Η χαμένη αξιοπιστία {LF}της Αμερικής

Η απόφαση του Λευκού Οίκου να ανάψει το «πράσινο» φως για τη στρατιωτική επιχείρηση της Τουρκίας στη ΒΑ Συρία δεν έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία. Ημασταν προετοιμασμένοι από το τιτίβισμα του αμερικανού προέδρου τον περασμένο Δεκέμβρη. Εξέλιξη που οδήγησε στην παραίτηση του τελευταίου των Μοϊκανών (υπουργού Αμυνας) Τζιμ Μάτις. Υστερα από δέκα μήνες, η αμερικανική προεδρία εκτίθεται εκ νέου. Συνεχίζοντας να χάνει την υπόληψή της και να υπονομεύει την αξιοπιστία των ΗΠΑ διεθνώς. Αυτό είναι το μεγαλύτερο τίμημα που θα κληθεί να καταβάλει η Αμερική σε παγκόσμιο επίπεδο. Από την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή μέχρι την Ασία (Ιαπωνία, Ν. Κορέα, Φιλιππίνες). Με τον κίνδυνο, στην προοπτική μιας δεύτερης τετραετίας εκ μέρους του Ντόναλντ Τραμπ, η ανυποληψία να καταστεί συστατικό στοιχείο της ναυαρχίδας της Δύσης.

Ως προς το σκέλος των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, ανήκω σ’ εκείνους που θεωρούν πως οι ΗΠΑ δεν θα εγκαταλείψουν την προσπάθεια συνεννόησης με την Τουρκία προκειμένου να επιτευχθεί ένα modus vivendi με τη Δύση. Σε διαφορετική περίπτωση, θα πρόκειται για μια γεωπολιτική ήττα πρώτου μεγέθους για τους Αμερικανούς. Με αφορμή τη «ζώνη ασφαλείας» στη Συρία, οι δύο πλευρές προχώρησαν σε εντατικές συνομιλίες. Προφανώς και περιελάμβαναν αμοιβαίες παραχωρήσεις και συμβιβασμούς. Θέτοντας σύνορα, «κόκκινες γραμμές» και αντίβαρα εξισορρόπησης εκ μέρους των ΗΠΑ. Κρατώντας και τους Κούρδους στο παιχνίδι. Η επόμενη ημέρα μας αιφνιδίασε εκ νέου. Στο γεωπολιτικό εργαστήριο της Μέσης Ανατολής, δεν κλείνουμε μέτωπα «όπως όπως και όσο όσο». Με αποφάσεις στρατηγικά κοντόφθαλμες, μπολιασμένες με συναλλακτική προχειρότητα και τριτοκοσμικό λαϊκισμό εσωτερικής κατανάλωσης.

Από την προεδρία Ομπάμα – στο πλαίσιο της γεωπολιτικής εξισορρόπησης εκ μέρους των ΗΠΑ – ξεκίνησε η στρατηγική της ισορροπίας δυνάμεων ανά παγκόσμια περιφέρεια. Προσαρμοσμένη στο διεθνές περιβάλλον μειωμένης μονοπολικότητας αλλά και της πιθανής μετάβασης σ’ έναν μελλοντικά πολυπολικό κόσμο. Ωστε να μειωθεί δραστικά η εξάρτησή της από επιχειρήσεις άμεσου ελέγχου και στρατιωτικών επεμβάσεων. Αντ’ αυτών, η Αμερική προκρίνει και ρίχνει το βάρος της σε μεταβαλλόμενες συμμαχικές σχέσεις με περιφερειακούς δρώντες. Ετσι ώστε να επιτευχθεί και να διατηρηθεί μια νέα ισορροπία δυνάμεων. Συμβατή με τα γεωπολιτικά συμφέροντα των ΗΠΑ.

Στη Μέση Ανατολή, επίτευξη ισορροπίας χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας είναι απλά ανέφικτη. Με ποια όμως δοσολογία που δεν θα ανατρέπει τους συσχετισμούς στη συριακή επικράτεια; Ο Ομπάμα έκανε απότομη στροφή πολιτικής, αφήνοντας πολύ χώρο στη Ρωσία που αναβαθμίστηκε ως εξισορροπιστής στη Συρία. Υποκαθιστώντας σε μεγάλο βαθμό την Αμερική. Ταυτόχρονα, η Τεχεράνη πέρασε «κόκκινες» γεωπολιτικές γραμμές επιρροής που προέβλεπε η συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Η συμφωνία Τραμπ – Ερντογάν – αν δεν εξισορροπηθεί – κινδυνεύει να εξουδετερώσει τα βραχυπρόθεσμα αμερικανικά οφέλη (τοποθετώντας την Τουρκία σε αντιπαράθεση με το Ιράν που παραμένει ο πρώτος στόχος των ΗΠΑ) από το ρίσκο μιας μελλοντικής υπερβολικής εξάρτησης από την Αγκυρα. Τόσο στη Συρία όσο και στο βόρειο Ιράκ.

Και η Ευρώπη; Θα συνεχίσει να αρνείται την ανάληψη επιπλέον καθηκόντων και επιμερισμού βαρών στη Μέση Ανατολή; Παραμένοντας, όπως έχει εύστοχα  αναφέρει ο πρώην γερμανός ΥΠΕΞ Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, «χορτοφάγος σ’ έναν κόσμο σαρκοφάγων»; Ποιοι θα καλύψουν το κενό; Ο τούρκος πρόεδρος χαμογελά, αναμένοντας τον επόμενο γύρo διαπραγμάτευσης.

O Σωτήρης Σέρμπος είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης