Επίσκεψη Πομπέο: μια πρώτη αποτίμηση

Κάνοντας μια αποτίμηση της επίσκεψης του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, θα μπορούσαμε να συγκρατήσουμε έξι βασικά σημεία και να προβούμε σε δύο σημειώσεις για το μέλλον της τουρκικής πολιτικής.

Πρώτον, οι Αμερικανοί τετραπλασίασαν τις επίσημες εγκαταστάσεις τους στην Ελλάδα. Το αν αυτές θα βρίσκονται εντός ή εκτός ελληνικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων δεν έχει σημασία, γιατί ούτως ή άλλως τον επιχειρησιακό έλεγχο θα τον έχουν οι Αμερικανοί.

Δεύτερον, προστέθηκε μια ακόμη εγκατάσταση της Αλεξανδρούπολης που πολύ φοβάμαι πως θα μετατραπεί σε Σούδα 2 με προφανή στόχο τον «από Βορρά κίνδυνο». Η άποψη που λέει ότι η ύπαρξη της αμερικανικής βάσης αναβαθμίζει την περιοχή και αποτρέπει τον τουρκικό κίνδυνο ας θυμηθεί τους Κούρδους της Συρίας και την Κύπρο. Η παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων ή της βρετανικής βάσης δεν απέτρεψε την τουρκική επέμβαση.

Τρίτον, η χώρα γίνεται πιο σημαντική για τους Αμερικανούς αλλά σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά την Τουρκία σε βασικές λειτουργίες και ρόλους όπως εισηγούνταν αμερικανικά think tanks και θριαμβολογούσαν ανταποκριτές μας στην Εσπερία.

Τέταρτον, αμέσως μετά την επίσκεψη Πομπέο και την ιταμή τουρκική πρόκληση στην κυπριακή ΑΟΖ ο πρόεδρος Τραμπ δίνει πράσινο φως στον Ερντογάν για εισβολή στο συριακό Κουρδιστάν. Θέτοντάς το κομψά, οι κυρώσεις εναντίον της έκνομης τουρκικής δραστηριότητας δεν φαίνεται να βρίσκονται ψηλά στις αμερικανικές προτεραιότητες.

Πέμπτον, θεωρώ πάντα θετική την επίσκεψη του ΥΠΕΞ της υπερδύναμης, χωρίς όρους και προϋποθέσεις. Οσον αφορά την αμυντική συμφωνία, τα αμερικανικά οφέλη είναι ορατά, αλλά ακόμη δεν μπορούμε να δούμε τα ελληνικά. Ελπίζω να φανερωθούν στο εγγύς μέλλον. Δεν μπορούμε να πιστέψουμε ότι σκοπός της ελληνικής πλευράς ήταν να αγοράσουμε κάποια μεταχειρισμένα πλοία για το Πολεμικό Ναυτικό  ή να φτιάξουμε κανένα λιμάνι με αμερικανική δαπάνη γιατί τελειώνουν τα ευρωπαϊκά προγράμματα.

Εκτον, η επιλογή της Αλεξανδρούπολης θα μπορούσε να αυξήσει το πολιτικό κεφάλαιο της Ελλάδας στα Νότια Βαλκάνια και να αποτελέσει έναυσμα για στενή αμυντική συνεργασία με τη Βουλγαρία, τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία. Αυτό όμως χρειάζεται σημαντικές πολιτικές πρωτοβουλίες και όχι συμπεριφορά αυστηρού δημοδιδασκάλου του ’50 προς τους γείτονες.

Η επιτυχία της τουρκικής επιχείρησης στη Βόρεια Συρία θα κριθεί από δύο παραμέτρους. Η πρώτη είναι το βάθος της περιοχής στην οποία θα αναπτυχθούν οι τουρκικές δυνάμεις. Η δεύτερη είναι η αποτελεσματικότητα της κουρδικής αντίστασης. Αν οι Τούρκοι καθηλωθούν για παρατεταμένο χρονικό διάστημα στη Ροτζάβα, τότε ο Ασαντ, η Ρωσία και το Ιράν θα έχουν χρόνο και λόγο να επέμβουν περιορίζοντας τις τουρκικές κινήσεις.

Σε περίπτωση επιτυχίας της τουρκικής εισβολής, ο Ερντογάν θα έχει απαλλαγεί από τη σοβαρότερη απειλή ασφαλείας και θα είναι τότε ευκολότερο να βελτιώσει τις σχέσεις του με την Ουάσιγκτον. Με το κουρδικό αγκάθι να έχει αφαιρεθεί, η Τουρκία θα έχει μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο και φοβούμαι ότι οι άξονες με Ισραήλ και Αίγυπτο θα περιστρέφονται στον αέρα. Αλλωστε το δίδαγμα που προσφέρει το τηλεφώνημα Τραμπ προς τον Ερντογάν είναι ότι η προκλητικότητα, κοινώς νταηλίκι, αποδίδει.

Ο Σωτήρης Ρούσσος είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και υπεύθυνος του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών, www.cemmis.edu.gr