Τα Δάνεια της Ελλάδας. 200 χρόνια ανάπτυξης και κρίσεων*

Το βιβλίο αυτό έχει ως αντικείμενο την αναλυτική εξιστόρηση του διεθνούς δανεισμού της ελληνικής οικονομίας και της διαπλοκής του δανεισμού με τις διεθνείς σχέσεις και την αναπτυξιακή πορεία της ελληνικής οικονομίας από την εποχή του αγώνα της ανεξαρτησίας ως τις μέρες μας. Σημαντική δικαιολογητική βάση του δημοσίου δανεισμού της χώρας αποτελούσαν διαχρονικά οι αμυντικές της δαπάνες, το συντριπτικό μέρος των οποίων χρηματοδοτήθηκε από αυτόν. Για τον σκοπό αυτό αναλύονται συστηματικά οι αμυντικές δαπάνες της Ελλάδας, και οι οικονομικές, δημοσιονομικές και νομισματικές, εξελίξεις στον τόπο.

Επιμέρους κεφάλαια πραγματεύονται τα δάνεια της ανεξαρτησίας και τις συνέπειές τους, τις προσπάθειες του Καποδίστρια, το δάνειο προς τον Οθωνα και τις εξελίξεις στην οικονομία ως και τον Τρικούπη. Ακολουθεί η πτώχευση του 1893 και οι εξελίξεις υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου, η άνοδος της οικονομίας και η Μικρασιατική Καταστροφή. Στη συνέχεια αναλύονται τα δάνεια του Μεσοπολέμου και η πορεία της οικονομίας προς την πτώχευση του 1932. Σε ειδικό κεφάλαιο εξιστορούνται τα της κατοχής και του κατοχικού δανείου ενώ στη συνέχεια παρουσιάζονται κριτικά οι μεταπολεμικές εξελίξεις ως την κρίση του 2010 και τα Μνημόνια με του δανειστές.

Ο συγγραφέας διαπιστώνει ότι η χώρα εκσυγχρόνισε στη δεκαετία του 1990 τη νομισματική της πολιτική, αλλά όχι και το φορολογικό της σύστημα και τη δημοσιονομική της διαχείριση. Το Δημόσιο, σε συμφωνία με το κυρίαρχο υπερκομματικό υπόδειγμα οικονομικής ανάπτυξης, καθοδηγούσε τη μεγέθυνση στηριζόμενο στον «εύκολο» δημόσιο δανεισμό που ήταν, μετά την εισαγωγή του ευρώ ως συναλλακτικού μέσου, προσιτός και φθηνός.

Συμπερασματικά τα ωφελήματα από αυτή την πολιτική ήταν πολλά. Οι φορολογούμενοι, εξαιρούμενων μισθωτών και συνταξιούχων, δεν πιέζονταν ιδιαίτερα. Το Δημόσιο είχε δυνατότητες φιλικής προς τον ψηφοφόρο παρέμβασης. Οι πελατειακές σχέσεις φρόντιζαν για ευνοϊκή επίλυση φορολογικών διαφορών. Οι μεταβιβαστικές πληρωμές εξασφάλιζαν συναίνεση και συμπεριφορά φιλική προς το πολιτικό σύστημα. Η υπερβολική εξάρτηση από τον δημόσιο δανεισμό έχει όμως και τα όριά της, όπως κατανοεί κάθε νοήμων πολίτης. Οποια και αν είναι τα ωφελήματα του δημοσίου δανεισμού, που υπάρχουν, αν αυτός χρησιμοποιείται παραγωγικά και λελογισμένα, άλλο τόσο σημαντικές είναι οι οφειλές που αυτός προκαλεί.  Το ιστορικό αυτό μάθημα δεν φαίνεται να το διδάχτηκε καλά το πολιτικό σύστημα και ο έλληνας πολίτης, καθώς επανειλημμένα στην οικονομική της ιστορία η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά στα ίδια δημοσιονομικά αδιέξοδα.

Γεγονός όμως παραμένει ότι η Ελλάδα, παρά τις όποιες καθυστερήσεις αποπληρωμής, πάντα ξεπλήρωνε τις υποχρεώσεις της, και με το παραπάνω μάλιστα. Το ίδιο γίνεται και σήμερα.

Ο Μιχάλης Ψαλιδόπουλος είναι εκπρόσωπος της Ελλάδας στο ΔΝΤ
*Αθήνα 2019, Εκδόσεις Παπαδόπουλος