«Ξήλωσε» τον νόμο Κατρούγκαλου

Νέα δεδομένα στο ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό πεδίο δημιουργεί η χθεσινή απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, που επί της ουσίας «ξηλώνει» σημαντικές διατάξεις του αποκαλούμενου νόμου Κατρούγκαλου (Ν. 4387/2016). Το γεγονός αυτό οδηγεί την πολιτεία σε νομοθετική επαναχάραξη των ρυθμίσεων που κρίθηκαν αντισυνταγματικές.

Η ισχύς των αποφάσεων, που έκριναν τις διατάξεις του συγκεκριμένου νόμου, αρχίζει από χθες και ως εκ τούτου δεν υπάρχει αναδρομικότητα. Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι ναι μεν η πολιτεία θα κληθεί να νομοθετήσει εκ νέου, αλλά, όπως όλα δείχνουν, μπαίνει φρένο στις αναδρομικές διεκδικήσεις. Οι πολυαναμενόμενες αποφάσεις δημοσιεύθηκαν χθες από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, σχεδόν δύο χρόνια μετά τη συζήτηση των προσφυγών, με εισηγητές επί των κρίσιμων αυτών θεμάτων, που αφορούν το σύνολο των ασφαλισμένων, τους συμβούλους Επικρατείας Σπ. Μαρκάτη, Γ. Τσιμέκα και Αννα Καλογεροπούλου.

Για όσες διατάξεις κρίθηκαν αντισυνταγματικές αυτοδικαίως η πολιτεία καλείται να επαναδιατυπώσει το πλέγμα των επίμαχων διατάξεων, ώστε να είναι αυτές εναρμονισμένες με τις συνταγματικές επιταγές.

Σύμφωνα με τις αποφάσεις της Ολομέλειας του ΣτΕ, κατά πλειοψηφία κρίνεται:

1. Για την ίδρυση του ΕΦΚΑ

Είναι συνταγματική η ίδρυση του ΕΦΚΑ και η υπαγωγή σε αυτόν όλων των εργαζομένων, των συνταξιούχων. Είναι, όπως αναφέρει η πλειοψηφία του ΣτΕ, η λειτουργία του συγκεκριμένου φορέα σύμφωνη με το Σύνταγμα και την αρχή της ισότητας και αναλογικότητας.

Οι ανώτατοι δικαστές απέρριψαν τις προσφυγές των δημοσίων υπαλλήλων και των δημοσίων λειτουργών, που διεκδικούσαν, λόγω της ιδιαίτερης σχέσης τους με το κράτος, να μείνουν εκτός ΕΦΚΑ. Κατά την άποψη της μειοψηφίας για το σκέλος αυτό της απόφασης, οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι δημόσιοι λειτουργοί θα έπρεπε να έχουν ξεχωριστό ασφαλιστικό φορέα.

2. Αυτοαπασχολούμενοι – ελεύθεροι επαγγελματίες – εισφορές

Το δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματικό τον τρόπο υπολογισμού των εισφορών για τους μη έχοντες εργοδότη (αυτοαπασχολούμενοι, ελεύθεροι επαγγελματίες) σε σύγκριση με τους μισθωτούς, καθώς αντίκειται στην αρχή της ισότητας. Εκτός του συνταγματικού πλαισίου θεωρεί το δικαστήριο ότι είναι το όριο του 20% που προέβλεπε ο νόμος Κατρούγκαλου, ενώ αντίστοιχα το ανάλογο ποσοστό για μισθωτούς είναι 6% διότι το υπόλοιπο ποσοστό καταβάλλεται από τους εργοδότες. Σημειώνεται, πάντως, πως το ποσοστό του 20% με νεότερη νομοθετική ρύθμιση έχει μειωθεί.

3. Βάση επανυπολογισμού κύριων και επικουρικών συντάξεων

Η Ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου της χώρας, με οριακή πλειοψηφία, και ειδικότερα με ψήφους 13-12, έκρινε συνταγματική τη διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου που ορίζει ως βάση για τον επανυπολογισμό των συντάξεων την 31/12/2014. Το δικαστήριο έκρινε επίσης ότι στις διατάξεις του νόμου Κατρούγκαλου υπάγονται όλοι, και οι παλιοί και οι νέοι και οι μελλοντικοί, συνταξιούχοι, ανεξάρτητα από το πότε ξεκίνησε ο ασφαλιστικός τους βίος. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πλέον ασφαλισμένοι πολλών ταχυτήτων, όπως για παράδειγμα ασφαλισμένοι πριν και μετά το 1993, καθώς θεωρεί το δικαστήριο ότι όλοι πρέπει να επωμισθούν το βάρος για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος στο πλαίσιο της αλληλεγγύης των γενεών.

Η μειοψηφία, για το σκέλος αυτό της απόφασης, υποστήριξε πως αποσκοπεί σε ικανοποίηση δημοσιονομικού σκοπού.

4. Κύριες – επικουρικές συντάξεις

Συνταγματικές, κατά πλειοψηφία, κρίθηκαν οι διατάξεις του νόμου Κατρούγκαλου για τις κύριες συντάξεις, διότι κρίθηκε επαρκής η αναλογιστική μελέτη για τη βιωσιμότητα του ΕΦΚΑ από την Αναλογιστική Αρχή καθώς και έγγραφο από το Διεθνές Γραφείο Εργασίας που πιστοποιούσε το περιεχόμενό της.

Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια απόφαση, για τις 260.000 επικουρικές συντάξεις δεν υπήρχε καμία αναλογιστική μελέτη και έτσι οι σχετικές διατάξεις κρίθηκαν αντισυνταγματικές. Ετσι, αυτό έχει ως αποτέλεσμα να ακυρωθεί ο τρόπος υπολογισμού των επικουρικών συντάξεων, και των νυν και των μελλοντικών. Αυτό σημαίνει πως η πολιτεία πρέπει να νομοθετήσει εκ νέου στη βάση αναλογιστικής μελέτης καθώς και ανταπόδοσης παροχών.

5. Επανυπολογισμός επικουρικών συντάξεων

Το δικαστήριο έκρινε, επίσης κατά πλειοψηφία, αντισυνταγματικό το όριο των 1.300 ευρώ που τίθεται ως πλαφόν (άθροισμα) στις κύριες και επικουρικές συντάξεις. Εκρινε δηλαδή πως είναι:

• Αντισυνταγματική η περικοπή των επικουρικών αν το άθροισμα είναι άνω των 1.300 ευρώ (μεικτά) γιατί αντίκειται στην αρχή ισότητας, αναλογικότητας και ανταποδοτικότητας.
• Αντισυνταγματικός ο τρόπος υπολογισμού της αναπλήρωσης των κύριων συντάξεων καθώς θεωρεί ότι είναι εξαιρετικά χαμηλό το ποσοστό (έως 46,80% για 42 έτη ασφάλισης) κυρίως για όσους εργαζομένους έχουν μακρύ ασφαλιστικό βίο και καταβάλλουν πολύ υψηλές εισφορές.

6. Χρηματοδότηση

Το δικαστήριο έκρινε πως το κράτος εγγυάται ότι θα χρηματοδοτήσει τις κύριες και επικουρικές συντάξεις εφόσον υπάρξει πρόβλημα χρηματοδότησης των συντάξεων.