Το ράβε – ξήλωνε μιας πλατείας

Αν είχε στόμα αυτό το Μπάγκειον Ξενοδοχείον επί της Αθηνάς, στη συμβολή της με την Πλατεία Ομονοίας, σίγουρα θα είχε πολλά να σούρει στους κατά καιρούς διατελέσαντες άρχοντες της πόλης. Το αρχιτεκτονικό κόσμημα του Ερνέστου Τσίλλερ, του ανθρώπου που άφησε το στίγμα του στη νεαρή πρωτεύουσα όσο λίγοι, δεν έχει βρει ησυχία από το 1894, οπότε και περατώθηκε. Φτυάρια, καλέμια, τρυπάνια, εκσκαφείς, γερανοί, μπετονιέρες, μετροπόντικες, όλα με τους χειριστές τους, φροντίζουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα να διαταράσσουν την ησυχία του κομψού αρχιτεκτονήματος, επειδή οι κρατόντες ήθελαν την παρακείμενη πλατεία πότε τετράγωνη, πότε στρογγυλή, πότε πολυγωνική, πότε οβάλ και πότε απροσδιόριστου σχήματος, όπως δηλαδή είναι σήμερα. Για πολλοστή φορά, λοιπόν, σιδερόφρακτη η Ομόνοια «αλλάζει πρόσωπο», «αναγεννάται», «εκσυγχρονίζεται», «μεταμορφώνεται», όπως ο ημερήσιος και ηλεκτρονικός Τύπος φροντίζει να μας ενημερώνει.

ΕΝΝΕΑ ΛΙΦΤΙΝΓΚ. Από τον αρχικό σχεδιασμό της το 1833, ο οποίος ωστόσο δεν προχώρησε ποτέ (όπως και αυτός του 1844), από τους φίλους και συμφοιτητές στην Πολυτεχνική Σχολή του Βερολίνου Σταμάτη Κλεάνθη και Εντουαρντ Σάουμπερτ (και έπειτα από τον Λέο φον Κλέντσε), η πολύπαθη πλατεία έχει υποστεί – ούτε λίγο ούτε πολύ – συνολικά εννέα λίφτινγκ – παρεμβάσεις – αναπλάσεις, ενώ δις έχει αλλάξει μέχρι και όνομα. Αρχικά, το 1846, οπότε και χαράχτηκε για πρώτη φορά, βαφτίστηκε Πλατεία Ανακτόρων, χωρίς όμως να καταφέρει να δικαιολογήσει ποτέ αυτήν της την τόσο επίσημη ονομασία. Η βασιλική κατοικία που επρόκειτο να κτιστεί εκεί έμεινε για πάντα στα χαρτιά. Σύντομα ακολούθησε η μετονομασία της σε Πλατεία Οθωνος προς τιμήν του πρώτου μονάρχη του σύγχρονου ελληνικού κράτους, όμως με την εκθρόνιση του Βαυαρού, το 1862, εγένετο Ομόνοια. Η πλατεία πήρε την ονομασία που κρατά μέχρι και τις ημέρες μας σε μια προσπάθεια η πολιτική συνθηκολόγηση μεταξύ των παρατάξεων των Πεδινών και των Ορεινών που απάρτιζαν τότε την Εθνοσυνέλευση να μείνει στην ιστορία και να αποτελέσει οδηγό για το μέλλον των Ελλήνων. Οι φιλοδοξίες διαψεύστηκαν. Το όνομα έμεινε.

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ. Αργότερα, λάμπες φωταερίου, δημόσια ουρητήρια, σιντριβάνια, γλυπτά, πρασιές, κολόνες, τραπεζοκαθίσματα και περίπτερα εγκαθίστανται και αφαιρούνται από την Ομόνοια με την ίδια συχνότητα που άλλαζε σχήμα. Τα δημοτικά συνεργεία βρίσκονταν (και παραμένουν) σε ένα διαρκές ράβε – ξήλωνε, που έλεγε και ο Ξυλούρης, ενώ κάθε φορά όλο και κάποια νέα ευφάνταστη δικαιολογία προβαλλόταν για την αλλαγή της όψης της. Τον Αύγουστο του 1936, για παράδειγμα, αποφασίστηκε να αφαιρεθούν οι οκτώ κολόνες που στην κορυφή τους έφεραν ισάριθμες παραστάσεις μουσών και εξυπηρετούσαν στον εξαερισμό του υπόγειου σταθμού όταν μία εξ αυτών… έπεσε κατά τη διάρκεια διαδήλωσης προκαλώντας τραυματισμούς. Πενήντα οκτώ χρόνια μετά, το 1994, ο εμβληματικός γυάλινος Δρομέας του γλύπτη Κώστα Βαρώτσου επίσης εγκατέλειπε – σχεδόν κυνηγημένος – την Ομόνοια για τη σημερινή του θέση, έναντι του ξενοδοχείου Χίλτον. Είχε τοποθετηθεί στην πλατεία μόλις έξι χρόνια πριν, με την υποδοχή που του επεφύλαξαν οι Αθηναίοι να μην είναι και η θερμότερη, γλιτώνοντας, μάλιστα, παρά τρίχα ακόμα και από κατεδάφιση, κατά τις υπόγειες εργασίες για την κατασκευή του σταθμού του Μετρό. Βέβαια, μόλις τον περασμένο Μάρτιο, οι ίδιοι Αθηναίοι έγιναν έξαλλοι όταν πληροφορήθηκαν ότι η τέως υπουργός Πολιτισμού Μυρσίνη Ζορμπά είχε προτείνει τη μεταφορά του γλυπτού στα Σκόπια και την ταυτόχρονη ανταλλαγή του με (κιτς) άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σημεία των καιρών.

ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ. Η πλατεία των 4.500 τετραγωνικών μέτρων παραμένει περικυκλωμένη από λαμαρίνες ήδη από τον περασμένο χειμώνα, με την ολοκλήρωση των εργασιών να τοποθετείται περί το τέλος του έτους. Η πρόσβαση στους μη έχοντες εργασία απαγορεύεται αυστηρά, με την αγωνία για τη νέα μορφή της να έχει καταλάβει όσους περνούν καθημερινά πλάι από το εργοτάξιο και γίνονται αυτήκοοι μάρτυρες του οργασμού των βαρέων μηχανημάτων εντός του. Προς το παρόν το μόνο που μπορεί διακρίνει κάποιος από Πανεπιστημίου, Σταδίου, Αθηνάς, Πειραιώς, Αγίου Κωνσταντίνου και 3ης Σεπτεμβρίου είναι ο – επίσης διχαστικός – Πεντάκυκλος του Γεώργιου Ζογγολόπουλου που εγκαταστάθηκε στην πλατεία κατά την τελευταία εκτεταμένη αναδιαμόρφωση της εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004.

Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ. Το σίγουρο είναι ότι η Ομόνοια αποτελεί την πιο πολυσυζητημένη πλατεία της χώρας αλλά και την πλέον ταλαιπωρημένη αφού είναι η μοναδική που έχει υποστεί τόσες μεταβολές στη μορφή της. Η νέα δημοτική Αρχή, πάντως, έχει επανειλημμένως εκφράσει την ελπίδα αλλά και τη βούληση η αρχιτεκτονική ανάπλαση να συνδυαστεί με την αποκατάστασή της στη συνείδηση των Αθηναίων και την επανατοποθέτησή της στον χάρτη των περιοχών του κέντρου που αξίζει να επισκεφτούν ντόπιοι και ξένοι. Σύμφωνα, μάλιστα, με τα όσα έχουν γίνει γνωστά, στόχος είναι η πλατεία να αφήσει πίσω τις γκρίζες ημέρες της, αφού ανάμεσα σε άλλα για την ανάπλασή της θα χρησιμοποιηθούν φιλικά στο περιβάλλον ψυχρά υλικά, θα εγκατασταθούν σκιάδια, λάμπες LED και πράσινο όπου αυτό είναι εφικτό, ενώ στο κέντρο της επιστρέφει και το υγρό στοιχείο.
Το στοίχημα, ωστόσο, παραμένει: Θα καταφέρει η Ομόνοια ύστερα από άλλο ένα λίφτινγκ να αποτινάξει τη ρετσινιά του άντρου ανομίας; Ο χρόνος θα δείξει. Εξάλλου, έμειναν το πολύ τρεις μήνες μέχρι να γκρεμιστούν οι καλυμμένες από γκραφίτι λαμαρίνες που κρατούν μακριά τα ανυπόμονα βλέμματα των Αθηναίων.