Eνα φράγμα απειλεί {LF}ιστορία χιλιάδων χρόνων

Υστερα από μισή ώρα ταξίδι από το Μπατμάν στη Νοτιοανατολική Τουρκία, η αρχαία πόλη Κιφάς στις όχθες του ποταμού Τίβερη μοιάζει με όαση.  Το Κιφάς θεωρείται ένας από τους παλαιότερους, αδιάλειπτα κατοικημένους οικισμούς στη γη, έχοντας ως σήμερα 12.000 χρόνια ζωής και διατηρώντας χιλιάδες σπηλιές, εκκλησίες και μνήματα. Το κόσμημα όμως αυτό της ανθρώπινης ιστορίας πρόκειται σύντομα να χαθεί. Το μεγαλύτερο μέρος του οικισμού θα πλημμυρίσει ως μέρος του ιδιαίτερα αμφιλεγόμενου φράγματος του Ιλισού.

Η κατασκευή του συγκεκριμένου έργου και της μονάδας υδροηλεκτρικής ενέργειας ξεκίνησε το 2006 και το Κιφάς απέχει λίγες μόλις εβδομάδες από την καταστροφή, παρά τη μάχη που δίνουν για τη σωτηρία του οι κάτοικοί του σε συνεργασία με περιβαλλοντικές ομάδες. Η προσπάθειά τους μάλιστα να παραπέμψουν την υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, επικαλούμενοι σοβαρή βλάβη της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας, απέβη άκαρπη. Ετσι, η τουρκική κυβέρνηση έδωσε στους κατοίκους προθεσμία ως τις 8 Οκτωβρίου να το εκκενώσουν.

Από την πρώτη στιγμή που έγινε γνωστή η πρόθεση για την κατασκευή του συγκεκριμένου φράγματος, χρόνια πίσω, στη δεκαετία του ’50, προκλήθηκαν έντονες αντιδράσεις. Τώρα, που όλα δείχνουν ότι θα ολοκληρωθεί, θα αποτελέσει το τέταρτο μεγαλύτερο φράγμα της Τουρκίας και προβλέπεται ότι θα παράγει 4.200 γιγαβάτ ετησίως, με πολύ μεγάλο όμως κόστος. Η ολοκλήρωση του έργου απαιτεί να πλημμυρίσουν 199 οικισμοί στην ευρύτερη περιοχή, χιλιάδες σπηλιές διαμορφωμένες ως κατοικίες από ανθρώπους και εκατοντάδες σημεία ιστορικού και θρησκευτικού ενδιαφέροντος.

Οι οργανώσεις που εναντιώνονται στο φράγμα προειδοποιούν ότι 80.000 άνθρωποι θα υποχρεωθούν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Προειδοποιούν επίσης ότι θα προκληθεί σοβαρότατη περιβαλλοντική ζημιά όσον αφορά τη βιοποικιλότητα, καθώς και ότι μια σειρά από είδη πανίδας θα κινδυνεύσουν με εξαφάνιση.

Ο Ρίντβαν Αϊχάν, που γεννήθηκε σε μία από τις σπηλιές του Κιφάς, είναι ενεργό μέλος της πρωτοβουλίας «Κρατήστε το Κιφάς Ζωντανό», που ιδρύθηκε το 2006 με σκοπό την ακύρωση της κατασκευής του φράγματος. Περπατώντας κατά μήκος της βουνοκορφής που αντικρίζει την πόλη, ο Αϊχάν έφτασε σε μια σπηλιά, στην οποία είναι ευδιάκριτα σκαλισμένος ένας σταυρός που παραπέμπει σε αρχαία εκκλησία. «Το Κιφάς δεν είναι μόνο η δική μας ιστορία. Είναι και η δική σας ιστορία γιατί είναι η ανθρώπινη ιστορία» είπε. Περισσότερες πληροφορίες για την αρχαία αυτή εκκλησία πάντως δεν υπάρχουν, καθώς μόνο το 10% της περιοχής έχει ερευνηθεί από αρχαιολόγους.

Υπαίθριο μουσείο. «Ζητήσαμε η περιοχή να γίνει ένα υπαίθριο μουσείο, αλλά η κυβέρνηση δεν το δέχθηκε» προσθέτει ο Αϊχάν. «Αν σκάψεις εδώ, θα βρεις σε στρώματα τον έναν πολιτισμό να κρύβεται κάτω από τον άλλο». Κάτω από την εκκλησία βρίσκεται ένα μνήμα που περιέχει ανθρώπινα οστά. «Η κυβέρνηση δεν σέβεται ούτε καν τους νεκρούς. Είναι βάρβαροι».

Το Κιφάς, μέσα στην πολυαίωνη ιστορία του, υπήρξε κομμάτι πολλών διαφορετικών πολιτισμών: της αρχαίας Μεσοποταμίας, του Βυζαντίου, των αραβικών αυτοκρατοριών και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όμως ο Χακάν Οζογλου, καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Φλόριντα, υποστηρίζει ότι ο οικισμός προηγείται όλων αυτών των πολιτισμών.

«Γίνονται αναφορές της πόλης σε πολλά αρχαία κείμενα σε διαφορετικές γλώσσες, όπως τα ασσυριακά, αρμενικά, κουρδικά και αραβικά» δηλώνει ο Οζογλου και συμπληρώνει πως το Κιφάς είναι ένα εργαστήριο που θα μπορούσε να προσφέρει πολλές απαντήσεις για το παρελθόν. «Τόσο σπάνια πραγματικά στοιχεία και αποδείξεις του ανθρώπινου παρελθόντος πρέπει να προστατευθούν. Δεν υπάρχουν πολλά μέρη στη γη που να αξίζουν περισσότερο να βρίσκονται στη λίστα προστατευόμενων τόπων της UNESCO».

Η οπτική της τουρκικής κυβέρνησης, με την οποία επίσης επικοινωνήσαμε, είναι εκ διαμέτρου αντίθετη. «Γιατί θέλετε να μιλήσουμε για το Κιφάς όταν έχουμε τόσα άλλα προγράμματα;» ήταν το μοναδικό κυβερνητικό σχόλιο.