Η αποτυχία {LF}του πνεύματος

Είναι μια ιστορία ξεριζωμού και πόνου, μια ιστορία οδύνης και απώλειας – μιας απώλειας που ξεκινάει ένα σπίτι που χάνεται αλλά μπορεί να φτάσει ως την ίδια τη ζωή. Η ιστορία του Μεταναστευτικού είναι όμως και μια ιστορία μη λύσης. Οπου και να κοιτάξει κανείς, σε αυτήν την κρίση που, όπως λέει στις διπλανές σελίδες ο Συνήγορος του Πολίτη, δεν είναι κρίση αλλά μια μόνιμη κατάσταση, ο πόνος και η οδύνη δεν απαλύνονται αλλά διαιωνίζονται. Στην Ελλάδα και την Ιταλία, τη Γαλλία και την Ισπανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αυστραλία οι πρόσφυγες και οι μετανάστες είναι personae non gratae, ανεπιθύμητοι και καταραμένοι ενός χείμαρρου που μπορεί να περιγράφεται με τον πιο ουδέτερο όρο «ροές», αλλά δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως θα συνεχίσει να φουσκώνει.

Στην πραγματικότητα, λένε οι αριθμοί, το πρόβλημα δεν είναι και τόσο πρόβλημα. Είναι δυνατόν μια ευημερούσα ήπειρος αυτού του μεγέθους, όπως είναι η Ευρώπη, να μην μπορεί να υποδεχθεί και να απορροφήσει μια μικρή υποδιαίρεση του πληθυσμού της; Στην Ελλάδα οι πρόσφυγες και οι μετανάστες είναι περίπου 70.000. Κι αυτός ο αριθμός δεν είναι παρά μια μικρή υποδιαίρεση σε σχέση με τον πληθυσμό της και ακόμη μικρότερη υποδιαίρεση είναι οι πρόσφυγες και οι μετανάστες που χτύπησαν την πόρτα της Ιταλίας. Αλλά να που γι’ αυτό το μη πρόβλημα κανένας και πουθενά δεν βρήκε μια λύση που να είναι λύση. Η λύση, ή μάλλον η μη λύση στην Ελλάδα ήταν η Μόρια και οι υπόλοιποι καταυλισμοί στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου.

Ηταν η «ντροπή της Ευρώπης» που στην πραγματικότητα δεν ήταν μικρότερη ντροπή από τη «Ζούγκλα του Καλέ», τον αυτοσχέδιο καταυλισμό που στήθηκε στις γαλλικές ακτές από πρόσφυγες και μετανάστες που ήθελαν αλλά δεν τους επιτρεπόταν να διασχίσουν τη Μάγχη για να φτάσουν στη Βρετανία.

Αυτή ήταν η γαλλική Ειδομένη, μια Ειδομένη ακόμη χειρότερη από την ελληνική: Εξι χιλιάδες άνθρωποι έζησαν από τον Ιανουάριο του 2015 έως τον Οκτώβριο του 2016 μέσα στις λάσπες, δίπλα σε δυο χημικά εργοστάσια και χωρίς στοιχειώδεις υποδομές έως ότου λίγο η τοπική κινητοποίηση και περισσότερο η διεθνής κατακραυγή για τις απάνθρωπες συνθήκες ανάγκασε τη γαλλική κυβέρνηση να διατάξει την εκκένωση του καταυλισμού. Πού πήγαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Οχι πάντως στη Βρετανία. Ούτε μπορούσαν να λιαστούν ασφαλώς στα βόρεια γαλλικά σύνορα, όπως θα έλεγε κάποτε μια ελληνίδα υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής. Αλλά ούτε και να εξαφανιστούν, όπως θα έλεγε και πάλι η ίδια, επειδή τα σύνορα δεν ήταν πια ανοικτά.

Είναι κι αυτό η ιστορία του Μεταναστευτικού. Είναι μια ιστορία συνόρων αλλά και μια ιστορία ευαισθησίας όσο το πρόβλημα που δεν είναι και τόσο πρόβλημα είναι μακριά, όταν αφορά δηλαδή κάποιον άλλον. Είναι κάτι που υπενθυμίζει το γαλλοϊταλικό δράμα που παίχτηκε σε δυο σύνορα. Πρώτα στη Λαμπεντούζα, το ακριτικό νησί της Ιταλίας όπου έβρισκαν στεριά οι θαλασσοδαρμένοι πρόσφυγες και μετανάστες της Μεσογείου. Η Ιταλία χειριζόταν το ζήτημα με τη γνωστή μέθοδο της μη λύσης και η ευαίσθητη Γαλλία διαμαρτυρήθηκε. Αλλά όταν η ιταλική κυβέρνηση είχε τη φαεινή ιδέα να προμηθεύσει με προσωρινά διαβατήρια όσους υποδεχόταν και να τους μεταφέρει με τρένα ως τα γαλλοϊταλικά σύνορα, η γαλλική κυβέρνηση δεν έχασε μόνο την ευαισθησία της, έχασε και την ψυχραιμία της. Αν η Ιταλία προχωρούσε σε μια τέτοια ενέργεια, απείλησαν οι Γάλλοι, η Γαλλία θα έκλεινε τα σύνορά της.

Είναι λοιπόν και μια ιστορία όπου η ευθύνη γίνεται μπαλάκι. Η μη λύση στην Ευρώπη έλεγε αρχικά πως το βάρος έπρεπε να σηκώνουν οι χώρες της πρώτης υποδοχής, δηλαδή όσες είχαν την τύχη να έχουν δίπλα τους την Ασία ή από κάτω τους την Αφρική και όχι από πάνω τους την έρημη Ανταρκτική. Η μη λύση στη συνέχεια έλεγε πως έπρεπε να γίνει κάποιου είδους μοιρασιά, όχι με τον αυθαίρετο τρόπο της Ιταλίας, αλλά με τον πιο οργανωμένο των ποσοστώσεων που θα είχε την υπογραφή της ΕΕ. Τα υπόλοιπα είναι κι αυτά ιστορία: Αυτό που αναγνωρίστηκε στην Ανγκελα Μέρκελ ως «ηθική ηγεσία» προσέκρουσε στο φάντασμα της γερμανικής Ακροδεξιάς και στους φράχτες των χωρών του Βίσεγκραντ σε κάποιες από τις οποίες, όπως στην Ουγγαρία, το Μεταναστευτικό έγινε το βασικό επίδικο των εκλογών αν και εκεί δεν φιλοξενήθηκε μισός μετανάστης.

Τι μένει; Ο θύλακος που έφτιαξε η Ισπανία σε μια ισπανική έκταση της Βόρειας Αφρικής. Ο φράκτης του Ντόναλντ Τραμπ στα σύνορα των ΗΠΑ με το Μεξικό για τον οποίο, αρχικά και εντελώς τραμπικά, απαίτησε να κατασκευαστεί με έξοδα της μεξικανικής κυβέρνησης. Και το νησί Μάνους στην Παπούα – Νέα Γουινέα όπου χιλιάδες αιτούντες άσυλο πέρασαν χρόνια ολόκληρα περιμένοντας να εξεταστεί η αίτησή τους σε συνθήκες που δεν διέφεραν και πολύ από εκείνες της Ντροπής της Ευρώπης ή της Ζούγκλας της Ευρώπης.

Αυτή, μαζί με το νησί Νάουρου, ήταν η μη λύση της Αυστραλίας. Και είναι, όπως και στην περίπτωση της Ελλάδας και της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Γαλλίας και των ΗΠΑ, μια ιστορία αποτυχίας. Μια ιστορία αποτυχίας όχι μόνο της διαχείρισης ενός προβλήματος που μπορεί να μην είναι και τόσο πρόβλημα. Αλλά και του υποθετικά πολύ δυτικού πνεύματος του ουμανισμού.