Οι σουφραζέτες {LF}και τα «γκαϊντούρια»

Ας τους πει όπως νομίζει κανείς. Απόδημους, ομογενείς, διαμένοντες στο εξωτερικό, θύματα της ανέχειας των περασμένων δεκαετιών ή θύματα της τελευταίας κρίσης. Την ονομασία θα μπορούσαμε να τη διαπραγματευτούμε, να επιλέξουμε ανάμεσα στην αποδημία που φέρνει στον νου τον νόστο, την ομογένεια που παραπέμπει στο κοινό μας αίμα, τη γραφειοκρατική ουδετερότητα των διαμενόντων ή την υπενθύμιση πως αυτή ήταν πάντα μια χώρα οικονομικών μεταναστών. Αλλά πώς μπορεί να είναι διαπραγματεύσιμο το εκλογικό τους δικαίωμα; Πώς μπορεί την εποχή της ηλεκτρονικής ψήφου εκείνοι να καταδικάζονται στην αποχή, σε μια μοναδική στο είδος της αναγκαστική αποχή;

Είναι μια αποχή στην οποία δεν εξαναγκάζεται κανένας ευρωπαίος πολίτης. Αλλά και κανένας τούρκος πολίτης από εκείνους που στήνονται στους ουρές των τουρκικών προξενείων στη Γερμανία για να εκλέξουν κυβέρνηση ή πρόεδρο στη μητέρα πατρίδα. Δεν κάνει αυτή η ψήφος την τουρκική δημοκρατία καλύτερη ή πιο ανεκτική από την ελληνική. Κάνει όμως την ελληνική δημοκρατία ελλειμματική. Και την κάνει να παραβιάζει τον ίδιο τον καταστατικό της χάρτη που λέει πως η πολιτεία οφείλει να εξασφαλίσει στους πολίτες της που ζουν στο εξωτερικό τρόπους για να ασκήσουν το δικαίωμά τους.

Η συνταγματική διάταξη κρατάει από το 1974. Αλλά χωρίς κανέναν νόμο να την ενεργοποιεί, τα κόμματα ναύλωναν τη δεκαετία του ’80 αεροπλάνα και βαπόρια για να επιστρέψουν στην Ελλάδα μετανάστες και φοιτητές και να ψηφίσουν. Καμία ψήφος δεν έπρεπε να πάει χαμένη, αλλά αυτή η ψήφος ήταν μια ψήφος με εισιτήριο αλέ ρετούρ, πληρωμένα από τα κόμματα με τα δάνεια που έπαιρναν από τις τράπεζες ή μπορεί και ουδέποτε καταβληθέντα στην κρατική πια Ολυμπιακή. Ολοι αγόραζαν και πουλούσαν με «αέρα» αλλά, όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια, οι συναλλαγές με αυτό το άυλο, επινοημένο νόμισμα είχαν τεράστιο κόστος: κόμματα και αερομεταφορές χρεοκόπησαν για να αποδειχθεί πως η δημοκρατία είναι ακριβή και πως ανάμεσα στα πολλά πολιτεύματα που επινοήθηκαν η δημοκρατία του τσάμπα ήταν, τουλάχιστον τότε, το πιο ουτοπικό.

Η εξέλιξη της τεχνολογίας όμως μπορεί να κάνει τις παλιές ουτοπίες πραγματικότητα. Δεν κοστίζει και πολλά να στέλνει η πολιτεία τα ψηφοδέλτια στους κατοίκους του εξωτερικού με το ταχυδρομείο και εκείνοι να στέλνουν πίσω την ψήφο τους επιστολικά. Κοστίζει ακόμη λιγότερο να ψηφίζει κανείς από τον υπολογιστή του με το πάτημα ενός κουμπιού. Αλλά ο καβγάς δεν γίνεται για τα χρήματα – ο καβγάς δεν γίνεται ποτέ για τα χρήματα σε μια χώρα που δεν ήθελε να μετράει πόσα ξοδεύει και που πορεύτηκε επί δεκαετίες με το επινόημα πως όπου ευημερούν οι αριθμοί, δεν ευημερούν οι άνθρωποι.

Ο καβγάς λοιπόν δεν γίνεται για το «πόσο», γίνεται για το «ποιοι». Να ψηφίζουν όλοι; Να ψηφίζουν κάποιοι; Και αυτοί οι κάποιοι με ποια κριτήρια να ψηφίζουν; Κανονικά θα ήταν πολύ απλό. Θα έπρεπε να ψηφίζουν σε πρεσβείες, προξενεία ή απλώς από το σπίτι τους όσοι μπορούσαν να ψηφίσουν πριν μεταναστεύσουν. Και να ψηφίζουν στην πρεσβεία, το προξενείο ή το σπίτι τους όπως θα ψήφιζαν στην εκλογική τους περιφέρεια. Εκεί, στο ελληνικό χωριό, να μετράει η ψήφος και όχι στην πόλη του εξωτερικού για να προσμετρηθεί με τις υπόλοιπες ψήφους του εξωτερικού σαν ψήφος δεύτερης κατηγορίας. Χωράει ψήφος δεύτερης κατηγορίας την εποχή της αδιαμφισβήτητης αναγνώρισης της καθολικής ψήφου;

Μάλλον δεν χωράει. Αλλά να που τίποτε δεν είναι κανονικό και οι απόδημοι ή ομογενείς ή διαμένοντες στο εξωτερικό ή απλώς οικονομικοί μετανάστες μετατρέπονται άθελά τους σε σύγχρονες σουφραζέτες, χωρίς όμως αγωνιστική διάθεση, αλλά διπλά απογοητευμένοι από μια χώρα που προηγουμένως τους είχε διώξει ή δεν είχε μπορέσει να κρατήσει. Και να που η ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά αυτή τη φορά επαναλαμβάνεται και σαν φάρσα και σαν τραγωδία και σαν στέρηση ενός δικαιώματος: οι μετανάστες – σουφραζέτες εξορίστηκαν, πολλοί πριν καν προλάβουν καλά καλά να μεταναστεύσουν, στη σφαίρα των ανεπιθύμητων ετερόχθονων. Ηταν πριν από διακόσια χρόνια όταν η ελληνική Βουλή διχαζόταν ανάμεσα σε εκείνους που έλεγαν πως η ελληνική διοίκηση θα έπρεπε να στελεχωθεί και από Ελληνες του εξωτερικού, τους ετερόχθονες, και εκείνους που διακήρυσσαν πως τέτοιο δικαίωμα θα έπρεπε να έχουν μόνο οι γηγενείς, οι αυτόχθονες.

Κέρδισαν οι δεύτεροι. Και διακόσια χρόνια από την επανάσταση δεν είναι καθόλου βέβαιο πως θα βρεθούν οι διακόσιες ψήφοι που χρειάζονται για να παρασχεθεί στους μετανάστες το δικαίωμα που τους ανήκει. Διακόσια χρόνια μετά, μπορεί να κερδίσουν ξανά οι αυτόχθονες που σήμερα συμποσούνται στη συριζαϊκή Αριστερά, το κόμμα που σκίζεται για τον «λαό» και το δικαίωμά του να εκφράζεται ελεύθερα και ελεύθερα να παίρνει αποφάσεις, αλλά δεν θέλει ούτε οι εργαζόμενοι να ψηφίζουν για τις απεργίες τους ούτε οι όλοι οι έλληνες πολίτες για τις κυβερνήσεις τους. Και μπορεί να υποθέσει κανείς πως δεν θέλει επειδή αυτή δεν είναι μια ψήφος που ελέγχεται, δεν είναι καπαρωμένη, είναι μια ψήφος που μπορεί να μπερδέψει κόμματα και δημοσκόπους.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται αλλά ποτέ ακριβώς. Γιατί τώρα δεν υπάρχει κάποιος για να υπερασπιστεί τους καταδικασμένους σε σουφραζέτες ετερόχθονες με τον τρόπο του σερ Ρίτσαρντ Τσορτς. Δεν υπάρχει κάποιος που θα ανεβεί στο βήμα της Βουλής, όπως είχε κάνει εκείνος το μακρινό 1843, για να πει μία και μόνο λέξη στους αυτοχθονιστές: «Γκαϊντούρια».