Αναζητώντας {LF}το χαμένο Κέντρο

Σε κάθε ιδεολογικό σχεδιάγραμμα και σε κάθε κουίζ πολιτικής τοποθέτησης, υπάρχει ένα σημείο που οι γραμμές συναντιούνται. Η Δεξιά αγγίζει την Αριστερά, ο φιλελευθερισμός τον κρατισμό, ο λαϊκισμός τη μετριοπάθεια. Αν η πολιτική ήταν ανθρώπινο σώμα, το Κέντρο θα ήταν ο αφαλός της – όχι μόνο γιατί τρέφει όλες τις μεριές του πολιτικού φάσματος, αλλά γιατί χωρίς αυτό καμία κυβέρνηση δεν καταφέρνει να ζήσει για πολύ.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης γνωρίζει πως ο ίδιος έχει πιο κεντρώο προφίλ από το κόμμα του. Και ξέρει πως αυτή η μετριοπάθεια κέρδισε το κομμάτι του πολιτικού Κέντρου που τον ψήφισε. Σ’ αυτούς τους ψηφοφόρους οφείλει την αυτοδυναμία που κέρδισε, καθώς αύξησε πάνω από δέκα μονάδες το φτωχό 28% του Σεπτεμβρίου του 2015. Σ’ αυτούς βρίσκονται και κάποιοι που ακόμα και σήμερα λένε, έκπληκτοι, πως «ψήφισαν για πρώτη φορά Δεξιά». Για να μην αποδειχθούν περαστικοί και να ξανασυναντήσουν τη ΝΔ στην κάλπη, το Μέγαρο Μαξίμου πρέπει να δείξει πως ανταποκρίνεται επί της ουσίας στις απαιτήσεις του Κέντρου και, κυρίως, της κεντρώας μεσαίας τάξης που είδε τον Μητσοτάκη ως διέξοδο διαφυγής από τη δύσκολη τετραετία του ΣΥΡΙΖΑ. Κι αυτό κάνει, στον βαθμό που μπορεί το κόμμα του να ακολουθήσει τις επιλογές του: ακόμα και συμβολικά, η επιλογή να αφαιρεθεί το θρήσκευμα από τα απολυτήρια Λυκείου με ελάχιστες διαμαρτυρίες απέσπασε θετικά σχόλια από όσους γυρεύουν επιβεβαίωση για την επιλογή που έκαναν τον περασμένο Ιούλιο. Ποιο είναι το πραγματικό πρόβλημα; Ενας έμπειρος πολιτικός κάνει λόγο για τη θεωρία του δωματίου: στους πολίτες που ζουν σε ένα κλειστό δωμάτιο, ο Αλέξης Τσίπρας έφτιαξε πάτωμα, έτσι ώστε όλοι να σταθούν στα πόδια τους. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης θέλει να σπάσει τους τοίχους, ελευθερώνοντας όσους μπορούν να πετάξουν – στο δικό του δωμάτιο, όμως, πάτωμα δεν υπάρχει.

Η ΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΤΣΙΠΡΑ. Στον αντίποδα, δημοσκόποι και στελέχη που παρατηρούν την πορεία του ΣΥΡΙΖΑ και του Αλέξη Τσίπρα δεν πιστεύουν πως, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, ο ΣΥΡΙΖΑ διεκδικεί την αποδοχή από την πλειοψηφία του ελληνικού εκλογικού σώματος. Αντίθετα, στοχεύει σε ένα συγκεκριμένο κοινό, που έχει όριο το 35%, με έντονα αντιδεξιά χαρακτηριστικά – έναν χώρο που κάποτε ανήκε στο ΠΑΣΟΚ. Για να το διαχωρίσει από τον παραδοσιακό του κομματικό εκφραστή, χρησιμοποίησε γνώρισμο λαϊκισμό και μίλησε με ταξικούς όρους. Ως κυβέρνηση, ακολούθησε πολιτική δικαιωμάτων και επιδομάτων για να του προσελκύσει το ενδιαφέρον. Η οικονομική πολιτική που ακολούθησε προεκλογικά και συνεχίζει να υπερασπίζεται δεν στοχεύει στη μεσαία τάξη, ούτε στο φιλελεύθερο Κέντρο. Αποδείχθηκε, όμως, ιδιαίτερα αποτελεσματική σ’ αυτό το συγκεκριμένο κομμάτι της Κεντροαριστεράς, που βλέπει – ή ξεκίνησε να βλέπει, εν μέσω κρίσης – τον εαυτό του περισσότερο ως προλετάριο και λιγότερο ως δημιουργό. Προφανώς, εξηγούν, η στροφή στο Κέντρο πέραν των ορίων επιρροής είναι επιβεβλημένη, εφόσον ο Τσίπρας εννοεί τη μετεξέλιξη του ΣΥΡΙΖΑ. Οσο, όμως, εμφανίζεται ζαλισμένος, με το κόμμα απρόθυμο για ουσιαστικές αλλαγές, βρίσκεται σε ευάλωτη θέση απέναντι σε έναν βασικό αντίπαλο που θέλει να επανεκλεγεί και σε έναν μικρότερο, που ψάχνει να βρει χώρο να ξαναμεγαλώσει.

ΠΟΛΟΣ ΕΛΞΗΣ. Και όσο οι μεγάλοι παίκτες προσπαθούν να διεκδικήσουν το κομμάτι του Κέντρου που δεν είναι δικό τους, βρίσκουν πως μπορούν να αντλήσουν δύναμη από το τρίτο κόμμα. Αν όχι η ηγεσία του, τουλάχιστον η βάση του, αποτελούν πόλο έλξης τόσο για τη ΝΔ όσο και για τον ΣΥΡΙΖΑ. Οσοι κοιτούν προσεκτικά, παρατηρούν την προσπάθεια της κυβέρνησης να «σπρώξει» το Κίνημα Αλλαγής σε θέσεις που χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια θα μπορούσαν να θεωρηθούν φιλοΣΥΡΙΖΑ – η αδιαφορία του Μεγάρου Μαξίμου για την επίδειξη συναίνεσης σε βασικά σημεία που θα μπορούσαν να αποτελέσουν παραδείγματα εθνικής συνεννόησης είναι ενδεικτική. Με αυτόν τον τρόπο, η ΝΔ θέλει να κερδίσει το ποσοστό εκείνο της Κεντροαριστεράς που δεν θα μπορούσε ποτέ να ψηφίσει Αλέξη Τσίπρα και να αφήσει στον βασικό της αντίπαλο το κουφάρι ενός κόμματος και μαζί τους ψηφοφόρους που ό,τι κι αν γίνει, δεν θα γίνουν ποτέ «δικοί τους». Την ίδια στιγμή, τη βάση του Κινήματος Αλλαγής διεκδικεί και ο ΣΥΡΙΖΑ, στηριζόμενος, όμως, σε ένα παλαιοπαπανδρεϊκό προφίλ που, τουλάχιστον μετά τις εκλογές, δείχνει να έχει ημερομηνία λήξης.

ΤΟ ΚΙΝΑΛ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΟΥ. Ποιο είναι το όπλο του Κινήματος Αλλαγής απέναντι στις επιθέσεις; Η ιδιομορφία του κοινού του. Ακόμα και μετά την «έξοδο» του Ευάγγελου Βενιζέλου, το προφίλ του μέσου κεντροαριστερού ψηφοφόρου που ψηφίζει Κίνημα Αλλαγής είναι προοδευτικό, στη θεωρία πιο κοντά στον ΣΥΡΙΖΑ απ’ ό,τι στη ΝΔ. Ομως, στην πράξη, η πλειονότητά τους εξακολουθεί να εκφράζει αντι-συριζαϊκές θέσεις και να στέκεται ιδιαίτερα επικριτικά απέναντι στον ίδιο τον Τσίπρα – όχι μόνο λόγω των παλιών χειρισμών του, αλλά και της σημερινής του παρουσίας. Στην Κεντροαριστερά πιστεύουν ότι, αν παίξουν σωστά τα χαρτιά τους, ασκώντας τεκμηριωμένη κριτική στη ΝΔ και αντιστεκόμενοι στον λαϊκισμό του ΣΥΡΙΖΑ, μπορούν να διεκδικήσουν μεγαλύτερη μερίδα του ενδιάμεσου χώρου. Πρέπει, αν θέλουμε να μείνουμε πιστοί στη θεωρία του δωματίου, και να ρίξουν τοίχους και να στρώσουν ένα υποτυπώδες πάτωμα.