Τέσσερα κινήματα και μια κηδεία

Ο πρώην υπουργός που ακόμα και σήμερα εδρεύει στη Χαριλάου Τρικούπη καθόταν στην άκρη της εισόδου, καπνίζοντας. Η πρώην υπουργός, που τα τελευταία χρόνια προτιμά την Κουμουνδούρου, χαιρετούσε παλιούς συντρόφους στα πλαϊνά της οδού Μητροπόλεως. Ο πρώην πρωθυπουργός ήρθε καθυστερημένος, πιστός στην «ώρα ΠΑΣΟΚ» που εκείνος καθιέρωσε. Και η σημερινή πρόεδρος, με μαύρα γυαλιά ηλίου, κρατούσε στα χέρια της σημειώσεις για τον πρώτο πολιτικό επικήδειο.

ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ. Μπροστά από την πρόσφατα ανακαινισμένη εκκλησία, ένα σωρό στεφάνια στέκονταν το ένα δίπλα στο άλλο. Και ο χώρος του προαυλίου, όσο περνούσε η ώρα, γέμιζε από πασόκους κάθε είδους που, ίσως για τελευταία φορά, συγκεντρώθηκαν όλοι μαζί για να πουν «αντίο» στον Αντώνη Λιβάνη. Μαζί με το ιστορικό στέλεχος, αποχαιρετούσαν την εποχή της παντοκυριαρχίας τους – αλλά και μια συνθήκη που χρησιμοποιήθηκε, έτσι ώστε ο ΣΥΡΙΖΑ να θεωρηθεί η συνέχεια της Δημοκρατικής Παράταξης. Θα μπορούσε να πει κανείς πως η παρουσία πολιτικών αντιπάλων του Λιβάνη ήταν τιμητική για το πρόσωπο και την ιστορία του. Και όντως ήταν, καθώς εκεί βρέθηκαν και ο Κώστας Καραμανλής και ο Προκόπης Παυλόπουλος. Η παρουσία του Αλέξη Τσίπρα, όμως, δεν είχε μόνο αυτή τη διάσταση: ήταν συνέχεια της παρουσίας του στο σπίτι του Λιβάνη τα τελευταία χρόνια, ανήμερα τη γιορτή του, και της προσπάθειάς του, τουλάχιστον προεκλογικά, να χτίσει συμβολικά το προφίλ της παπανδρεϊκής Κεντροαριστεράς για το κόμμα του.

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι εντός της εκκλησίας που πίστευαν πως η μοναδική ελπίδα για την Κεντροαριστερά είναι η συμμαχία με τον ΣΥΡΙΖΑ. Δεν ήταν, όμως, οι μοναδικοί – και, ίσως για πρώτη φορά τόσο ξεκάθαρα, δεν ήταν οι περισσότεροι. Το «όλο ΠΑΣΟΚ», ο μοναδικός όρος που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για το συγκεντρωμένο πλήθος, είναι ακόμα πόλος έλξης για κάθε είδους ψηφοφόρο και στέλεχος του Κέντρου – και η φυσιογνωμία του Λιβάνη ήταν πολύ ισχυρή, ακόμα και για εκείνους διαφωνούσαν μαζί του. Ηταν, με λίγα λόγια, μια κηδεία που κατέληξε σε οικογενειακή υπόθεση: βρέθηκαν εκεί άνθρωποι που παρέμειναν ΠΑΣΟΚ και θέλουν ακόμα να λέγονται ΠΑΣΟΚ, όπως ο Παύλος Γερουλάνος. Ηταν αυτοί που χρησιμοποιούν χωρίς πρόβλημα το Κίνημα Αλλαγής – η ηγεσία του και μερικά από τα πιο σημαντικά στελέχη εντός και εκτός Βουλής. Ηταν πολιτικοί που απομακρύνθηκαν, όπως η Αννα Διαμαντοπούλου. Και ήταν και φιγούρες του παλιού ΠΑΣΟΚ, του ορθόδοξου, στην πιο ρετρό εκδοχή του.

Ακόμα και η χωροταξία, ο τρόπος που χαιρετούσαν ο ένας τον άλλο, έδειχναν τις πολιτικές διαφορές που έχουν μεταξύ τους. Αγνωστο είναι πόσοι θα συναντηθούν στην Κεντρική Επιτροπή του Κινήματος Αλλαγής την Παρασκευή ή στη Συνδιάσκεψη του Νοεμβρίου ή ακόμα και στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, προς το τέλος του χρόνου. Η δυναμική είναι πλέον εμφανής: ο φορέας κατάφερε να κερδίσει την τρίτη θέση εντός του Κοινοβουλίου, ταλανίζεται όμως από εσωτερικές αναταραχές. Κομμάτια αυτού που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «κοινωνικό ΠΑΣΟΚ» βρίσκονται σήμερα και στη ΝΔ και στον ΣΥΡΙΖΑ. Ομως το παλεύουν ακόμη. Ο λόγος της συνάντησης ήταν, όντως, δυσάρεστος – ίσως και συμβολικά ειρωνικός. Αλλά καμιά φορά, ακόμα και η οπτική επαφή μετράει. Για εκείνους που πιστεύουν πως υπάρχει χώρος ανάμεσα στη ΝΔ και τον ΣΥΡΙΖΑ, που νομίζουν πως οι αντίπαλοί τους «αργά ή γρήγορα θα αποκαλυφθούν», η κηδεία του Λιβάνη ήταν μια επιβεβαίωση ότι υπάρχει κοινό να τους ακούσει, πέρα από τα άσπρα κεφάλια που όσο πάει λιγοστεύουν. Για τους άλλους, ήταν απλά μια κηδεία – με ό,τι αυτό συνεπάγεται.