Ερωτήματα κάτω από το χαλί

Δοκιμάστε να φανταστείτε έναν διάλογο σε κάποια άτυπη ευρωπαϊκή συνάντηση. Από τη μια, ένας αξιωματούχος της ευρωζώνης που υποστηρίζει την ανάγκη να απαλλαγεί η Ελλάδα από την υποχρέωση των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων. Από την άλλη, ένας εκπρόσωπος της αυστηρής σχολής, που επιμένει στην τήρηση των συμφωνιών, στο όνομα της δημοσιονομικής ορθοδοξίας.

Η μία πλευρά – η Κριστίν Λαγκάρντ, για παράδειγμα – θα παραθέτει πειστικά επιχειρήματα υπέρ των χαμηλότερων πλεονασμάτων, ώστε να απελευθερωθεί η αναπτυξιακή δυναμική της ελληνικής οικονομίας. Θα εξηγεί γιατί τα υψηλά πλεονάσματα καταδικάζουν σε χρόνια αναιμική ανάπτυξη μια οικονομία που συρρικνώθηκε δραματικά τα δέκα προηγούμενα χρόνια. Και γιατί μια ταχύτερα αναπτυσσόμενη ελληνική οικονομία είναι προς το συμφέρον και των δανειστών της – περισσότερο απ’ ό,τι μια οικονομία που στραγγίζεται για να βάζει στην άκρη 3,5% του ΑΕΠ κάθε χρόνο. Τι θα είχε να απαντήσει η άλλη πλευρά – ο υπουργός Οικονομικών της Ολλανδίας, για παράδειγμα;

Το βασικό του επιχείρημα θα ήταν ένα: «Μα οι Ελληνες, με δική τους επιλογή, είχαν τα τρία τελευταία χρόνια πρωτογενή πλεονάσματα πολύ υψηλότερα του 3,5%, χωρίς καν να τους το ζητήσουμε. Το 2016 είχαν υποχρέωση για πλεόνασμα 0,5% του ΑΕΠ και κόντεψαν να φθάσουν το 4%. Τον επόμενο χρόνο ο στόχος ήταν 1,75% και πάλι πλησίασαν το 4%. Και το 2018, που είχαν υποχρέωση να βάλουν στην άκρη 3,5%, εκείνοι εξοικονόμησαν 4,4%. Αφού λοιπόν επί τρία χρόνια επέλεξαν οι ίδιοι να ξεπεράσουν τον πήχη του 3,5%, γιατί να ανοίξουμε εμείς συζήτηση για μείωση του στόχου τα επόμενα τρία χρόνια;».

Ο διάλογος, που μπορεί και να μην είναι εντελώς φανταστικός, αποκαλύπτει πόσο ανώφελη και αβάσιμη είναι αυτή η συζήτηση που άνοιξε, με αφορμή μια συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα στο CNBC, για το αν η κυβέρνησή του «είχε επιτύχει τη μείωση του στόχου των πλεονασμάτων». Μα αποκαλύπτει, επίσης, και το όριο που πρέπει να υπερβεί η μετεκλογική συζήτηση – ιδίως στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ. Υπενθυμίζει, δηλαδή, την ανάγκη να τεθούν ανοιχτά στον δημόσιο διάλογο μερικά κρίσιμα ερωτήματα που κρύφτηκαν κάτω από το χαλί, στα χρόνια που ο ΣΥΡΙΖΑ διεκδικούσε την κυβερνητική εξουσία και στα χρόνια που ήταν ολοκληρωτικά απορροφημένος στη διαχείρισή της.

Παραθέτω μερικά τέτοια ερωτήματα που, κατά την ταπεινή μου γνώμη, είναι κρίσιμα, μα παραμένουν εκτός συζήτησης.

1. Ο ΣΥΡΙΖΑ επέλεξε το 2012 να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία που προσέφερε η κατάρρευση του παλιού πολιτικού συστήματος και ιδίως το τραύμα που άνοιξε το Μνημόνιο ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και το εκλογικό του ακροατήριο, για να εμφανιστεί επί σκηνής ως κόμμα εξουσίας. Κανείς δεν μπορεί να τον κακίσει γι’ αυτό. Κάθε άλλο. Για να επιτύχει, όμως, τον στόχο του, έβαλε στην άκρη την ορθολογική, αριστερή κριτική στις μνημονιακές πολιτικές και τις άστοχες ή κοινωνικά άδικες όψεις τους και την αντικατέστησε με μια αντιμνημονιακή δημαγωγία που φλέρταρε με θεωρίες συνωμοσίας και είχε την καταγωγή της στο πνευματικό σύμπαν της «πατριωτικής Δεξιάς», των ΑΝΕΛ. Εκ του αποτελέσματος, η επιλογή δικαιώθηκε. Στην κάλπη. Αλλά τι σημάδια άφησε στη φυσιογνωμία, την ταυτότητα, την «ψυχή» ενός κόμματος της ριζοσπαστικής Αριστεράς που τώρα, μετά την εκλογική ήττα, ζητά να αναβιώσει;

2. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως κυβέρνηση, σπατάλησε το πρώτο του επτάμηνο κυνηγώντας την ακριβή χίμαιρα της μεγάλης, βαρουφάκειας μπλόφας. Κι ας ήξερε από πριν ή, έστω, συνειδητοποίησε εγκαίρως, ως τα τέλη Φεβρουαρίου του 2015, ότι ο δρόμος ήταν αδιέξοδος και στην άκρη του περίμενε είτε η καταστροφή είτε η «κωλοτούμπα». Δεν είναι ανάγκη να ανοίξει μια πιο ειλικρινής και ουσιαστική συζήτηση για αυτή την επιλογή, που πρόχειρα και βιαστικά καλύφθηκε με το φτηνό εύρημα της «αυταπάτης»;

3. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως κυβέρνηση πάντα, δεν δοκίμασε να κυβερνήσει διαφορετικά. Υιοθέτησε, συχνά στη χειρότερη εκδοχή τους, πρακτικές δοκιμασμένες από άλλους. Χρησιμοποίησε τις ευκολίες της εξουσίας για να δημιουργήσει δίκτυα πελατείας. Υιοθέτησε τους «Ρασπούτιν» της λαϊκής Δεξιάς για να του προσφέρουν τον έλεγχο της Δικαιοσύνης. Προσέφυγε στην πρακτική των «δικών μας» για να ελέγξει την κορυφή της Δημόσιας Διοίκησης. Ανέβαλε, απέφυγε ή υπονόμευσε κάθε μεταρρύθμιση προς την κατεύθυνση μιας αποτελεσματικότερης και κομματικά ουδέτερης Δημόσιας Διοίκησης. Ετσι έπρεπε να κυβερνά η Αριστερά;

4. Κι όταν η «κωλοτούμπα» είχε πια συντελεσθεί και η απόφαση είχε ληφθεί οριστικά πως το Μνημόνιο έπρεπε να εφαρμοστεί και η αποτελεσματική εφαρμογή του έγινε όχι μόνον υποχρέωση μα και καμάρι, επιχείρημα υπεροχής έναντι των πολιτικών αντιπάλων που «άφησαν στη μέση τα δικά τους Μνημόνια», έγινε μία ακόμη κρίσιμη επιλογή. Η επιλογή της πολιτικής των υπερπλεονασμάτων. Της υπερλιτότητας. Δεν είναι ανάγκη να αιτιολογηθεί, έστω εκ των υστέρων; Να συζητηθεί και να κριθεί;

Ο Αλέξης Τσίπρας παίρνει το βάπτισμα του μετεκλογικού πυρός αυτό το Σαββατοκύριακο στη Θεσσαλονίκη. Θα παρουσιάσει τη φιλοδοξία του να εμφανιστεί ως ο ηγέτης ενός κόμματος που θα μεταμορφωθεί σε έναν οργανισμό που δεν θα είναι πια ένα κόμμα ιδεολογίας, αλλά ο ένας από τους δύο πόλους ενός νέου, στρατηγικού δικομματισμού. Μα πώς μπορεί κανείς να διεκδικήσει το μέλλον όταν το παρελθόν μένει καταχωνιασμένο κάτω από το χαλί;