Ξέρω τι έκανες το καλοκαίρι του ’15

Ο ενήλικος ήρωάς μας βρίσκεται μόνος στο δωμάτιο. Κρατάει με τα δυο του χέρια το κεφάλι και μονολογεί. Ακούγεται μουσική Μπράιαν Iνο. Φλας μπακ: σκηνές πριν από τέσσερα χρόνια κατακλύζουν τη μνήμη του. Συνταξιούχοι μπροστά σε ATM – ένας πεσμένος κάτω. Ο αστυνομικός προσπαθεί να τον ηρεμήσει. Πολίτες που συγκρατούν την κατάθλιψη με το σφίξιμο του προσώπου. Χιλιάδες από αυτούς θα αφαιρέσουν συνολικά 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ από τα ΑΤΜ. Γενικό πανοραμικό: μια χώρα στην άκρη του γκρεμού περιμένει προς τα πού θα κάτσει το νόμισμα. Μία ημέρα πριν ο Αλέξης Τσίπρας έχει ανακοινώσει την απόφασή του για δημοψήφισμα. Ο ήρωας δεν αντέχει και εξαφανίζεται από το πλάνο αφήνοντας πίσω μια σκιά του εαυτού του.

Το αντιληφθήκατε, φυσικά, ότι το σενάριο πάσχει. Και θα ομολογήσετε ότι η τόση αποστασιοποίηση – το καλύτερο αφηγηματικό όχημα για να αποδώσεις την αυτοκριτική – δεν ταιριάζει στη Μέθοδο του Γιάνη Βαρουφάκη: αυτό το ακατέργαστο μείγμα υπερδραματοποίησης και εξιμπισιονισμού. Το σενάριο που υπέδειξε ο ίδιος για το annus horribilis της μνημονιακής μας περιπέτειας αρχίζει να διαφαίνεται από τις πρώτες διαρροές για την ταινία «Ενήλικοι στην αίθουσα» του Κώστα Γαβρά. Κάθε κεφάλαιο που ολοκλήρωνε ο πρώην υπουργός έφτανε στα χέρια του σκηνοθέτη, ο οποίος το μορφοποιούσε σε εικόνες. Σύμφωνα με την ομολογία και των δύο, μάλιστα, η επεξεργασία υλικού περιλάμβανε και την ακρόαση ηχογραφήσεων από υπουργούς του Γιούρογκρουπ. Εκεί ο Κώστας Γαβράς ανακάλυψε αυτό που λατρεύει να ακούει η πριμιτίβ Αριστερά: «Οι άνθρωποι αυτοί μιλάνε μόνο για οικονομία και χρήματα και τράπεζες και δεν υπάρχει καμία παρουσία ανθρώπων στα λεγόμενα… Νούμερα, όχι άνθρωποι». Ακόμη και αν δεν υπήρχε στο σενάριο, αυτή η αναφορά, τοτεμικών διαστάσεων, έπρεπε να περάσει στο πολιτικό σινεμά του.

Να γιατί είναι μεγάλος ο πειρασμός μέχρι να δει κανείς την ταινία. Παρόλο που γνωρίζει από πρώτο χέρι την πηγή έμπνευσής της. Είναι ένα έργο, άλλωστε, «βασισμένο σε αληθινή ιστορία». Πόσο εξωραϊσμό θα επιτρέψει η κινηματογραφική αφήγηση ενός βετεράνου; Πόση συμπάθεια για τον de facto πρωταγωνιστή θα «τρέξει» ασυνείδητα στα καρέ; Πόσο ιδεολογικό μοντάζ χρειάζεται για να λειανθούν οι εντυπώσεις και να διαμοιραστούν οι ευθύνες;

ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΜΑΤΑΙΟΔΟΞΙΑΣ. Ενώ εμείς περιμένουμε τους «Ενηλίκους», που απέκτησαν ήδη χαρακτηριστικά ποπ κουλτούρας (λίγο η Βενετία, λίγο ο Costa-Gavras, λίγο οι δημοφιλείς πρωταγωνιστές), ο αυτουργός με μία σύντομη, αλλά χαρακτηριστική εμφάνιση στο κόκκινο χαλί της ματαιοδοξίας μάς υπενθύμισε τον πρότερο βίο του. «Η μεγάλη γκαρνταρόμπα του σχολιαζόταν απ’ όλους στην Αθήνα και ο ίδιος πολύ συχνά εμφανιζόταν… να ακολουθείται από θαυμαστές του, μέσα σ’ ένα “σύννεφο” εξεζητημένου αρώματος, καθώς φορούσε τα ξεχωριστά σανδάλια του, και να σέρνει τους ακριβούς μοβ χιτώνες του μέσα στη σκόνη ή τη λάσπη, ακόμη και αν κινδύνευαν να καταστραφούν». Συγgνώμη για την αντιγραφή, αλλά τέτοιες ώρες δύσκολα αντιστέκεσαι στη βιογραφία του Αλκιβιάδη (από τον Ντέιβιντ Στάταρντ, Ηarvard University Press, 2018). Η ιστορία, άλλωστε, απεχθάνεται τις αναλογίες, αλλά επιτρέπει τους συσχετισμούς.

Ο (αυτο)καταστροφικός ναρκισσισμός και η επιθετική μνησικακία είναι η μήτρα από την οποία ξεπήδησαν οι τρομακτικοί κλόουν το καλοκαίρι του 2015. Σαν άλλοι Joker έθεσαν την τηλεόραση και τα social media υπό τον έλεγχό τους παριστάνοντας τους αντισυστημικούς σωτήρες της Ελλάδας και της Ευρώπης. Ανάμεσά τους ο Γιάνης Βαρουφάκης υπήρξε ο ρόλος με τις πολλές ιδιότητες. Ο γκουρού του νεοκεϊνσιανισμού, που έπειθε τον Αλέξη Τσίπρα σε μπαράκια του αθηναϊκού κέντρου για τη στρατηγική της ανυποχώρητης διαπραγμάτευσης. Ο «καθηγητής» που δεν μιλούσε ξύλινα. Ο αγγλόφωνος της πρώτη φορά Αριστεράς πριν από τον Τσακαλώτο (αγαπημένη φράση: «Ιτ-ιζ-ντετριμένταλ» για την κρίση χρέους). Ο αυτοθαυμασμός του υπηρετούσε την ίδια φαντασίωση ηγεμονίας με τον λαϊκισμό του Τσίπρα. Το εμπριμέ πουκάμισο στη Βουλή, τα δερμάτινα της μοτοσικλέτας και η φωτογράφιση στο «Paris Match» ήταν τα πρώτα draft στο σενάριο που έγραψε τελικά για τον Γαβρά. Επαιζε θέατρο μέσα στο θέατρο της πολιτικής. Και προσποιούνταν την πολιτική για να εξελίξει το «αυθόρμητα σκηνοθετημένο» one man show. Δεν θα ικανοποιούνταν με τίποτε λιγότερο από τον σολίστα τον οποίο «έφαγαν» τα ευρωπαϊκά κυκλώματα.

Μεταξύ μας, δεν έγραψε μόνος του το αφήγημα του 2015. Κάτω από την επιφάνεια αντηχεί το βάθος της κομματικής συνευθύνης. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η πλατεία γνωρίζει καλύτερα απ’ όλους πώς τελείωσε το θέατρο συνόλου. Γι’ αυτό και κάθε σενάριο που σβήνεται και ξαναγράφεται μοιάζει ρηχό. Δεν επιβεβαιώνει καν το κλισέ ότι η ζωή ξεπερνάει την τέχνη (που την ξεπερνάει). Επιβεβαιώνει ότι ο πλέον δυσβάστακτος ρόλος είναι να υποδύεσαι μονίμως τον εαυτό σου. Ο Βαρουφάκης του 2019 θέλει να μάς θυμίσει πώς ήταν ως Βαρουφάκης του 2015: ένας ατίθασος μηχανόβιος που μάρσαρε επικίνδυνα μέσα στην ευρωζώνη, σκότωσε την τρόικα, έκλεισε τις τράπεζες, λάνσαρε το Plan B και πειραματιζόταν με IOU. Τον κυνηγούσαν οι σοϊμπλέδες και τον λάτρευαν οι ευρω-ρομαντικοί. Η διαφορά είναι ότι σήμερα τον κυνηγούν οι φωτογράφοι της Βενετίας και τον λατρεύουν οι δραχμο-ρομαντικοί.

Ακόμη και αυτός ο γύρος στο κόκκινο χαλί, πάντως, μοιάζει με την αναλαμπή μιας παλιάς κινηματογραφικής δόξας. Ο Βαρουφάκης κάνει comeback στη Λεωφόρο της Δύσης σε σχέση με τον ζεν πρεμιέ στο Σύντομο Καλοκαίρι της Αναρχίας. Αλλά αυτή τη φορά δεν είναι οι ταινίες που μίκρυναν. Είμαστε εμείς που μεγαλώσαμε.