Εσείς, θα σώζατε τον δήμιό σας;

Μία «επιζήσασα». Μία επιζήσασα των ναζιστικών στρατοπέδων, του πολέμου, του μίσους, αλλά και του χρόνου. Εναν αιώνα ζωής θα κλείσει στις 25 Δεκεμβρίου η Νοελά Ρουζέ. Η ιστορία της, όπως την αφηγήθηκε στον απεσταλμένο της Monde στη Γενεύη, είναι από αυτές που σε καλούν να ψάξεις πολύ βαθιά μέσα σου. Εσείς θα σώζατε από τον θάνατο τον δήμιό σας;

Η Νοελά Ποντό (τότε) ήταν 20 χρόνων την άνοιξη του 1940, όταν κατέλαβαν οι Ναζί την Ανζέρ, τη γενέτειρά της στη Δυτική Γαλλία. Ο πατέρας της, σιδηροδρομικός υπάλληλος, η μητέρα της, νοικοκυρά, την είχαν μεγαλώσει με μια βαθιά πίστη στον Θεό και τον άνθρωπο. Η Νοελά δραστηριοποιήθηκε πολύ γρήγορα στην Αντίσταση. Αρχικά, διένειμε απλώς φυλλάδια, μετά έμαθε να τα τυπώνει, κατόπιν ανέλαβε θέση συνδέσμου, μετέφερε με το ποδήλατό της μηνύματα, βαλίτσες και όπλα. Στην Αντίσταση, εκείνα τα σκοτεινά χρόνια, γνώρισε και αγάπησε τον νεαρό Αντριάν Τιζό. Ετοιμάζονταν να παντρευτούν, ήταν 7 Ιουνίου του 1943, όταν ο Αντριάν συνελήφθη.

Δύο εβδομάδες αργότερα, συνελήφθη και η Νοελά. Δύο άνδρες της Γκεστάπο εμφανίστηκαν στο πατρικό της. Νόμιζε πως ήταν Γερμανοί, αργότερα θα ανακάλυπτε πως ο ένας τουλάχιστον ήταν Γάλλος, ο Ζακ Βασέρ, ένας ένθερμος συνεργάτης του εχθρού που είχε καταφέρει να διεισδύσει σε πολλά αντιστασιακά δίκτυα της περιοχής και συμμετείχε με ενθουσιασμό στα βασανιστήρια που μαίνονταν στην οδό ντε λα Πρεφεκτίρ, στο περιφερειακό διοικητήριο των Ναζί. Μετά την Απελευθέρωση, θα του αποδοθούν 430 συλλήψεις, 310 εκτοπίσεις και 230 θάνατοι.

Αρχικά, η Νοελά κλείνεται στη γερμανική πτέρυγα των φυλακών του Πρε-Πιζόν. Τη μοναδική και τελευταία φορά που βλέπει τον σύντροφό της, δυσκολεύεται να τον αναγνωρίσει, τόσο τον έχουν βασανίσει. Στις 13 Δεκεμβρίου, θα τον τουφεκίσουν, μαζί με έξι ακόμα συντρόφους του, μέσα στο δάσος. Τέσσερις ημέρες νωρίτερα, η ίδια είχε σταλεί στο στρατόπεδο της Κομπιένης – 50.000 από τους 54.000 φυλακισμένους του πέθαναν κατά τη μεταφορά τους στη Γερμανία. Τέλη Ιανουαρίου του 1944, η Νοελά μεταφέρθηκε στο κολαστήριο του Ράβενμπουργκ, έγινε η κρατούμενη Νο 27240. Εκεί ήταν που γνωρίστηκε και συνδέθηκε με τη Ζενεβιέβ ντε Γκολ, την ανιψιά του Στρατηγού. Οταν απελευθερώθηκε, αρχές Απριλίου του 1945, η Νοελά Ποντό ζύγιζε 32 κιλά.

Επιστρέφοντας στην Ανζέρ, η 25χρονη ανακάλυψε το «αντίο» που της είχε γράψει ο καλός της πριν τον εκτελέσουν. «Πρέπει να με ξεχάσεις, αγαπημένη μου, να ζήσεις». Ζωντανή νεκρή, ακολουθεί τη συμβουλή της Ζενεβιέβ ντε Γκολ και ταξιδεύει στην Ελβετία, να συνέλθει. Φίλοι την τραβούν σε έναν χορό. Ενας στρατιωτικός τής ζητάει επίμονα να χορέψουν. Η Νοελά παντρεύεται τον Αντρέ Ρουζέ το 1947, το ζευγάρι εγκαθίσταται στη Γενεύη και αποκτά δύο παιδιά. Η ζωή συνεχίζεται. Τέλη του 1962 όμως, το παρελθόν επανέρχεται να της χτυπήσει την πόρτα. Εντόπισαν, συνέλαβαν τον Ζακ Βασέρ.

Η δίκη του ξεκινάει στο Παρίσι στις 20 Οκτωβρίου του 1965. Η Νοελά Ρουζέ βρίσκεται εκεί, μία από τους 190 μάρτυρες κατηγορίας. Ο συνεργάτης του εχθρού παραμένει απαθής και αλαζόνας, αρνείται τα πάντα, δεν μετανιώνει για τίποτα. Ο γενικός εισαγγελέας ζητεί την θανατική ποινή. Στις 6 Νοεμβρίου του 1965, ο πρόεδρος του δικαστηρίου τον καταδικάζει στη λαιμητόμο. Η Νοελά Ρουζέ είχε ήδη προσπαθήσει να τον μεταπείσει, μάταια. Η νέα της επιστολή έχει παραλήπτη τον αρχηγό του Κράτους, Σαρλ ντε Γκολ. «Επειδή πιστεύω στον Θεό, τον οποίο αναγνωρίζω ως μόνο απόλυτο κυρίαρχο της ζωής και του θανάτου· επειδή πιστεύω στη χώρα μου και το ανθρωπιστικό της πνεύμα που θα την οδηγήσει σύντομα, ελπίζω, να καταργήσει την ποινή του θανάτου· επειδή πιστεύω σε εσάς, Στρατηγέ…».

Τον Φεβρουάριο του 1966, ο γάλλος πρόεδρος μετατρέπει τη θανατική ποινή του Ζακ Βασέρ, καθώς και ενός άλλου συνεργάτη των Ναζί, του Ζαν Μπαρμπιέ, σε ισόβια. Ο Βασέρ θα μείνει τελικά στη φυλακή έως τον Οκτώβριο του 1983, η Νοελά Ρουζέ συμμετέχει ενεργά στην εκστρατεία ελάφρυνσης της ποινής του. Κάπου πενήντα γράμματα είχαν ανταλλάξει οι δυο τους, ο προδότης και η αντιστασιακή, στο μεσοδιάστημα. Ο Βασέρ δεν μεταμελήθηκε ποτέ για όσα έκανε, παρά γκρίνιαζε για τα όσα περνούσε. Ακόμα και στα 99 της, ωστόσο, η Νοελά Ρουζέ εξακολουθεί να πιστεύει στον Θεό και στον άνθρωπο.

ΥΓ: Να ήταν και αυτό στη Monde; Ή μήπως στους New York Times; Οσο και αν έψαξα τις τελευταίες ημέρες, στάθηκε αδύνατο να ξαναβρώ εκείνο το άρθρο γνώμης με τίτλο «Το να μην πιστεύεις στον Θεό σού ανοίγει τον δρόμο για μία πιο πλούσια ζωή». Καλύτερα, ίσως. Γιατί ακόμα και ο πιο πιστός αγνωστικιστής δεν μπορεί παρά να υποκλιθεί στο μεγαλείο του Θεού, και του ανθρώπου, της Νοελά Ρουζέ. Ειδικά όταν διαβάζει για εκείνο τον μητροπολίτη που διέταξε, στη διάρκεια του αγιασμού, απευθυνόμενος σε παιδιά 12-13 χρόνων, τους «άθεους και τους αλλόθρησκους να πάνε όλοι πίσω».