«Και πώς να εξηγήσεις την αγάπη;»

Είναι ένα άρθρο που έχει ήδη συμπληρώσει 123 χρόνια ζωής. Ο συντάκτης του το παρέδωσε στη γαλλική εφημερίδα «Le Figaro» στις 24 Μαρτίου 1896. Φοβόταν ότι δεν θα ενδιέφερε τους αναγνώστες, ότι είχε γράψει «ένα από αυτά τα αδιάφορα πράγματα»…

«Γιατί η συνάντηση με έναν χαμένο σκύλο, σε κάποιον από τους ταραγμένους μας δρόμους, μου προκαλεί ένα τέτοιο τράνταγμα στην καρδιά;

Γιατί το θέαμα αυτού του ζώου, που πηγαίνει και έρχεται, οσμιζόμενο τον κόσμο, φοβισμένο, εμφανώς απελπισμένο που δεν βρίσκει τον αφέντη του, μου προκαλεί μία λύπηση τόσο γεμάτη αγωνία, που μια τέτοια συνάντηση μου καταστρέφει εντελώς έναν περίπατο;

Γιατί, μέχρι το βράδυ, μέχρι την επόμενη μέρα, η ανάμνηση αυτού του χαμένου σκύλου με καταδιώκει με ένα είδος απελπισίας, μου επιστρέφει ασταμάτητα με μια σουβλιά αδελφικής συμπόνιας, με την έγνοια να μάθω τι κάνει, πού βρίσκεται, αν τον βρήκαν, αν τρώει, αν δεν τρέμει στη γωνία κάποιου δρόμου;

Γιατί έχω έτσι, στο βάθος της μνήμης μου, μεγάλες λύπες που ξυπνούν καμιά φορά, σκύλους χωρίς αφεντικά, που συνάντησα πριν από δέκα χρόνια, πριν από είκοσι χρόνια, και που έμειναν μέσα μου σαν τον πόνο αυτού του φτωχού πλάσματος που δεν μπορεί να μιλήσει και που η δουλειά του, στις πόλεις μας, δεν μπορεί να το θρέψει;

Γιατί ο πόνος ενός ζώου με αναστατώνει τόσο; Γιατί δεν μπορώ να υπομείνω την ιδέα να υποφέρει ένα ζώο, σε σημείο να ξυπνώ τη νύχτα, τον χειμώνα, για να βεβαιωθώ πως η γάτα μου έχει νερό; Γιατί νιώθω όλα τα ζώα της πλάσης οικείους μου, γιατί η ιδέα τους και μόνο με γεμίζει με έλεος, ανοχή και τρυφερότητα;

Γιατί τα ζώα είναι όλα οικογένειά μου, όπως οι άνθρωποι, όσο και οι άνθρωποι;

Πολλές φορές έχω αναρωτηθεί, και νομίζω πως ούτε η φυσιολογία ούτε η ψυχολογία δεν έχουν ακόμα απαντήσει με τρόπο ικανοποιητικό.

[…]

Ποιος θα το μελετήσει λοιπόν; Ποιος θα πει λοιπόν μέχρι πού πάνε αυτές οι ρίζες στην ύπαρξή μας; Σε ό,τι με αφορά, όταν με ρωτούν, νομίζω πως η αγάπη μου για τα ζώα είναι φτιαγμένη, όπως έλεγα, από την αδυναμία τους να μιλήσουν, να εξηγήσουν τις ανάγκες τους, να δηλώσουν τον πόνο τους. Ενα πλάσμα που υποφέρει και δεν έχει κανένα μέσο να μας δώσει να καταλάβουμε πώς και γιατί υποφέρει, δεν είναι φριχτό, δεν είναι τρομερό; Εξ ου και αυτή η συνεχής επαγρύπνηση όταν βρίσκομαι κοντά σε ένα ζώο, ανησυχώντας μήπως του λείπει κάτι, υπερβάλλοντας ασφαλώς μέσα στο μυαλό μου τον πόνο που μπορεί να νιώθει. Είναι η τροφός πλάι στο παιδί, που πρέπει να καταλάβει και να ανακουφίσει.

Αλλά αυτή η ευσπλαχνία δεν είναι μόνο λύπηση, και πώς να εξηγήσεις την αγάπη; Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, γιατί το ζώο που έχει υγεία, το ζώο που δεν με έχει ανάγκη, παραμένει σε τέτοιο σημείο ο φίλος μου, ο αδελφός μου, μια συντροφιά που επιζητώ, που αγαπώ; Γιατί αυτή η τρυφερότητα μέσα μου, και γιατί σε άλλους η αδιαφορία, ή ακόμα και το μίσος;

[…]

Τα ζώα δεν έχουν ακόμα πατρίδα. Δεν υπάρχουν ακόμα σκύλοι Γερμανοί, σκύλοι Ιταλοί και σκύλοι Γάλλοι. Δεν υπάρχουν παντού παρά μόνο σκύλοι που υποφέρουν όταν τους χτυπούν. Δεν θα μπορούσαμε λοιπόν, από έθνος σε έθνος, να ξεκινήσουμε συμφωνώντας για την αγάπη που οφείλουμε στα ζώα; Από αυτή την οικουμενική αγάπη των ζώων, πέρα από τα σύνορα, ίσως να φτάναμε στην οικουμενική αγάπη των ανθρώπων. Οι σκύλοι όλου του κόσμου αδελφοποιημένοι, να τους χαϊδεύουν παντού με την ίδια τρυφερότητα, να τους αντιμετωπίζουν με βάση τον ίδιο κώδικα δικαιοσύνης, πραγματώνοντας τον ξεχωριστό λαό των ελευθεριακών, εκτός της φιλοπόλεμης και αδελφοκτόνας ιδέας της πατρίδας, δεν είναι αυτό το όνειρο της πορείας προς την πόλη της μελλοντικής ευτυχίας; Σκύλοι διεθνείς που όλοι οι λαοί θα μπορούσαν να αγαπούν και να προστατεύουν, μέσω των οποίων όλοι οι λαοί θα μπορούσαν να κοινωνούν, ω! Θεέ μου!, τι ωραίο παράδειγμα, και πόσο επιθυμητό θα ήταν να ασπαστεί η ανθρωπότητα από σήμερα κιόλας αυτή τη σχολή, με την ελπίδα να την ακούσει να λέει αργότερα στον εαυτό της πως τέτοιοι νόμοι δεν είναι φτιαγμένοι μόνο για τους σκύλους!

[…]».

Εμίλ Ζολά. Αυτό ήταν το όνομα του συντάκτη. Οι φόβοι του δεν επιβεβαιώθηκαν, αργότερα θα δήλωνε πως ήταν το πρώτο άρθρο του στη «Le Figaro» που ξεσήκωσε τέτοιο κύμα συμπάθειας. Μάρτιος του 1896. Κάτι λιγότερο από δύο χρόνια πριν από το θρυλικό «Κατηγορώ!» του, σε μια άλλη εφημερίδα αυτή τη φορά, τη «L’Aurore».

(Γιατί η Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων είναι και η 4η Οκτωβρίου και η 5η, και η 6η, και η 7η, και η 8η και… και…)