακολουθεί την πράξη σαν έργο δικαιοσύνης.

Ο Μπάτμαν κάνει μια σύντομη εμφάνιση ως μικρό παιδί με πατέρα, όχι τον αγαθοποιό εκατομμυριούχο, Ουέιν, αλλά έναν σκληρό εκμεταλλευτή των αδυνάτων. Το ενδεχόμενο ο Joker να είναι εξώγαμο τέκνο του προέρχεται από την ερωτική σχέση του εργοδότη Ουέιν με την υπηρέτρια μάνα του.

Η αναζήτηση της αλήθειας είναι μια ακόμα ζωντανή σκηνή της ταινίας που ο δημιουργός αφήνει στην αμφιβολία.

Το απαυδισμένο πρόσωπο του Φίνιξ χωρίς τη μεταμφίεση σε διαβολικό παλιάτσο αποτυπώνει τα σημάδια που άφησε μια απόλυτα εχθρική κοινωνία στο θύμα της.

Το έργο, κατά περίεργο τρόπο, παραπέμπει στον κόσμο των tweets του Ντόναλντ Τραμπ. Η άρνησή του να καταδικάσει την οπλοκατοχή, παρά τις αδιάκοπες επισκέψεις δολοφόνων σε σχολεία και τόπους συναθροίσεων παραπέμπει στα συμφέροντα της American Rifle Association που προστατεύει ο αμερικανός πρόεδρος. Βρισκόμαστε στην επικράτεια του κακού στην ταινία αυτή, με τιμωρό, όχι τον Μπάτμαν, αλλά τον παράφρονα Joker.

Τον καιρό αυτό είδαμε και ταινία του εξαιρετικού εκείνου δημιουργού της «Ζωής των άλλων» Φλόριαν Χένκελ φον Ντόνερμαρκ. Ομορφο έργο για τη σχέση Ανατολικής και Δυτικής Γερμανίας με πρωταγωνιστή τον ζωγράφο Γκέρχαρτ Ρίχτερ. Ξεκίνησε με τον Σοσιαλιστικό Ρεαλισμό και πέρασε από την επαρχία της Δρέσδης στη μητρόπολη του Μονάχου αντιγράφοντας τα δυτικά του πρότυπα.

Το πρώτο του έργο από φλουταρισμένες φωτογραφίες απηχεί τον βρετανό ζωγράφο της Pop Richard Hamilton και το μεταγενέστερο είναι κακέκτυπο του Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού. Ομως τι σχέση μπορεί να έχει ο πολυσυζητημένος Ρίχτερ με τον μεγάλο (Anselm Kiefer) Κίφερ. Αυτός είναι γνήσιο τέκνο της βομβαρδισμένης πατρίδας του και ο προβληματισμός του για την καταστροφή του βιοσυστήματος απηχεί τους τελευταίους προβληματισμούς για την ανθρωπότητα. Ο Joker και ο Κίφερ μάς προειδοποιούν για καταστροφές του κοινωνικού και περιβαλλοντολογικού ιστού οι οποίες έρχονται.

Ο Θάνος Μ. Βερέμης είναι ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ