Ο Ερντογάν έχει το βλέμμα στον Πούτιν, όχι στον Τραμπ

Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να δώσει το πράσινο φως – που τώρα φαίνεται να γίνεται κίτρινο – στην Τουρκία για στρατιωτική επιχείρηση στη βόρεια Συρία έχει προκαλέσει κύμα επικρίσεων προς την Ουάσιγκτον: από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έως πολλούς Ρεπουμπλικάνους. Ολοι τονίζουν πως η κίνηση της Αγκυρας θα έχει ως αποτέλεσμα την ενδυνάμωση του Ισλαμικού Κράτους, θα προκαλέσει πολλά θύματα μεταξύ των αμάχων και θα αμαυρώσει πλήρως το γόητρο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή καταστώντας τη χώρα έναν αναξιόπιστο σύμμαχο.

Ομως η Δύση έχει χάσει την επιρροή της στη Συρία τα τελευταία δύο χρόνια και ίσως είναι οι αντιδράσεις της Ρωσίας και του Ιράν, που έχουν δυνάμεις στο συριακό έδαφος, εκείνες που απασοχλούν περισσότερο τον τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν. Αντιδράσεις αποκαλυπτικά για το μακροπρόθεσμο μέλλον του οκτάχρονου εμφύλιου πολέμου στη Συρία. Μέχρι στιγμής τόσο η Μόσχα όσο και η Τεχεράνη προτρέπουν τον Ερντογάν να επιδείξει αυτοσυγκράτηση αλλά βλέπουν και ευκαιρίες στο χάος που δημιούργησε η παρορμητικότητα του Τραμπ.

Κατ’ αρχήν ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν που επιθυμεί να εδραιώσει την επιρροή της Μόσχας σε όλη τη Μέση Ανατολή, βλέπει μια ευκαιρία να εκμεταλλευθεί αυτό που θεωρείται ως προδοσία των Κούρδων από τον Τραμπ. Το μήνυμα προς το Ριάντ είναι σαφές: όταν αρχίζουν τα δύσκολα, οι ΗΠΑ φεύγουν. Αλλά ο Πούτιν θέλει να δει και το τέλος του εμφυλίου πολέμου στη Συρία. Με τις ΗΠΑ εκτός, θα προσπαθήσει να διαμορφώσει τη «συμφωνία του αιώνα» μεταξύ Ερντογάν, συριακής κυβέρνησης και Κούρδων.

Από το 2015 όταν ρωσικά στρατεύματα εγκαταστάθηκαν στη Συρία για να υποστηρίξουν το καθεστώς του Μπασάρ αλ Ασαντ η Μόσχα σταδιακά αναλαμβάνει την πολιτική διαδικασία, αφήνοντας στο περιθώριο τη Δύση. Για παράδειγμα, ανάγκασε τους απεσταλμένους του ΟΗΕ να αποδεχθούν τη διαδικασία της Αστάνα, μια πρόσταση για το μέλλον της Συρίας που έκανε ο Πούτιν ως εναλλακτική του ΟΗΕ, την ώρα που η Ρωσία και ο Ασαντ καταλάμβαναν εδάφη αναγκάζοντας σε υποχώρηση τις αντικαθεστωτικές δυνάμεις. Ομως η διαδικασία της Αστάνα – στην οποία συμμετέχουν το Ιράν, η Τουρκία και η Ρωσία – έχει οδηγήσει στη δημιουργία μιας συριακής συνταγματικής επιτροπής την οποία τώρα στηρίζει και ο ΟΗΕ, μια ιδέα που πρότεινε ο Πούτιν τον Ιανουάριο του 2018. Στόχος η διαμόρφωση ενός νέου Συντάγματος για τη Συρία και η προετοιμασία εκλογών. Στην επιτροπή συμμετέχουν 150 άτομα και είναι μοιρασμένη μεταξύ της κυβέρνησης Ασαντ, της αντιπολίτευσης και της συριακής κοινωνίας. Η πρώτη συνεδρίαση θα γίνει στις 30 Οκτωβρίου στα γραφεία του ΟΗΕ στη Γενεύη.

Κάποιοι Κούρδοι της Συρίας, παρακολουθώντας εδώ και καιρό τα σημάδια εγκατάλειψης από τον Τραμπ, θεωρούν πως η μελλοντική τους ασφάλεια βρίσκεται σε κάποια μορφή συμφιλίωσης με τη Δαμασκό, βασισμένη στην ιδέα μιας ομοσπονδιακής Συρίας. Από την άλλη ο Πούτιν δεν θέλει να προσβάλλει τον Ερντογάν. Η πρότασή του, με την οποία συμφωνεί και ο ιρανός πρόεδρος Χασάν Ροχανί, είναι η αναβίωση της συμφωνίας των Αδάνων που υπέγραψαν Συρία και Τουρκία το 1998. Η συμφωνία αποδέχεται ότι η Τουρκία έχει δικαιολογημένες ανησυχίες για το ΡΚΚ αλλά θεωρεί ότι η λύση είναι οι εγγυήσεις από τη συριακή κυβέρνηση ότι θα ελέγξει το ΡΚΚ. Και τότε θα λήξει και ο εμφύλιος στη Συρία.

Εάν τα καταφέρει ο Πούτιν θα είναι πράγματι η συμφωνία του αιώνα. Αλλιώς θα πρέπει να συμφωνήσει με τον Τραμπ ότι η Μέση Ανατολή δεν φέρνει τίποτα άλλο εκτός από «άμμο και θάνατο».