Το παρασκήνιο πίσω από το «δώρο» του Βιτρούβιου

«Εισιτήριο» για το Παρίσι παίρνει ο «Ανθρωπος του Βιτρούβιου», από τα πλέον αναγνωρίσιμα έργα του Λεονάρντο Ντα Βίντσι. Το περίφημο σχέδιο, που αποτυπώνει τις αναλογίες του ανθρωπίνου σώματος βάσει των μελετών του ρωμαίου αρχιτέκτονα Βιτρούβιου, θα ταξιδέψει από την Πινακοθήκη της Ακαδημίας στη Βενετία, όπου φυλάσσεται μόνιμα, στο Μουσείο του Λούβρου, για να παρουσιαστεί στο πλαίσιο της πολυαναμενόμενης έκθεσης-αφιέρωμα στον πολυπράγμονα της Αναγέννησης με αφορμή τα 500 χρόνια από τον θάνατό του. Ταξίδι που έρχεται να βάλει τέλος με ομαλό τρόπο σε μια δύσκολη περίοδο διαπραγματεύσεων ανάμεσα στη Γαλλία και την Ιταλία, η οποία στιγματίστηκε με πικρά λόγια, αρκετές εντάσεις και εθνικιστικές κορόνες. Το ταξίδι, άγνωστης διάρκειας (η έκθεση του Λούβρου ξεκινά στις 24 Σεπτεμβρίου και ολοκληρώνεται στις 24 Φεβρουαρίου, αλλά δεν είναι γνωστό αν το σχέδιο θα παραμείνει στη Παρίσι καθ’ όλη τη διάρκειά της) επισφραγίστηκε με την υπογραφή σχετικής συμφωνίας περί πολιτιστικών ανταλλαγών ανάμεσα στους υπουργούς Πολιτισμού των δύο χωρών.

Δύσκολα θα φανταζόταν κάποιος ότι το πρώτο σε προσέλευση κοινού μουσείο του κόσμου θα είχε αφήσει σοβαρές εκκρεμότητες σε μία από τις μεγαλύτερες διοργανώσεις των τελευταίων δεκαετιών έναν μήνα πριν από τα προγραμματισμένα εγκαίνια. Η αρχή της ανταλλαγής έργων μεταξύ των δύο χωρών – διότι και η Γαλλία θα δανείσει έργα του Ραφαήλ για έκθεση που θα πραγματοποιηθεί στη Ρώμη – καθορίστηκε στη σύνοδο κορυφής Γαλλίας – Ιταλίας, στη Λυών, το 2017. Τα πρώτα σύννεφα ωστόσο εμφανίστηκαν όταν στο τραπέζι μπήκε η εθνικιστική ατζέντα της προηγούμενης ιταλικής κυβέρνησης. Η ένταση ανάμεσα στις δύο χώρες οξύνθηκε πέρυσι όταν η ιταλίδα υφυπουργός Πολιτισμού και μέλος της ακροδεξιάς παράταξης Λουτσία Μποργκονζόνι έθεσε ζήτημα σχετικά με τον δανεισμό έργων του Λεονάρντο Ντα Βίντσι λόγω της μεγάλης επετείου. «Ο Λεονάρντο είναι Ιταλός, απλώς πέθανε στη Γαλλία» έλεγε στους «New York Times», υποστηρίζοντας ότι η Γαλλία επιδεικνύει «έλλειψη σεβασμού» και πως συμπεριφέρεται στην Ιταλία σαν πολιτιστικό σουπερμάρκετ.

ΟΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ. Οι προσπάθειες επαναπροσέγγισης των υπουργών Πολιτισμού των δύο χωρών ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο και έπειτα από αρκετούς γύρους συνομιλιών οι δύο πλευρές κατέληξαν στη λίστα έργων που η μία χώρα θα δανείσει στην άλλη. Ο ιταλός υπουργός Πολιτισμού Ντάριο Φραντσεσκίνι χαρακτήρισε τη συμφωνία «εξαιρετική ευκαιρία» που θα επιτρέψει στον Λεονάρντο και στον Ραφαήλ να μνημονευτούν μέσα από μείζονος σημασίας αφιερωματικές εκθέσεις, δεδομένου ότι του χρόνου συμπληρώνονται 500 χρόνια από τον θάνατο του έτερου σπουδαίου Ιταλού. «Τώρα περισσότερο από ποτέ είναι ουσιώδες για τον πολιτισμό να βρεθεί στην καρδιά της ευρωπαϊκής πολιτικής, τόσο επειδή αποτελεί εργαλείο για τη δημιουργία αίσθησης κοινής ταυτότητας όσο και επειδή είναι μια σπουδαία ευκαιρία οικονομικής ανάπτυξης». «Τα έργα του Λεονάρντο και του Ραφαήλ ανήκουν σε ολόκληρη την ανθρωπότητα» δήλωσε από την πλευρά του ο γάλλος υπουργός Φρανκ Ριστέρ επισημαίνοντας ότι είναι υποχρέωση της Γαλλίας και της Ιταλίας να τα διακινούν όταν το επιτρέπουν τεχνικά οι συνθήκες.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η παρουσία του Ανθρώπου του Βιτρούβιου στο Λούβρο θα λειτουργήσει ως ένας επιπλέον πόλος έλξης στην επετειακή έκθεση, διότι όσο κι αν η εικόνα του είναι οικεία στο ευρύ κοινό, το πρωτότυπο ως τώρα είχαν την ευκαιρία να δουν ελάχιστοι, δεδομένου ότι εκτίθεται για ελάχιστες εβδομάδες στη Βενετία κάθε έξι χρόνια. Εκτός αυτού, οι Ιταλοί συναίνεσαν ώστε να δανείσουν στο μουσείο με τη μεγαλύτερη συλλογή έργων του Ντα Βίντσι παγκοσμίως (πέντε ελαιογραφίες, συμπεριλαμβανομένης της Μόνα Λίζα) το πρωιμότερο γνωστό σχέδιο που είναι υπογεγραμμένο από τον καλλιτέχνη, την παλαιότερη εκδοχή της χαμένης Μάχης του Ανγκιάρι, ένα σχέδιο του ποταμού Αρνου και μια μελέτη για την Προσκύνηση των Μάγων, όχι όμως και το ίδιο το έργο, καθώς η Πινακοθήκη ντέλι Ουφίτσι έκρινε πως είναι ιδιαιτέρως ευπαθές για να ταξιδέψει.

Το Μουσείο του Λούβρου – οι ιθύνοντες του οποίου δεν κρύβουν την ανακούφισή τους από τις εξελίξεις, οι οποίες πλέον τους επιτρέπουν να μιλούν για μια ιστορικής σημασίας έκθεση – θα ανταποδώσουν την ιταλική γενναιοδωρία στέλνοντας στη Ρώμη την αυτοπροσωπογραφία του Ραφαήλ με έναν φίλο του, το πορτρέτο του Μπαλτασάρε Καστιλιόνε και τρία σχέδιά του, καθώς και δύο σχέδια του βοηθού του Τζανφρατσέσκο Πένι.