O Βενιζέλος ανακοινώνει {LF}τη στάση πληρωμών

Στο έβδομο μέρος του αφιερώματος για τη χρεοκοπία του 1932 έγινε εκτενής αναφορά στη σφοδρή επίθεση του Π. Τσαλδάρη στον Ελ. Βενιζέλο από το βήμα της Βουλής και στην πρόθεση του αρχηγού του Λαϊκού Κόμματος να αποφύγει οποιαδήποτε μορφή συνεργασίας με τους Φιλελευθέρους. Το όγδοο μέρος επικεντρώνεται στην προσπάθεια Βενιζέλου για την πολυπόθητη εξωτερική βοήθεια και στην ανακοίνωση για αδυναμία της Ελλάδας στην καταβολή των χρεών.

Στις 16 Απρίλιου, ο έλληνας πρωθυπουργός ανακοίνωσε στη Γενεύη, στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Κοινωνίας των Εθνών, την αδυναμία της Ελλάδας καταβολής των χρεών της, και επομένως την επίσημη στάση πληρωμών από την πλευρά της.

Την προηγούμενη ημέρα ο Βενιζέλος είχε κάνει την ύστατη προσπάθεια για την πολυπόθητη εξωτερική βοήθεια. Από το βήμα της Κοινωνίας των Εθνών, ο Βενιζέλος ανέλυσε στους ευρωπαίους ηγέτες τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας και επανέλαβε τα αιτήματα της ελληνικής κυβέρνησης: πενταετή αναστολή των πληρωμών και δάνειο 50.000.000 δολαρίων.

Ομως η οριστική απόφαση της ΚτΕ ήταν αρνητική, καθώς έκρινε πως η Ελλάδα θα μπορούσε να λάβει ετήσια αναστολή των πληρωμών και ταυτόχρονα απέρριπτε την ανάγκη της χώρας για νέο δάνειο.

Ο Βενιζέλος, μετά την επίσημη ανακοίνωσή του για στάση πληρωμών, επιχείρησε να ωραιοποιήσει την κατάσταση, δηλώνοντας από τη Γενεύη τα εξής: «Επεράσαμεν τον Ρουβικώνα και πρέπει να ομολογηθή ότι η Ελλάς ηδυνήθη να τον διέλθη όχι μόνον χωρίς ζημίας, αλλά – δεδομένου του προσωρινού χαρακτήρος της καταστάσεως – με πλεονεκτήματα επιτρέποντα να αντιμετωπίση προοδευτικήν βελτίωσιν εν προσεχεστάτω μέλλοντι, τόσον αμέσως εις την διεθνή χρηματαγοράν, όσον και εμμέσως διά της επανακτήσεως της εμπιστοσύνης της χώρας επί την δραχμήν και της κανονικωτέρας επαναλήψεως των συναλλαγών».

Ο Βενιζέλος επιστρέφει στην Αθήνα. Μέσα σε εξαιρετικά βαρύ κλίμα, ο Βενιζέλος επέστρεψε στις 19 Απριλίου στην Αθήνα. Ολες οι ελπίδες και προσδοκίες του έλληνα πρωθυπουργού είχαν διαψευστεί. Ιδού πώς περιγράφει την επιστροφή του από τη Γενεύη το ρεπορτάζ της εφημερίδας Μακεδονία: «Τας πρωϊνάς ώρας της χθες κατέπλευσεν εις τον Πειραιά το ατμόπλοιον Τόβερις του οποίου επέβαινεν ο κ. Βενιζέλος. Εις τον Πειραιά υποδέχθησαν τον κ. Βενιζέλον τα πλείστα των μελών της κυβερνήσεως. Ο κ. Βενιζέλος ανελθών εις Αθήνας κατηυθύνθη εις την οικίαν του κ. Μιχαλακοπούλου μεθ’ ου συνεζήτησεν εφ’ όλων των εξωτερικών και εσωτερικών ζητημάτων της χώρας (…) Καθ’ α πληροφορούμεθα ο κ. Βενιζέλος επί του ζητήματος των εκλογών και προ των σημερινών συνομιλιών του είχε καταλήξη εις την γνώμην ότι γενικώτεροι λόγοι επιβάλλουν την παραμονήν της κυβερνήσεως εις την αρχήν μέχρι του Σεπτεμβρίου. Ο κ. πρωθυπουργός ετόνισεν εις τας σημερινάς του συνομιλίας ότι αυτός νομίζει ότι δεν δικαιούται να ρίψη τον τόπον εις τον εκλογικόν σάλον καθ’ ην στιγμήν πρόκειται να ολοκληρωθή το οικονομικόν πρόγραμμα της κυβερνήσεως και η γενική προσοχή της κυβερνήσεως και του λαού πρέπει να στραφούν αποκλειστικώς προς αντιμετώπισιν του οικονομικού ζητήματος. Τοσούτω μάλλον, ετόνισεν ο κ. Βενιζέλος, είναι ενδεδειγμένη η παραμονή της παρούσης κυβερνήσεως εις την αρχήν καθ’ όσον πρόκειται να διεξαχθούν εκτάκτως λεπταί συνεννοήσεις μετά των ξένων δανειστών (…)».

Αποχώρηση απο την κυβέρνηση. Στις 21 Απριλίου πραγματοποιήθηκε στο Πολιτικό Γραφείο του πρωθυπουργού σύσκεψη για να συζητηθεί το οικονομικό ζήτημα αλλά και το ζήτημα του χρόνου των εκλογών. Ο Βενιζέλος βρισκόταν νωρίτερα σε μια συνάντηση με το οικονομικό επιτελείο και οικονομικούς παράγοντες της χώρας, όπου συζητήθηκε το ενδεχόμενο εγκαταλείψεως της «χρυσής βάσης» από την Ελλάδα. Μόλις τελείωσε αυτή η σύσκεψη, ο Βενιζέλος μαζί με τους Μαρή και Βουρλούμη μετέβησαν στο Πολιτικό Γραφείο για να συζητήσουν με τους υπόλοιπους υπουργούς το θέμα των εκλογών.

Ο πρωθυπουργός πήρε τον λόγο και δήλωσε «ότι υπάρχει πάντοτε καιρός να συζητηθή το ζήτημα τούτο και να ακουσθούν αι απόψεις των υπουργών μολονότι ο ίδιος έχει εσχηματισμένην γνώμην υπέρ της αναβολής των εκλογών διά τον Σεπτέμβριον». Αμέσως μετά η συζήτηση προχώρησε στα υπόλοιπα θέματα του υπουργικού συμβουλίου, όμως ο Μαρής, όταν πήρε τον λόγο, επανήλθε στο ζήτημα των εκλογών και άρχισε να εκθέτει τους λόγους για τους οποίους πίστευε πως έπρεπε να προκηρυχθούν άμεσα εκλογές. Η συζήτηση άρχισε να γίνεται ιδιαίτερα έντονη, με αποτέλεσμα τη λεκτική αντιπαράθεση του υπουργού με τον Βενιζέλο. Αγανακτισμένος ο πρωθυπουργός και με υψωμένο τον τόνο της φωνής του δήλωσε πως «η απόφασίς του υπέρ της αναβολής των εκλογών διά τον Σεπτέμβριον είναι οριστική και ότι οι όροι του κ. Μαρή δεν πρόκειται να τον επηρεάσουν». Τελειώνοντας τη φράση του, ο Βενιζέλος, εμφανώς εκνευρισμένος, σηκώθηκε από την καρέκλα, αφήνοντας πίσω τον χαρτοφύλακά του και βγήκε από την αίθουσα του υπουργικού συμβουλίου. Επειτα από λίγο αποχώρησε και ο Μαρής.

Μετά το επεισόδιο, το απόγευμα, ο Μαρής απέστειλε επιστολή προς τον Βενιζέλο με την παραίτησή του. Για το περιεχόμενο της επιστολής, η οποία παραδόθηκε στον πρωθυπουργό κατά τη συνεδρίαση της Βουλής, δεν έγινε καμία επίσημη ανακοίνωση από την κυβέρνηση, γνωστοποιήθηκε όμως πως «ο κ. Μαρής ρητώς ετόνιζε την αμετάκλητον απόφασίν του να αποχωρήση της κυβερνήσεως».

Αργά τη νύχτα ο Βενιζέλος επιβεβαίωσε στους πολιτικούς συντάκτες ότι έκανε αποδεκτή την παραίτηση του Μαρή και δήλωσε, μεταξύ άλλων, πως «δεν θα ημπορούσα να αξιώσω από τον κ. Μαρήν και αυτήν την φοράν να παραμείνη εις την κυβέρνησιν, ύστερα από το ζωηρόν επεισόδιον, το οποίον έγινεν εις βάρος του εν πληθούση αιθούση του Υπουργικού Συμβουλίου. Δια το επεισόδιον αυτό ευθύνομαι περισσότερον εγώ.

Εχω όμως το ελαφρυντικόν, ότι ήμην όμως εκνευρισμένος από την προηγηθείσαν σύσκεψιν, διά το νομισματικόν ζήτημα. Ο δε κ. Μαρής έχει εις βάρος του την επιμονήν με την οποίαν επανέφερεν εις το Υπουργικόν Συμβούλιον την πρότασίν του περί επισπεύσεως των εκλογών (…) Συνεφωνήσαμεν πράγματι το πρωί ότι τότε μόνον θα εγεννάτο περίπτωσις επισπεύσεως των εκλογών εάν κατά τας συζητήσεις εν τη Βουλή επί του οικονομικού ζητήματος το Λαΐκόν Κόμμα διετύπωνεν ίδιον οικονομικόν πρόγραμμα άξιον προσοχής, εις αντίθεσιν προς το κυβερνητικόν, οπότε ορθόν θα ήτο να κληθή ο λαός να αποφανθή ποίαν οικονομικήν πολιτικήν προτιμά. Δυστυχώς ο κ. Μαρής επέμεινε και προεκλήθη το επεισόδιον χάρις εις τον επικρατούντα ερεθισμόν. Εις την απάντησίν μου προς τον κ. Μαρήν εκφράζω την ευγνωμοσύνην όχι μόνον της κυβερνήσεως, αλλά και της χώρας ολοκλήρου διά τας μεγάλας υπηρεσίας τας οποίας προσέφερε».

Μετά την παραίτησιν του Μαρή, ο Βενιζέλος παρακάλεσε τον Μιχαλακόπουλο να αναλάβει τη διεύθυνση του υπουργείου Οικονομικών. Ο Μιχαλακόπουλος δεν δέχθηκε, δηλώνοντας πως ο όγκος της εργασίας του στο υπουργείο Εξωτερικών δεν του επέτρεπε και την ανάληψη του υπουργείου Οικονομικών. Μετά την άρνηση του Μιχαλακόπουλου, ο Βενιζέλος δεν προέβη μέχρι αργά τη νύχτα σε κάποια άλλη βολιδοσκόπηση και επιφυλάχθηκε να λάβει την απόφασή του το επόμενο πρωί.

Πράγματι, την επόμενη ημέρα ο Βενιζέλος αποφάσισε να αναθέσει το υπουργείο στον Κ. Βαρβαρέσο, καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και οικονομικό σύμβουλο της Τραπέζης της Ελλάδος. Ο Βαρβαρέσος αποδέχθηκε την πρόταση του Βενιζέλου και ορκίστηκε το μεσημέρι.

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας