Τα όρια των συμμαχιών

Το περασμένο Σαββατοκύριακο ξεκίνησε με μια ακόμη διαβεβαίωση προς την Ελλάδα για την πάγια θέση των ΗΠΑ υπέρ του σεβασμού των κυριαρχικών δικαιωμάτων, χωρίς πιο συγκεκριμένες δεσμεύσεις – δημόσια τουλάχιστον – και ολοκληρώθηκε με ένα δημόσιο «πράσινο φως» του αμερικανού Προέδρου προς την Τουρκία να κάνει πράξη τη μεγαλύτερη «προβολή ισχύος» της, ήτοι μια μεγάλης κλίμακας εισβολή στη Βορειοανατολική Συρία. Ισως αυτή η εικόνα να δείχνει με τον καλύτερο τρόπο τα όρια ενός ιδιότυπου γεωπολιτικού there is no alternative που αποτελεί και το μόνο σημείο σύγκλισης των βασικών πόλων του ελληνικού πολιτικού συστήματος.

Τα επιχειρήματα υπέρ αυτού του παγιωμένου πια προσανατολισμού είναι γνωστά. Ταλαντεύονται ανάμεσα στην προβολή προσδοκιών ως άμεσων και βέβαιων ωφελημάτων (συνήθως ως προοπτική υποκατάστασης άλλων χωρών στον ρόλο του «προνομιακού συμμάχου» ή του «προκεχωρημένου φυλακίου») και στον κυνικό ρεαλισμό ότι μια χώρα που χρειάζεται να διαπραγματεύεται με τους δανειστές ακόμη και το ύψος του ΦΠΑ, προφανώς και δεν μπορεί να έχει ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, ιδίως όταν το διεθνές τοπίο δείχνει αλλεργικό στις «αυτόνομες» διαδρομές.

Μόνο που μια πιο προσεκτική ματιά θα έβλεπε ότι ο σύγχρονος κόσμος είναι σε ένα μεταβατικό τοπίο, με τα ρήγματα να πολλαπλασιάζονται όχι μόνο μεταξύ ανταγωνιστικών πόλων αλλά και εντός συμμαχιών – ενίοτε και στο εσωτερικό της ίδιας της υπερδύναμης. Μια τέτοια πραγματικότητα, που εγκυμονεί κινδύνους αλλά μπορεί να αναδείξει νέες ισορροπίες, θα απαιτούσε έναν συνδυασμό ανάμεσα στην εσωτερική ανασυγκρότηση (παράμετρο διαχρονικά πιο καθοριστική από την απλή αναζήτηση εγγυήσεων ασφαλείας) και την αυτοτελή αναζήτηση ενός στρατηγικού ορίζοντα με κριτήριο την ίδια την προοπτική της χώρας σε έναν κόσμο που αλλάζει. Ομως, στην ελληνική δημόσια συζήτηση τείνουμε απλώς να θεωρούμε ακόμη πιο αυτονόητες τις όποιες παγιωμένες κατευθύνσεις αντί να τις υποβάλλουμε στη διαρκή βάσανο της κριτικής. Μόνο που αυτή η επίμονη άρνηση ουσιαστικής συζήτησης αυτών των ζητημάτων ίσως να είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος.